Ferdinand Lassalle
![]() | |
Data i miejsce urodzenia |
11 kwietnia 1825 |
---|---|
Data i miejsce śmierci |
31 sierpnia 1864 |
Miejsce spoczynku | |
Zawód, zajęcie | |
Narodowość | |
![]() |
Ferdinand Lassalle (ur. 11 kwietnia 1825 we Wrocławiu jako Ferdinand Lassal, zm. 31 sierpnia 1864, Carouge w Szwajcarii, na skutek rany odniesionej w wyniku postrzału) – polityk niemiecki pochodzenia żydowskiego, myśliciel polityczny, działacz socjalistyczny i pisarz[1].
Młodość
[edytuj | edytuj kod]Ojciec Ferdinanda, Heyman Lassal, nazywał się początkowo Chaim Wolfssohn. Nowe nazwisko wziął od nazwy miasta, w którym chodził do szkoły rabinackiej: Loslau (dzisiejszy Wodzisław Śląski)[2]. Matką Ferdinanda była Rosalie Lassal z domu Herzfeld. Lassalle przyszedł na świat jako drugie dziecko swoich rodziców, którzy osiedlili się we Wrocławiu[3]. Ferdinand urodził się w domu przy Karlsplatz nr 2, w budynku postawionym na miejscu zburzonego w 1814 lewobrzeżnego Młyna Siedmiu Kół stojącego nad Czarną Oławą od roku 1291.
Ferdinand już jako piętnastolatek pisał pamiętniki. Zawarł w nich swoje marzenia i zamierzenia – zrównywać szanse i działać dla ludzkości, choćby nawet dużym kosztem. Uczęszczał do szkoły handlowej (Handelsschule) we Wrocławiu, po której zdał maturę. Wbrew woli ojca, biednego rzemieślnika, chciał studiować. W efekcie wraz z matką i siostrą na jakiś czas wyprowadził się z domu. Zdał egzaminy na interesujące go studia, a taki skok społeczny był w ówczesnych czasach rzadkością. Za wypracowane stypendium poszedł więc na te studia. Najpierw we Wrocławiu, a potem w Berlinie. Mówił wtedy o współczesnych Prusach: „Wielkie więzienie pełne ludzi, rządzone przez tyranów”. Po studiach przebywał dwukrotnie w Paryżu, gdzie zmienił formę nazwiska na „Lassalle” (mniej przywodzącą na myśl etniczne korzenie) oraz poznał Henryka Heinego[4].
Działalność
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a5/Stamps_of_Germany_%28BRD%29_1964%2C_MiNr_443.jpg/150px-Stamps_of_Germany_%28BRD%29_1964%2C_MiNr_443.jpg)
Był założycielem pierwszej partii robotniczej w historii, nazywała się Powszechny Niemiecki Związek Robotniczy (w chwili śmierci Lassalle’a liczyła około 4600 członków[5]). Uważany jest za jednego z twórców socjaldemokracji, bo odrzucał rewolucję. Dlatego w przeciwieństwie do komunistów nie podważał legitymacji systemu, tylko dążył do polepszenia życia robotników w ramach demokracji. Zagorzały zwolennik wolności, równości i sprawiedliwości społecznej. Był przeciwnikiem Marksa na scenie socjalistycznej, pomimo przyjaźni w latach młodości i podobieństw w kilku istotnych kwestiach. Poznali się już podczas studiów w Berlinie. Prowadził agitację zmierzającą do zaangażowania burżuazji w walce z junkierstwem, krytyk marksistowskiej teorii rewolucji jako drogi do socjalizmu czy też komunizmu. Wśród robotników głosił hasła walki o prawa pracownicze, przekonywał o potencjale tkwiącym w zorganizowanym ruchu robotniczym. Był zwolennikiem socjalnej monarchii ludowej (niem. soziale Volkskönigtum), w której król pełni rolę opiekuna klasy robotniczej[6]. Uważał, że powszechne prawo wyborcze osiąga polepszenie bytu społecznego, poprzez ścisłe współdziałanie z państwem. Siedział w więzieniu za krytykę kanclerza Niemiec – Bismarcka i obrażanie na sali sądowej oskarżyciela, syna jednego z prawników. Krytykował stanowione przez niego prawa (m.in. konstytucję).
