Gotha
![Ziemia](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e9/Geographylogo.svg/20px-Geographylogo.svg.png)
![]() | |||
| |||
Państwo | |||
---|---|---|---|
Kraj związkowy | |||
Powiat | |||
Zarządzający |
Knut Kreuch↗ | ||
Powierzchnia |
69,52 km² | ||
Wysokość |
300 m n.p.m. | ||
Populacja (31 grudnia 2022) • liczba ludności • gęstość |
| ||
Nr kierunkowy |
03621 | ||
Kod pocztowy |
99867 | ||
Tablice rejestracyjne |
GTH | ||
![]() | |||
Położenie na mapie Turyngii ![]() | |||
Położenie na mapie Niemiec ![]() | |||
![]() | |||
Strona internetowa |
Gotha – miasto powiatowe w Niemczech, w kraju związkowym Turyngia, siedziba powiatu Gotha. 31 grudnia 2022 miasto liczyło 46 019 mieszkańców[1].
Geografia
[edytuj | edytuj kod]Gotha leży na przedgórzu Lasu Turyńskiego przy autostradzie A4 i głównej linii kolejowej Lipsk – Frankfurt nad Menem, ze stacją Gotha. Najwyższy punkt w granicach miasta, wzgórze Krahnberg , leży na wysokości 431,3 m n.p.m. Najwyższym wzniesieniem na obszarze zabudowanym jest wzgórze zamkowe sięgające 331 m, a najniższy punkt znajduje się na wysokości 269,4 m n.p.m[2].
Historia
[edytuj | edytuj kod]Pierwsza wzmianka o mieście pochodzi z 775 roku, w którym to Karol Wielki przekazał villę gotaha klasztorowi Hersfeld . W 1180 lub 1189 miejscowość utrzymała prawa miejskie, od 1247 należała do margrabiów Miśni z dynastii Wettynów. Z 1316 pochodzi wzmianka o tutejszym zamku Grimmenstein[3]. Jako, że przez miasto nie przebiega żadna większa rzeka[4], w latach 1366–1369 wybudowano Leinakanal ułatwiający zaopatrzanie miasta w wodę. W 1524 do miasta dotarła reformacja, pierwszym pastorem i superintendentem został reformator Friedrich Myconius[3]. W 1545 zabudowa Gothy została zniszczona przez pożar[2], a w 1567 miasto zajęły wojska cesarskie Habsburgów, które zrównały zamek z ziemią. W 1640, w wyniku podziału księstwa Saksonii-Weimaru, powstało księstwo Saksonii-Gothy, a w latach 1643–1654 książę Ernest I Pobożny wzniósł tu swoją rezydencję – pałac Friedenstein . W 1672 książę odziedziczył tron księstwa Altenburga i włączył je w granice swojego kraju, zmieniając jego nazwę na Księstwo Saksonii-Gothy-Altenburga. W latach 1708–1711 powstał letni pałac Friedrichsthal . W 1769 rozebrano fortyfikacje otaczające Friedenstein umożliwiając budowę ogrodu pałacowego. W 1798 w miejscowym obserwatorium zorganizowano pierwszy międzynarodowy kongres astronomiczny. W latach 1806–1811 rozebrano mury miejskie. Od 1826 miasto należy do księstwa Saksonii-Coburga-Gothy[3]. W 1847 do miejscowości doprowadzono linię kolejową[2]. W 1875 w budynku restauracji Tivoli August Bebel i Ferdinand Lassalle założyli Socjalistyczną Partia Niemiec, poprzedniczkę dzisiejszej SDP. W 1920 Gothę włączono w granice kraju związkowego Turyngii[3]. W 1894 otwarto pierwszą linię tramwajową[2]. Podczas nocy kryształowej oddziały SA spaliły tutejszą synagogę. W 1945 komendant Josef von Gadolla oddał bez walki miasto w ręce Amerykanów, co uratowało je przed zniszczeniem; mimo to po roku 1980 część starego miasta została rozebrana. W 2015 roku dokumenty Forschungsbibliothek Gotha wpisano na listę Pamięć Świata UNESCO[3].
Gospodarka
[edytuj | edytuj kod]W mieście rozwinięty jest przemysł maszynowy, środków transportu, metalowy, gumowy oraz poligraficzny[5].
Kultura
[edytuj | edytuj kod]- Almanach Gotajski, rocznik wydawany 1763–1944 i od 1956, zawiera między innymi zbiór wiadomości o rodzinach panujących i arystokracji.
- biblioteka uniwersytecka (Universitäts- und Forschungsbibliothek Erfurt/Gotha)
- Muzeum Przyrody (Museum der Natur Gotha)
- Muzeum Ubezpieczeń (Museum der deutschen Versicherungswirtschaft)
Zabytki
[edytuj | edytuj kod]- zespół pałacowy Friedenstein – największa wczesnobarokowa rezydencja magnacka w Niemczech z najstarszym na kontynencie europejskim parkiem w stylu angielskim, barokowym pałacem Friedrichsthal, pałacem zimowym (Winterpalais), muzeum książęcym (Herzogliches Museum) i zabytkową oranżerią;
- pałac Mönchshof z otaczającym go parkiem w Gocie-Siebleben;
- kościoły, w tym gotycka Margarethenkirche na Nowym Targu (niem. Neumarkt) i gotycki poklasztorny kościół augustianów – dziś ewangelicki kościół parafialny;
- ratusz;
- domy mieszczańskie z XVII-XVIII wieku;
- Thüringerwaldbahn (pol. Kolej Lasu Turyńskiego).
Sport
[edytuj | edytuj kod]- VC Gotha – klub piłka siatkowej mężczyzn.
Osoby związane z miastem
[edytuj | edytuj kod]- Jan Ernest IV (1658–1729) współwładca w Saksonii-Gocie-Altenburgu w latach 1675–1680, książę Saksonii-Saalfeld od 1680, i Saksonii-Coburg od 1699 (określany odtąd jako książę Saksonii-Coburg-Saalfeld).
- Lucas Cranach starszy (1472–1553), niemiecki malarz i grafik epoki renesansu.
- Hannah Höch (1889-1978), niemiecka artystka awangardowa.
Współpraca
[edytuj | edytuj kod]Miejscowości partnerskie:
Gastonia, Stany Zjednoczone
Kielce, Polska
Martin, Słowacja
Romilly-sur-Seine, Francja
Salzgitter, Dolna Saksonia
Zobacz też
[edytuj | edytuj kod]Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Thüringer Landesamt für Statistik [online], statistik.thueringen.de [dostęp 2024-07-16] .
- ↑ a b c d Stadt Gotha – Flächennutzungsplan [online], www.db-thueringen.de [dostęp 2024-07-16] (niem.).
- ↑ a b c d e Gotha Geschichte » Die Residenzstadt Gotha | Gotha adelt [online], www.gotha-adelt.de [dostęp 2024-07-16] .
- ↑ Details | Gotha adelt [online], www.gotha-adelt.de [dostęp 2024-07-16] .
- ↑ Gotha, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2021-07-04] .
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Thüringer Landesamt für Statistik, Erfurt