عصمت انونو
عصمت انونو | |
---|---|
(ترکی وچ: İsmet İnönü) | |
جم | 24 ستمبر 1884 [۱][۲][۳][۴][۵] |
وفات | 25 دسمبر 1973 (89 سال)[۱][۲][۳][۴][۵] |
وجہ وفات | دل دا دورہ |
مدفن | انتقبر |
طرز وفات | طبعی موت |
شہریت | ![]() |
مذہب | سنی اسلام |
جماعت | جمہوری خلق پارٹی |
زوجہ | محبہ انونو (–۲۵ دسمبر ۱۹۷۳) |
اولاد | Erdal İnönü |
تعداد اولاد | 4 |
عملی زندگی | |
مادر علمی | مکتب ارکان حربی |
پیشہ | سیاست دان ، سفارت کار ، فوجی افسر |
پیشہ ورانہ زبان | ترکی [۷]، فرانسیسی |
عسکری خدمات | |
وفاداری | ![]() ![]() |
شاخ | ![]() |
لڑائیاں تے جنگاں | پہلی جنگ عظیم ترک جنگ آزادی |
دستخط | |
ترمیم ![]() |
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/ca/Ismet_Inonu_at_the_congress_of_CHP.jpg/220px-Ismet_Inonu_at_the_congress_of_CHP.jpg)
عصمت انونو جمہوریہ ترکی دے بانی کمال اتاترک توں بعد ترکی دے دوسرے صدر سی ۔
ابتدائی زندگی
[سودھو]عصمت انونو 24 ستمبر 1884ء نوں ازمیر وچ پیدا ہوئے ۔ اوہناں دا اصل ناں مُصطفا عصمت سی ۔ فوجی مدرسہ وچ تعلیم حاصل کرن توں بعد 1906ء وچ یوز باشی (کپتان) دی حیثیت توں فوج وچ شامل ہوئے۔ بلقان دی جنگ وچ حصہ لیا تے پہلی عالمی جنگ وچ قفقاز، فلسطین تے شام دے محاذاں اُتے خدمات انجام دتیاں۔ جنگ بندی دے بعد استنبول آ گئے تے وزارت جنگ وچ متشار (کونسلر) ہو گئے۔ استنبول اُتے اتحادی قبضہ تک اوہ اسی عہدے اُتے فائز رہے۔ اس دے بعد اناطولیہ پہنچ کے جنگ آزادی وچ شرکت کيتی۔ انہاں نوں مغربی محاذ دی کمان سپرد ہوئی۔ انہاں نے ایسکی شہر دے شمال مغرب وچ انونو دے مقام اُتے 10 جنوری 1921ء تے یکم اپریل 1921ء نوں یونانیاں نوں دو مرتبہ شکست دتی۔ ترکی وچ خاندانی ناں اختیار کرنے دے قانون دے بعد انہاں نے اسی مقام دی نسبت توں انونو دا ناں اختیار کیتا۔
سیاسی زندگی
[سودھو]جنگ بندی دے بعد اوہ وزیر خارجہ ہو گئے تے لوزان کانفرنس وچ ترکی وفد دی قیادت کيتی۔ لوزان توں واپسی دے بعد 30 اکتوبر 1923ء نوں اوہ ترکی دے پہلے وزیر اعظم مقرر ہوئے تے یکم نومبر 1937ء تک پورے 14 سال اس عہدے اُتے فائز رہے۔ اتاترک دے انتقال دے دوسرے دن 11 نومبر 1937ء نوں اوہ ترکی دے صدر منتخب ہوئے تے 14 مئی 1950ء تک اس عہدے اُتے فائز رہے۔ اس دے بعد 10 سال تک انہاں نے ترکی پارلیمنٹ وچ حزب اختلاف دے قائد دی حیثیت توں فرائض انجام دیے۔ فوجی انقلاب دے بعد جدوں مخلوط حکومت قائم ہوئی تاں عصمت انونو 20 نومبر 1961ء توں 13 فروری 1965ء تک دوبار وزیر اعظم رہے۔ اس دے بعد فیر حزب اختلاف وچ چلے گئے۔ 25 ستمبر 1973ء نوں انقرہ وچ انہاں دا انتقال ہو گیا۔
اہم سیاسی واقعات
[سودھو]عصمت انونو دے ساڈھے باراں سالہ دور صدارت وچ کئی اہم واقعات پیش آئے ۔
انطاکیہ دا مسئلہ
