Vjetnam
Flag![]() |
Valdkundznam![]() |
Pälidn | Hanoi |
Eläjiden lugu (2018) | 97,040,334[1] ristitud |
Pind | 331,210 km² |
![]() | |
Kel' | vjetnaman |
Valdkundan pämez' | Nguen Fu Čong |
Päministr | Nguen Suan Fuk |
Religii | animizm, ateizm, buddizm |
Valüt | vjetnaman dong (₫) (VND) |
Internet-domen | .vn |
Telefonkod | +84 |
Aigvö | UTC+7 |
Vjetnam (vjetn.: Việt Nam [vîət nāːm]), oficialižikš Vjetnaman Socialistine Tazovaldkund (vjetn.: Cộng Hòa Xã Hội Chủ Nghĩa Việt Nam, tji nom 共和社會主義越南, vepsän transkripcii: Kong hoa sa hoi tü ngia vjet nam), om valdkund Azijan suvipäivnouzmpoles. Pälidn om Hanoi.
Istorii
[vajehta | vajehtada lähtetekst]Vn 1945 2. päiväl sügüz'kud Vjetnam tedištoiti ripmatomudes Francijaspäi. Francii tundišti Vjetnaman ripmatomut vn 1954 21. päiväl heinkud.
Vll 1940−1946 valdkundan territorii oli okkupiruidud Japonijan sodavägil. Vspäi 1954 kaks' Vjetnamad oli — Pohjoine da Suvine. Vozil 1957−1975 Soda Vjetnamas oli, tetab kuti Toižen sodan Indokitaiš pala. Vl 1976 ühthine Vjetnaman valdkund udessündutihe.
Valdkundan ezmäižed Konstitucijad oliba olmas vozišpäi 1960 i 1980. Nügüdläine koumanz' lugul Konstitucii[2][3] (vjetn.: Hiến pháp) om vahvištadud vn 2013 28. päiväl kül'mkud. Se om tulnu väghe vspäi 2014.
Geografijan andmused
[vajehta | vajehtada lähtetekst]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/75/Vietnam_Topography.png/200px-Vietnam_Topography.png)
Vjetnam om kaikiš päivnouzmaižemb valdkund Indokitai-pol'sarel. Se om mavaldkundröunoiš Kambodžanke (röunan piduz — 1158 km) da Laosanke (2161 km) päivlaskmas, Kitainke pohjoižes (1297 km). Ühthine röunoiden piduz om 4616 km. Vjetnaman päivnouzmaižed da suvižed randad lainištab Kitain Suvimeri. Ühthine randanpird (merisaridenke) — 3444 km.
Madalad mäged da keskkorktusen mäged ottas enamba Vjetnaman territorijan nell' videndest. Vjetnaman kaikiš korktemb čokkoim om Fanšipan-mägi, 3143 m meren pindan päl.
Suvipäivnouzmpol'žen Azijan kaikiš pidembad Hongh- da Mekong-joged langetas Kitain Suvimerhe Vjetnaman territorijal. Saum vezid — 6,4% (21 140 km²).
Londuseližed pävarad oma kivivoi da londuseline gaz Kitain Suvimeres, kivihil', boksitad, hrom, marganc, harvad mametallad, fosfatad; toižed varad — mec, gidroenergii, väghine mahuz.
Politine sistem
[vajehta | vajehtada lähtetekst]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f7/Presidential_Palace_of_Vietnam.jpg/250px-Presidential_Palace_of_Vietnam.jpg)
Ohjandusen form om unitarine socialistine parlamentine tazovaldkund ühtenke partijanke (Vjetnaman Kommunistine partii). Valdkundan pämez' om prezident (vjetn.: Chủ tịch), hän-žo azekhiden vägiden päkäsknik. Üks' varaprezident om hänele abhu. Parlament paneb radnikusele valdkundan prezidentad (videks vodeks), päministrad da toižid ohjastusen ühtnikoid, Ülembaižen käskuzkundan sudijad. Prezidentale sab otta radnikust kahtišti.
Parlament om üks'kodine Nacionaline Suim (vjetn.: Quốc Hội) 500 deputatanke. Kaik rahvaz valičeb heid videks vodeks. Vaiše parlamentale sab vahvištada käskusid da konstitucijad.
Ülembaine rahvahan käskuzkund om käskuzkundaližen tobmuden pä. Avtonomijoiden olmatomudehe kacmata, kaikuččele ristitule sab kävutada mamankel't käskuzkundas.
Parlamentan ühtnijoiden järgenduseližed valičendad oliba vn 2016 22. päiväl semendkud. Čan Dai Kuang oli hüvästadud parlamental da radoi 10. prezidentan vs 2016 sulakun 2. päiväspäi, koli vn 2018 21. päiväl sügüz'kud, Nguen Fu Čong om valitud parlamental da radab 11. prezidentan vn 2018 23. päiväspäi redukud. Nguen Suan Fuk om päministraks vs 2016 sulakun 7. päiväspäi.
Administrativiž-territorialine jagand
[vajehta | vajehtada lähtetekst]Kacu kirjutuz: Vjetnaman administrativiž-territorialine jagand.
