Kraje związkowe Niemiec
Kraje związkowe Niemiec (również landy[1]; niem. Land, Bundesland) – jednostki podziału administracyjnego najwyższego szczebla w Republice Federalnej Niemiec.
Republika Federalna Niemiec od zjednoczenia Niemiec
[edytuj | edytuj kod]Kraje związkowe zostały wprowadzone w Niemczech republikańską konstytucją z 1919 roku, w miejsce monarchii wchodzących w skład Cesarstwa Niemieckiego[2].
Kraje związkowe mają szeroką autonomię, z wyłączeniem obrony i spraw zagranicznych. Częściowo mogą decydować o finansach[3].
Poszczególne kraje związkowe mają swoje konstytucje, własne parlamenty, władzę wykonawczą oraz sądowniczą. Same ustanawiają swoją organizację wewnętrzną[4].
Organizacja administracji krajowej jest na ogół trójszczeblowa[5]:
- szczebel wyższy (rząd krajowy bądź minister jako organy najwyższe, a także wyższe organy administracji),
- szczebel pośredni (prezydent rejencji),
- szczebel niższy (starosta).
flaga | herb | kraj związkowy | stolica | powstał w | szef rządu | miejsca w Bundesracie | powierzchnia (km²)[6] |
liczba mieszkańców[6] | liczba ludności/km²[6] |
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
![]() |
![]() |
Badenia-Wirtembergia | Stuttgart | 1952 | Winfried Kretschmann (Zieloni) | 6 | 35 748 | 11 280 257 | 311 |
![]() |
![]() |
Bawaria | Monachium | 1949 | Markus Söder (CSU) | 6 | 70 542 | 13 369 393 | 187 |
![]() |
![]() |
Berlin | – | 1990 | Kai Wegner (CDU) | 4 | 891 | 3 755 251 | 4 127 |
![]() |
![]() |
Brandenburgia | Poczdam | 1990 | Dietmar Woidke (SPD) | 4 | 29 654 | 2 573 135 | 86 |
![]() |
![]() |
Brema | Brema (de facto) | 1949 | Andreas Bovenschulte (SPD) | 3 | 419 | 684 864 | 1 613 |
![]() |
![]() |
Hamburg | – | 1949 | Peter Tschentscher (SPD) | 3 | 755 | 1 892 122 | 2 455 |
![]() |
![]() |
Hesja | Wiesbaden | 1949 | Boris Rhein (CDU) | 5 | 21 116 | 6 391 360 | 298 |
![]() |
![]() |
Meklemburgia-Pomorze Przednie | Schwerin | 1990 | Manuela Schwesig (SPD) | 3 | 23 295 | 1 628 378 | 69 |
![]() |
![]() |
Dolna Saksonia | Hanower | 1949 | Stephan Weil (SPD) | 6 | 47 710 | 8 140 242 | 168 |
![]() |
![]() |
Nadrenia Północna-Westfalia | Düsseldorf | 1949 | Hendrik Wüst (CDU) | 6 | 34 113 | 18 139 116 | 525 |
![]() |
![]() |
Nadrenia-Palatynat | Moguncja | 1949 | Malu Dreyer (SPD) | 4 | 19 858 | 4 159 150 | 207 |
![]() |
![]() |
Saara | Saarbrücken | 1957 | Anke Rehlinger (SPD) | 3 | 2 572 | 992 666 | 382 |
![]() |
![]() |
Saksonia | Drezno | 1990 | Michael Kretschmer (CDU) | 4 | 18 450 | 4 086 152 | 219 |
![]() |
![]() |
Saksonia-Anhalt | Magdeburg | 1990 | Reiner Haseloff (CDU) | 4 | 20 464 | 2 186 643 | 106 |
![]() |
![]() |
Szlezwik-Holsztyn | Kilonia | 1949 | Daniel Günther (CDU) | 4 | 15 804 | 2 953 270 | 185 |
![]() |
![]() |
Turyngia | Erfurt | 1990 | Bodo Ramelow (Die Linke) | 4 | 16 202 | 2 126 846 | 130 |
![]() |
![]() |
Niemcy | Berlin | – | Olaf Scholz (SPD) | – | 357 592 | 84 358 845 | 236 |
Historia
[edytuj | edytuj kod]Republika Weimarska
[edytuj | edytuj kod]W latach 1920–1929 państwo składało się z 18 krajów związkowych, których korzenie wywodzą się z czasów Cesarstwa Niemieckiego. Jedynie kraj związkowy Turyngia został utworzony w 1920 r. W 1934 r., za rządów Adolfa Hitlera, z krajów związkowych Mecklenburg-Schwerin i Mecklenburg-Strelitz utworzono jeden kraj związkowy Meklemburgia. W 1937 r. Lubeka stała się częścią Prus.
![]()
|
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c7/Germany_Laender_1947_1990_DDR.png/290px-Germany_Laender_1947_1990_DDR.png)
1945–1952
1990
Niemiecka Republika Demokratyczna
[edytuj | edytuj kod]Do 1952 r. Niemiecka Republika Demokratyczna (NRD) podzielona była na 5 krajów związkowych:
- Brandenburgia – utworzona z pruskiej prowincji Brandenburgia,
- Meklemburgia-Pomorze Przednie – utworzona z Meklemburgii i zachodniej części pruskiej prowincji Pomorze,
- Saksonia – utworzona z Wolnego Państwa Saksonia i zachodnich fragmentów pruskiej prowincji Śląsk,
- Saksonia-Anhalt – utworzona z pruskiej prowincji Saksonia i Wolnego Państwa Anhalt,
- Turyngia – funkcjonująca w granicach z 1944.
Po zjednoczeniu Niemiec (1990) na obszarze byłej Niemieckiej Republiki Demokratycznej ponownie utworzono 5 krajów związkowych, natomiast Berlin Zachodni włączono do Berlina (stolicy byłej NRD) i utworzono Berlin, miasto na prawach kraju związkowego.
Zobacz też
[edytuj | edytuj kod]Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ land, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2022-08-04] .
- ↑ Chris Cook, John Stevenson: Leksykon historii Europy XXI wieku. 1900-2004, wyd. polskie 2004, s.I 402.
- ↑ Niemcy. Ustrój polityczny, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2020-11-03] .
- ↑ M Kardas, C Kucharska: Analiza porównawcza modeli samorządu terytorialnego Niemiec, Wielkiej Brytanii i Szwecji, Colloquium Wydziału Nauk Humanistycznych i Społecznych, Rocznik III/2011, s. 94.
- ↑ Marcin Miemiec: 327 Ustrój administracji publicznej społeczeństwa obywatelskiego (z doświadczeń niemieckich), s. 327.
- ↑ a b c Statistische Ämter des Bundes und der Länder: Fläche und Bevölkerung.
- ↑ Otto Beckmann: Beckmanns Welt-Lexikon und Welt-Atlas. A–Z. Verlagsanstalt Beckmann, Leipzig 1931.