Kantonen Zürich
Zürich Tysk: Zürich Fransk: Zurich | |
---|---|
![]() | |
![]() | |
Hovudstad | Zürich |
Språk | tysk |
Folketal | 1 371 007 (2011) |
Areal | 1 729 km² |
Folketettleik | 793/km² |
Forkorting | ZH |
Kanton sidan | 1291 |
Høgaste topp | 1292 m (Schnebelhorn) |
Zürich er ein kanton i det nordlege Sveits. Kantonen har eit areal på 1 729 km2 og hadde 1 371 007 innbyggarar i 2010. Zürich er den mest folkerike kantonen i Sveits. Byen Zürich er hovudstad i kantonen.
Zürich slutta seg til det sveitsiske eidsforbundet i 1353, og høyrer såleis med til «dei åtte gamle stadene».
Geografi
[endre | endre wikiteksten]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a6/Karte_Kanton_Z%C3%BCrich_Bezirke_2010.png/220px-Karte_Kanton_Z%C3%BCrich_Bezirke_2010.png)
Kantonen grensar i nord til delstaten Baden-Württemberg i Tyskland, og til kantonane Schaffhausen i nord, Thurgau og St. Gallen i aust, Schwyz og Zug i sør og til Aargau i vest. Høgste fjellet er Schnebelhorn, 1 292 meter over havet, på grensa mot kantonen St. Gallen. Lågastliggande punktet er på Rhinen ved Weiach, 330 moh. Zürichsjøen, i sørdelen av kantonen, er den einaste større innsjøen.
Språk og samfunn
[endre | endre wikiteksten]Tysk er skriftspråk i Zürich, medan zürichtysk, ein variant av sveitsartysk, er talemålet. Reformatoren Huldrych Zwingli vart i 1519 prest i Grossmünster i byen Zürich, og trass i at han vart drepen i 1531, vart heile kantonen verande protestantisk. I dag er 43% av innbyggarane protestantar, dei fleste av desse er medlem av Schweizer Reformierte Kirchen. 31% soknar til den romersk-katolske kyrkja, som følgje av stor innvandring til kantonen frå Sør-Europa.
Distrikt og kommunar
[endre | endre wikiteksten]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9f/Karte_Gemeinden_des_Kantons_Z%C3%BCrich_farbig_2015.png/220px-Karte_Gemeinden_des_Kantons_Z%C3%BCrich_farbig_2015.png)
Zürich består av 12 distrikt (bezirke), som er delt opp i til saman 171 kommunar. Dei tolv distrikta har namn etter adminstrasjonsbyen, og er Zürich, Affoltern, Andelfingen, Bülach, Dielsdorf, Dietikon, Hinwil, Horgen, Meilen, Pfäffikon, Uster og Winterthur.
Historie
[endre | endre wikiteksten]Kantonen Zürich består av land som byen Zürich kjøpte etter at han i 1218 vart fri (reichfrei) det direkte keisarstyret. Oppkjøpa var særleg omfattande etter lauga i byen gjorde opprør i 1336. I 1351 slutta Zürich seg til det sveitsiske eidsforbundet. Den lågareliggande delen av kantonen vart innlemma i 1362. Dei nordlege delane av kantonen, opp til elva Rhinen, vart lagt til kantonen då byen Zürich i 1468 kjøpte Winterthur frå habsburgarane. I 1803 fekk landområde vest i kantonen høve til å knyte seg til kantonen Aargau.
Under ei folkeavrøysting i februar 2005 godkjende folket i Zürich ei ny grunnlov for kantonen. Den nye grunnlova, som trådde i kraft januar 2006, erstatta ei grunnlov frå 1869.
Kjelder
[endre | endre wikiteksten]- Denne artikkelen bygger på «Kanton Zürich» frå Wikipedia på engelsk, den 9. august 2011.
Bakgrunnsstoff
[endre | endre wikiteksten]![]() |
Originaltekst av Kantonen Zürich ved Wikisource. |