Vjetnam jagase 63 regionaks: 58 agjad (vjetn.: Tỉnh) da 5 agjaha tazostadud lidnad keskuzalištusenke (vjetn.: Thành phố trực thuộc Trung ương).
Agjad alajagasoiš lidnoikš agjalištusenke (vjetn.: Thành phố trực thuộc tỉnh, vl 2013 oli 64 mugošt lidnad), ezmäižen pordhan administrativižikš lidnühtnikoikš (vjetn.: thị xã), külärajonikš (vjetn.: huyện, kaik oli 548 rajonad vl 2013). Lidnad keskuzalištusenke mülütadas kahtenden da ezmäižen pordhan administrativižid lidnühtnikoid (vjetn.: quận da thị xã), külärajonid.
Valdkundan agjad da lidnad ühtetas 8 ekonomižhe regionha.
Eläjad
[vajehta | vajehtada lähtetekst]Vn 2009 Vjetnaman rahvahanlugemižen mödhe 85 846 997 ristitud elädas valdkundas. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd', vspäi 1950 ližadui nell'hä kerdha.
Valdkundan tobmuz tundištab 54 igähišt rahvahad valdkundas. Rahvahad (2009): vjetad — 85,7%, tajid — 1,9%, tailandalaižed — 1,8%, muongad — 1,5%, khmerad — 1,5%, hmongad — 1,2%, nungad — 1,1%, hoalaižed (hanilaižed) — 1,0%, toižed rahvahad — 4,3%.
Uskojiden mülükund (vn 1999 rahvahanlugemižen mödhe): ezitatoiden kul'tan (vjetn.: tho kung to tjen) veroiden (animizman) polenpidajad da ateistad — 80,8%, buddistad — 9,3%, katolikad — 6,7%, toižed uskojad — 3,1%.
Vjetnaman lidnad-millionerad (vl 2010[4], kaik ned oma provincijoihe tazostadud): Hošimin (rahaazjoiden keskuz), Hanoi (pälidn), Haifon, Kantho, Danang. Lidnalaižiden pala oli 37,5% vl 2017.
Rahvahanižanduz
[vajehta | vajehtada lähtetekst]Ižanduz om agrariž-industrialine. Radnikoiden 38% oma otnus maižandushe (2018). Sarakoiden pala kogosüdäiproduktas (2017): maižanduz — 15,3%, tegimišt — 33,3%, holitišed — 51,4%. Valdkund šingotase vižvoččiden planoiden mödhe. Elektruz tegese gidroelektrostancijoil tobjimalaz, niiden tehmine rippub satusekahas vihmsezonaspäi.
Vjetnaman päeksport om erazvuiččed sobad (läz 22%), suks'kengäd da sportkengäd (11%), elektroladimišt (läz 9%), kivivoi (6%), kala da merenproduktad (6%); toine eksport — metalline mebel' ofisan täht (4%), hobed (3%), ris (3%), kofe (2%), kivihil' (2%), vas'kne vanuim (2%), räzin (1%), lebuištmed lendimiden täht (1%), kakaonbabud (1%). Vl 2012 Kitai, Japonii, AÜV da Suvikorei oliba pätorguindpartnörikš (ühtes — pol'eksportad dai pol'importad).
Homaičendad
[vajehta | vajehtada lähtetekst]- ↑ Vjetnaman ristitišton endustuz vn 2018 heinkus // Mail'man faktoiden kirj. — Cia.gov. (angl.)
- ↑ Vn 2013 Vjetnaman Konstitucijan tekst Vikipurtkiš. (angl.)
- ↑ Vjetnaman Konstitucijan tekst constituteproject.org-saital. (angl.)
- ↑ Gid Vjetnamadme: lidnoiden da provincijoiden nimikirjutez (2010). — Vietnamtourism.org.vn. (angl.)
Irdkosketused
[vajehta | vajehtada lähtetekst]- Tobmuz
- Vjetnaman Socialistižen Tazovaldkundan prezidentan oficialine sait (vpctn.gov.vn). (vjetn.)
- Vjetnaman Nacionaližen Suiman sait (quochoi.vn). (vjetn.)
- Vjetnaman Kommunistižen Partijan sait (cpv.org.vn). (vjetn.) (angl.) (fr.) (kit.)
- Vjetnaman Socialistižen Tazovaldkundan ohjastusen oficialine portal (gov.vn). (vjetn.) (angl.) (kit.)
- Vjetnaman Röunantagaižiden azjoiden ministrusen oficialine sait (mofa.gov.vn). (vjetn.) (angl.)
- Toižed
- Vjetnaman Valdkundaližen statistikan radnikoičendan sait (gso.gov.vn). (vjetn.) (angl.)
- Venäman da Vjetnaman sebruzkund (orvd.ru). (ven.)
![]() |
Vjetnam Vikiaitas |
Azijan valdkundad | ||
![]() | ||
1 Om Evropas mugažo. 2 Om Afrikas mugažo. 3 Om Valdmerimaiš mugažo. |