Taažâ
Taažâ kunâgâskodde Kongeriket Norge (kirjetárukielân) Kongeriket Noreg (uđđâtárukielân) Norgga gonagasriika (orjâlâškielân) Nöörjen gånkarijhke (maadâsämikielân) Vuona gånågisrijkka (juulevsämikielân) |
|
---|---|
![]() lippu |
![]() vaakun |
![]() Taažâ sajadâh Euroopist |
|
Staatâhäämi | vuáđulavâlâš monarkia |
Kunâgâs | Harald V |
Uáiviminister | Jonas Gahr Støre (Ap) (2021–) |
Uáivikaavpug | Oslo |
Eres kaavpugeh | Bergen, Ruándim |
Vijđodâh | 384 484,38[1] km² |
– sisčääci |
5,4[1] % |
Ässeeloho (2024) | 5 550 203[2] |
Virgáliih kielah | tárukielâ |
Vaaluut | Taažâ ruvnâ (NOK) |
Äigi | UTC+1 |
– kesiäigi | UTC+2 |
Uánádâs | NO |
– fiävruin | N |
– kirdemmašinijn | LN |
Sundenummeer | +47 |
Internet TLD | .no |
Motto | Alt for Norge |
Aalmuglâšlaavlâ | Ja, vi elsker dette landet |
|
Taažâ, virgálávt Taažâ kunâgâskodde (kirjetárukielân Kongeriket Norge, uđđâtárukielân Kongeriket Noreg, orjâlâškielân Norgga gonagasriika, maadâsämikielân Nöörjen gånkarijhke, juulevsämikielân Vuona gånågisrijkka, kveenikielân Norjan kuninkhaanvaltakunta), lii jiečânâs staatâ tave-Euroopist. Ton uáivikaavpug lii Oslo. Taažâst ääsih 5 550 203 olmožid.[2]
Ive 1991 rääjist Taažâ kunâgâs já staatâhovdâ lii lamaš Harald V, já Taažâ roonnig lii lamaš Sonja. Ive 2021 Taažâ pargeipiäláduv politikkár Jonas Gahr Størest šoodâi Taažâ haldâttâhjođetteijee ađai Taažâ uáiviminister.
Eennâmtiätu
[mute | mute käldee]Taažâ vijđodâh lii 384 484,38 km², mast 20 218,02 km² ađai 5,3 % lii čääci.[1] Vijđoduv mield Taažâ lii maailm 69. stuárráámus staatâ.[3]
Sajadâh já rääjih
[mute | mute käldee]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f4/Taa%C5%BE%C3%A2_k%C3%A1rtt%C3%A1_%282013%29_smn.svg/220px-Taa%C5%BE%C3%A2_k%C3%A1rtt%C3%A1_%282013%29_smn.svg.png)
Taažâ lii staatâ tave-Euroopist. Ton ránnjástaatah láá mäddin já maadânuorttân Suomâ sehe nuorttân Ruotâ já Ruoššâ. Taažâ kuhemus rääji lii Ruottáin; tot lii 1 666 km kukke.[3] Uánihumos lii 191 km rääji Ruoššáin.[3]
Morfologia
[mute | mute käldee]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/98/Galdh%C3%B8piggenFromFannar%C3%A5ki.jpg/220px-Galdh%C3%B8piggenFromFannar%C3%A5ki.jpg)
Taažâ alemus saje lii Galdhøpiggen čokke (1 155 m); vyeligumos lii Taažâmeerâ riddo (0 m).[3]
Viehâdâh
[mute | mute käldee]Kielah
[mute | mute käldee]Tárukielâ lii virgálâš kielâ Taažâst. Virgáliih ucceeblovokielah láá orjâlâškielâ, juulevsämikielâ já maadâsämikielâ. Sämikielâ lii virgálâš kielâ čuávuváin kieldâin: Kuovdâkiäinu, Kárášjuuhâ, Kaivuonâ, Lavangen, Uunjargâ, Porsaŋg, Tiänu, Tivtâsvuonâ já Snåsa. Porsaŋgist meiddei kveenikielâ lii virgálâš kielâ.