Miejsce spoczynku
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/52/Grobowiec-Lassal.jpg/180px-Grobowiec-Lassal.jpg)
Lassalle pochowany jest na Starym Cmentarzu Żydowskim we Wrocławiu. W czasie II wojny światowej naziści zniszczyli jego grób. W 1946 Polska Partia Socjalistyczna ufundowała nowy nagrobek. Obecnie jest wspominany przez współczesne polskie partie lewicowe, co roku w kwietniu przy jego grobie odbywają się skromne uroczystości.
Dzieła
[edytuj | edytuj kod]- Die Philosophie Herakleitos des Dunklen von Ephesos, Berlin: Franz Duncker, 1858.
- Der italienische Krieg und die Aufgabe Preussens: eine Stimme aus der Demokratie, Berlin: Franz Duncker, 1859.
- Das System der erworbenen Rechte (System praw nabytych), Leipzig: 1861.
- Über Verfassungswesen: zwei Vorträge und ein offenes Sendschreiben (O istocie konstytucji), Berlin: 1862.
- Arbeiterprogramm: ueber den besondern Zusammenhang der gegenwärtigen Geschichtsperiode mit der Idee (Program robotników), Zürich: Meyer & Zeller, 1863.
- Offenes Antwortschreiben an das Zentralkomitee zur Berufung eines Allgemeinen Deutschen Arbeiter-Kongresses zu Leipzig (List otwarty do Komitetu Centralnego w sprawie powołania powszechnego, niemieckiego kongresu robotników), Zürich: Meyer and Zeller, 1863.
- Zur Arbeiterfrage: Lassalle’s Rede bei der am 16. April in Leipzig abgehaltenen Arbeiterversammlung nebst Briefen der Herren Professoren Wuttke und Dr. Lothar Bucher, Leipzig: 1863.
- Herr Bastiat-Schulze von Delitzsch, der ökonomische Julian, oder Kapital und Arbeit (Kapitał i praca, czyli Pan Bastiat-Szulce z Delicza, Julian Ekonomiczny), Berlin: Reinhold Schlingmann, 1864.
- Reden und Schriften, New York: Wolff and Höhne, n.d. [1883].
- Gesammelte Reden und Schriften, Berlin: P. Cassirer, 1919-1920.
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Lassalle Ferdinand, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2017-04-09] .
- ↑ Gösta von Uexküll: Lassalle. Warszawa: Oficyna Historii XIX i XX wieku, 1997, s. 40. ISBN 83-905989-6-5.
- ↑ Gösta von Uexküll: Lassalle. Warszawa: Oficyna Historii XIX i XX wieku, 1997, s. 35. ISBN 83-905989-6-5.
- ↑ Gösta von Uexküll: Lassalle. Warszawa: Oficyna Historii XIX i XX wieku, 1997, s. 66. ISBN 83-905989-6-5.
- ↑ Gösta von Uexküll: Lassalle. Warszawa: Oficyna Historii XIX i XX wieku, 1997, s. 117. ISBN 83-905989-6-5.
- ↑ GUSTAV MAYER , GRÄFIN SOPHIE VON HATZFELDT, BISMARCK UND DAS DUELL LASSALLE-RACOWITZA, „Historische Zeitschrift”, 134 (1), 1926, DOI: 10.1524/hzhz.1926.134.jg.47, ISSN 2196-680X [dostęp 2019-09-12] .
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Gösta von Uexküll: Lassalle. Warszawa: Oficyna Historii XIX i XX wieku, 1997, s. 154. ISBN 83-905989-6-5.
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Ferdynand Lassalle. Bojownik i wielki myśliciel – niespokojny duch podatny na kobiece względy.
- Ferdinand Lassalle – dzieła w bibliotece Polona
- ISNI: 0000000108700747
- VIAF: 12310979
- LCCN: n50037732
- GND: 118569910
- NDL: 00446938
- LIBRIS: gdsvzr8016k9495
- BnF: 11911199g
- SUDOC: 026967618
- SBN: CFIV030457
- NLA: 35510736
- NKC: jn20000603668
- BNE: XX1084247
- NTA: 06838047X
- BIBSYS: 90360375
- CiNii: DA00494046
- Open Library: OL113933A
- PLWABN: 9810688305905606
- NUKAT: n96224804
- J9U: 987007264237805171
- PTBNP: 62489
- CANTIC: a11982299
- LNB: 000177130
- NSK: 000679987
- CONOR: 61136483
- ΕΒΕ: 143870
- BLBNB: 000264150
- KRNLK: KAC2018P0175
- LIH: LNB:V*286164;=BN