[سودھو]جنگ عظیم دے بعد شام دے علاقے اُتے فرانسیسی حکومت قائم ہو گئی سی۔ اسکندرون تے انطاکیہ دے ساحلی ضلعے اس وقت شام وچ شامل سن لیکن ترکاں دا دعویٰ سی کہ ایہ ترکی دے علاقے نيں۔ ایتھے دی آبادی ترکاں، عرباں تے ارمنی باشندےآں اُتے مشتمل سی۔ لیکن ترکاں دی تعداد سب توں زیادہ سی۔ شام وی انہاں ضلعے دا دعویدار سی ۔ اس اختلاف دی وجہ توں انطاکیہ تے اسکندرون دے علاقےآں وچ مئی 1937ء وچ اک نیم خود مختار حکومت قائم کردتی گئی سی۔ اس حکومت کیتی منتخبہ مجلس دے 40 وچوں 22 ارکان ترک سن ۔ اس مجلس نے اتفاق رائے توں ترکی توں الحاق دا فیصلہ کیتا تے 23 جولائی 1939ء نوں ایہ دونے ضلعے ترکی وچ شامل ہو گئے۔ انطاکیہ دا ناں بدل کے حطائے (Hatay) کر دتا گیا لیکن ایہ اج وی انطاکیہ دے ناں توں ہی مشہور اے۔
جلاوطن رہنماواں دی واپسی
[سودھو]عصمت انونو دے دور دا دوسرا اہم واقعہ انہاں جلا وطن رہنماواں دی واپسی اے جنہاں نوں کمال اتاترک نے ملک بدر کر دتا سی ۔ پابندی اٹھنے دے بعد ایہ رہنما جنہاں وچ ڈاکٹر عدنان آدیوار، خالدہ ادیب خانم تے رؤف بے شامل سن، اپنے وطن واپس آ گئے۔
دوسری عالمی جنگ
[سودھو]![]() |
دوسری عالمی جنگ (1939ء تا 1945ء) وی عصمت انونو دے زمانۂ صدارت وچ ہوئی۔ اس جنگ وچ ترکی مصطفیٰ کمال دی "اندر امن تے باہر امن" دی خارجہ پالیسی اُتے چلدے ہوئے انتہائی ناسازگار حالات دے باوجود غیر جانبدار رہیا جس دی وجہ توں اوہ جنگ کيتی تباہ کاریاں توں محفوظ رہیا۔ ترکی نے اس معاملے وچ دونے فریقاں دے دباؤ دا مقابلہ کیتا۔ تے جرمنی دے خلاف 23 فروری 1945ء نوں صرف اس وقت جنگ کرنے دا اعلان کیتا جدوں اتحادیاں نے ایہ اعلان کیتا کہ اقوام متحدہ وچ صرف انہاں ملکاں نوں مدعو کیتا جائے گا جو جرمنی توں بر سر جنگ ہون گے۔ اس وقت تک جرمنی وی جنگ ہار چکيا سی ۔ جنگ دے بعد روس نے ترکی دے شمال مشرقی ضلعے قرص تے اردھان اُتے دعویٰ کر دتا۔ حالانکہ 16 مارچ 1921ء نوں ترکی توں اک معاہدے دے تحت اوہ انہاں علاقےآں توں دستبردار ہو چکيا سی ۔ تے ترکی روسی جارجیا دے شہر باطوم توں، جس اُتے کاظم قرہ بکر پاشا دی فوجاں نے قبضہ کر ليا سی، دستبردار ہو گیا سی ۔ لیکن جنگ دے بعد اوہ اپنے عہد نامے توں فیر گیا۔ اس نے صرف قرص تے اردھان دی واپسی دا ہی مطالبہ نئيں کیتا بلکہ باسفورس تے در دانیال دے دفاع وچ وی روس نوں شریک کرنے دا مطالبہ کیتا۔ روس دے اس طرز عمل دی وجہ توں ترکی دی سلامتی نوں خطرہ لاحق ہو گیا تے روس دے مقابلے وچ اپنا دفاع کرنے دے لئی ترکی نوں امریکا توں فوجی امداد حاصل کرنے اُتے مجبور ہونا پيا۔
اسرائیل نوں تسلیم کرنا
[سودھو]عصمت انونو دے دور دی خارجہ پالیسی دا اک افسوسناک واقعہ 28 مارچ 1949ء نوں اسرائیل دی یہودی مملکت نوں ترکی دی طرف توں تسلیم کیتا جانا اے۔ اس دی وڈی وجہ ایہ سی کہ روس دے ودھدے ہوئے دباؤ دی وجہ توں ترکی اپنے دفاع دے لئی مغربی ملکاں دا زیادہ توں زیادہ محتاج ہُندا جا رہیا سی ۔ ترکی نے اسرائیل نوں از روئے قانون نئيں بلکہ حقیقت امر دے طور اُتے تسلیم کیتا۔ ترکاں دے اس فیصلے توں عرباں تے ترکاں دے تعلقات وچ ، جو معلومات اُتے آندے جا رہے سن، اک بار فیر کشیدگی پیدا ہو گئی۔
زرعی اصلاحات
[سودھو]عصمت انونو دے عہد اک کارنامہ زرعی اصلاحات دا نفاذ اے جس اُتے 1945ء توں عملدرآمد شروع ہويا۔ انہاں اصلاحات دے تحت وڈی وڈی زمینداریاں معاوضہ دے کے ختم کيتیاں گئیاں تے فاضل زمین چھوٹے کاشت کاراں وچ تقسیم کيتیاں گئیاں۔ انہاں اصلاحات دی وجہ توں پینڈو علاقےآں وچ خوشحالی پیدا ہوئی۔
حقیقی جمہوریت دی بحالی