Haldâttâh já politiik
[mute | mute käldee]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a3/Fylkesinndeling2024_original.webp/220px-Fylkesinndeling2024_original.webp.png)
Taažâ lii parlamentaarlâš demokratia já vuáđulavâlâš monarkia. Tot lii ohtâsâšstaatâ, mast láá kyehti haaldâtlâš tääsi staatâ vuoluubeln: läänih já kieldah. Ton staatâhovdâ lii Taažâ monark, kii lii tääl kunâgâs Harald V.
Kuávlulâš jyehim
[mute | mute käldee]Läänih láá Taažâ alemuu tääsi kuávluhaldâttâhohtâdâh. Läänih juáhhojeh kieldáid. Motomijn kieldâin láá kaavpugvuoigâdvuođah.
Ive 2020 Taažâst lijjii 356 kieldâd.[4]
Táálááh läänih
[mute | mute käldee]Kesimáánu 14. peeivi 2022 Taažâ Stuorrâtigge meridij, ete uđđâivemáánu 1. peeivi 2024 rääjist Taažâ juáhhoo 15 läänin.[5] Ovdil uđđâivemáánu 1. peeivi 2024 Taažâst lijjii 11 läännid.
ISO-koodi | Vaakun | Nommâ | Haaldâtlâš kuávdáš | Eennâmhiärá sajadâh | Vaaljâpirrâdâh | Ässeeloho | Vijđodâh km² | Kieldâi meeri |
---|---|---|---|---|---|---|---|---|
03 | ![]() |
Oslo | Oslo | Moss | Oslo | 717 710 | 454,12 | 1 |
11 | ![]() |
Rogaland | Stavanger | Stavanger | Rogaland | 499 417 | 9 377,10 | 23 |
15 | ![]() |
Møre já Romsdal | Molde | Molde | Møre já Romsdal | 270 628 | 14 355,62 | 26 |
18 | ![]() |
Nordland | Bodø | Bodø | Nordland | 243 081 | 38 154,62 | 41 |
31 | ![]() |
Østfold | Sarpsborg | Moss | Østfold | 312 152 | 4 004,12 | 12 |
32 | ![]() |
Akershus | Oslo | Moss | Akershus | 728 803 | 5 894,47 | 21 |
33 | ![]() |
Buskerud | Drammen | Moss | Buskerud | 269 819 | 14 693,87 | 18 |
34 | ![]() |
Innlandet | Hamar | Lillehammer | Hedmark já Oppland | 376 304 | 52 072,44 | 46 |
39 | ![]() |
Vestfold | Tønsberg | Tønsberg | Vestfold | 256 432 | 2 167,65 | 6 |
40 | ![]() |
Telemark | Skien | Tønsberg | Telemark | 177 093 | 15 298,16 | 17 |
42 | ![]() |
Agder | Kristiansand | Arendal | Nuorttâ-Agder já Viestâr-Agder | 319 850 | 16 434,12 | 25 |
46 | ![]() |
Vestland | Bergen | Hermansverk | Hordaland, Sogn já Fjordane | 651 299 | 33 870,99 | 43 |
50 | ![]() |
Trøndelag | Steinkjer já Ruándim | Steinkjer | Tave-Trøndelag já Maadâ-Trøndelag | 482 956 | 42 201,59 | 38 |
55 | ![]() |
Troms | Tromssa | Čäcisuálui | Troms | 169 610 | 25 862,99 | 21 |
56 | ![]() |
Finnmark | Čäcisuálui | Čäcisuálui | Finnmark | 75 053 | 48 631,09 | 18 |
Fáádást eres soojijn
[mute | mute käldee]Wikimedia Commonsist láá koveh teikkâ eres tiätuvuárháh fáádást Taažâ.
Käldeeh
[mute | mute käldee]- ↑ 1,0 1,1 1,2 Statistics Norway (vijđodâh) Čujottum 17.3.2021 (eŋgâlâskielân)
- ↑ 2,0 2,1 Population SSB. Čujottum 28.2.2024. (eŋgâlâskielân)
- ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 Explore All Countries — Norway The World Factbook. Čujottum 28.2.2024. (eŋgâlâskielân)
- ↑ Bolstad, Erik: kommuner i Norge. Store norske leksikon, 25.1.2023. Artikkâl nettiversio Čujottum 3.3.2023. (tárukielân)
- ↑ Fylkesinndelingen fra 2024 Regjeringen.no. 5.7.2022. Čujottum 28.2.2024. (kirjetárukielân)
|
|