[سودھو]ان دے دور صدارت دا اہم ترین واقعہ حقیقی جمہوریت دی بحالی اے۔ کمال اتاترک دے زمانے وچ اگرچہ ترکی دا سیاسی ڈھانچہ بنیادی طور اُتے جمہوری سی لیکن کمال اتاترک نے حکومت آمرانہ انداز توں دی ملک وچ اس تمام عرصے وچ صرف اک ہی سیاسی جماعت کم کرسکدی سی تے اوہ سرکاری خلق فرقہ سی یعنی خلق پارٹی سی جسنوں انگریزی وچ پیپلز پارٹی کہیا جاندا اے۔ عصمت دے دور وچ ملک وچ اک توں زیادہ سیاسی جماعتاں قائم کرنے دی اجازت دتی گئی چنانچہ ترکی وچ کئی سیاسی جماعتاں قائم ہوگئياں۔ انہاں وچ ڈیموکریٹک پارٹی سب توں اہم سی۔
مخالفین دا نقطۂ نظر
[سودھو]عصمت انونو نظریاتی طور اُتے اتاترک دے اصولاں دے بہت وڈے علمبردار سن لیکن انہاں دے مخالفین دا کہنا اے کہ انہاں نے اپنے دور صدارت وچ استبدادی انداز دا مظاہرہ کیا، سوشلسٹ عناصر دی حوصلہ افزائی دی تے ترکی وچ اسلامی رحجانات نوں ابھرنے توں روکیا۔ اوہ اتاترک دے دور دی خامیاں دا غلطیاں دا ذمہ دار وی عصمت انونو نوں قرار دیندے نيں جو اتاترک دے پورے دور وچ وزیر اعظم دے منصب اُتے فائز رہے ۔
ہور دیکھو
[سودھو]سانچہ:وزیر اعظم ترکی سانچہ:ترک صدور سانچہ:ریپبلکن پیپلز پارٹی دے رہنما
- ↑ ۱.۰ ۱.۱ http://data.bnf.fr/ark:/12148/cb13605357m — اخذ شدہ بتاریخ: ۱۰ اکتوبر ۲۰۱۵ — مصنف: Bibliothèque nationale de France — اجازت نامہ: Open License
- ↑ ۲.۰ ۲.۱ SNAC ARK ID: https://snaccooperative.org/ark:/99166/w6322jd6 — subject named as: İsmet İnönü — اخذ شدہ بتاریخ: ۹ اکتوبر ۲۰۱۷
- ↑ ۳.۰ ۳.۱ Find a Grave memorial ID: https://www.findagrave.com/memorial/9276888 — subject named as: Ismet Inönü — اخذ شدہ بتاریخ: ۹ اکتوبر ۲۰۱۷
- ↑ ۴.۰ ۴.۱ Gran Enciclopèdia Catalana ID (former scheme): https://www.enciclopedia.cat/ec-gec-0033665.xml — subject named as: Ismet Inönü — عنوان : Gran Enciclopèdia Catalana — ناشر: Grup Enciclopèdia
- ↑ ۵.۰ ۵.۱ Proleksis enciklopedija ID: https://proleksis.lzmk.hr/28055 — subject named as: Ismet Inönü — عنوان : Proleksis enciklopedija
- ↑ مدیر: الیگزنڈر پروخروف — عنوان : Большая советская энциклопедия — اشاعت سوم — باب: Инёню Исмет — ناشر: The Great Russian Encyclopedia
- ↑ http://data.bnf.fr/ark:/12148/cb13605357m — اخذ شدہ بتاریخ: ۱۰ اکتوبر ۲۰۱۵ — مصنف: Bibliothèque nationale de France — اجازت نامہ: Open License
- Pages with non-numeric formatnum arguments
- مضامین جنہاں وچ ترکی بولی دا متن شامل اے
- 1884 دے جم
- 24 ستمبر دے جم
- مضامین جنہاں وچ اردو بولی دا متن شامل اے
- 1973 دیاں موتاں
- 25 دسمبر دیاں موتاں
- غیر مختلف تصویر ویکی ڈیٹا توں ماخوذ
- ازمیر دیاں شخصیتاں
- پہلی جنگ عظیم دی عثمانی عسکری شخصیتاں
- ترک سنی مسلمان
- ترک شخصیتاں
- ترک صدور
- ترک وزرائے اعظم
- ترکی دے وزرائے خارجہ
- جوامع ترک فوج
- دوسری جنگ عظیم دے سیاسی رہنما
- قائدین حزب اختلاف (ترکی)
- کرد نژاد ترک شخصیتاں
- وزرائے ترکی
- عصمت انونو
- مضامین جنہاں وچ کاتالان بولی دا متن شامل اے
- مضامین جنہاں وچ کروشیائی بولی دا متن شامل اے
- مضامین جنہاں وچ روسی بولی دا متن شامل اے