Turkmenistan
Flag![]() |
Valdkundznam![]() |
Pälidn | Ašhabad |
Eläjiden lugu (2018) | 5,411,012[1] ristitud |
Pind | 488,100 km² |
![]() | |
Kel' | turkmenan |
Valdkundan pämez' | Gurbanguli Berdimuhamedov |
Päministr | hän-žo |
Religii | islam |
Valüt | turkmenijan manat (TMT) |
Internet-domen | .tm |
Telefonkod | +993 |
Aigvö | UTC+5 |
Turkmenii, oficialižikš Turkmenistan (turkmen.: Türkmenistan), om valdmererandatoi valdkund Keskmäižes Azijas. Pälidn da kaikiš suremb lidn om Ašhabad (turkmen.: Aşgabat).
Turkmenistan om neitraline valdkund.
Istorii
[vajehta | vajehtada lähtetekst]Vn 1991 27. päiväl redukud Turkmenistan tedištoiti ripmatomudes Nevondkundaližes Ühtištusespäi.
Valdkundan uz' Konstitucii (turkmen.: Konstitusiýasy)[2] om vahvištadud vn 1992 18. päiväl semendkud. Se om väges voziden 1995, 1999, 2003, 2006, 2008 i 2016 vajehtusidenke.
Geografijan andmused
[vajehta | vajehtada lähtetekst]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/40/Turkmenistan_Topography.png/250px-Turkmenistan_Topography.png)
Turkmenistan om mavaldkundröunoiš Kazahstananke (röunan piduz — 413 km) da Uzbekistananke (1793 km) pohjoižes, Irananke (1148 km) da Afganistananke (854 km) suves. Ühthine röunoiden piduz om 4158 km. Valdkundan päivlaskmaižed randad lainištab Kaspijan meri. Necen järven randanpird — 1768 km. Turkmenistan om valdmererandatoi valdkund.
Karakum-letetazangišt otab nell' videndest valdkundan territorijad. Turkmenistanan kaikiš korktemb čokkoim om Airibab-mägi, 3139 m valdmeren pindan päl. Kaikiš madalamb čokkoim om Akčakai-alang (−81 m) valdkundan lodehes.
Znamasižed vezivalud oma Amudarj päivnouzmas i sen sarak Karakuman kanal suves. Saum vezid — 3,7% (18 170 km²).
Londuseližed pävarad oma londuseline gaz (nellänz' surtte mail'mas) da kivivoi, toižed varad — rik, keitandsol, turbaz.
Politine sistem
[vajehta | vajehtada lähtetekst]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/36/50_manat._T%C3%BCrkmenistan%2C_2009_b.jpg/250px-50_manat._T%C3%BCrkmenistan%2C_2009_b.jpg)
Ohjandusen form om unitarine prezidentine tazovaldkund. Prezident (turkmen.: Türkmenistanyň prezidenti) om valdkundan da radonoigendajan tobmuden pämez'. Kaik rahvaz valičeb händast seičemeks vodeks, strokuiden lugu om lopmätoi (hänen elon pitte).
Parlament om üks'kodine Medžlis (turkmen.: Türkmenistanyň Mejlisi) 125 ühtnijanke. Kaik rahvaz valičeb heid videks vodeks.
Prezidentan valičendad oliba järgenduseližen kerdan vn 2017 12. päiväl uhokud. Nügüdläine Gurbanguli Berdimuhamedov-prezident sai 97,69% ühesan kandidatan keskes (vl 2012 — 97,14% kahesan kandidatan keskes), se om hänen koumanz' strok, radab vs 2006 tal'vkun 21. päiväspäi. Valdkundan parlamentan i sijaližen tobmuden ühtnijoiden järgenduseližed valičendad oliba vn 2018 25. päiväl keväz'kud.
Administrativiž-territorialine jagand
[vajehta | vajehtada lähtetekst]Kacu kirjutuz: Turkmenistanan administrativiž-territorialine jagand.
Turkmenistan jagase kudeks regionaks: viž agjad (üks'lugu turkmen.: welaýaty) da üks' Ašhabad-pälidn agjaha tazostadud. Agjad alajagasoiš 44 ümbrikoks (üks'lugu turkmen.: etraby, sidä kesken 4 om Ašhabadas).
Eläjad
[vajehta | vajehtada lähtetekst]Vl 2014 valdkundan eläjiden lugu oli 5 171 943 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'.
Rahvahad (2003): turkmenalaižed — 85%, uzbekad — 5%, venänikad — 4%, toižed rahvahad — 6%.
Kodikelen mödhe (2020): turkmenan kel' — 72%, venäkel' — 12%, uzbekan kel' — 9%, toižed keled — 7%.
Uskondan mödhe (2020): islamanuskojad — 89%, ortodoksižed hristanuskojad — 9%, märhapanendata — 2%.
Toižed sured lidnad (enamba 200 tuh. ristituid vl 2009, surembaspäi penembha): Turkmenabat, Dašoguz, Mari. Vl 2016 kaik oli 47 lidnad valdkundas. Lidnalaižiden pala om 52,5% (2020).
Ižanduz
[vajehta | vajehtada lähtetekst]Agrariž-industrialine ekonomik baziruiše londuseližen gazan i kivivoin eksportal, ned transportiruidas veimil päpaloin. Radnikoiden 48,2% oma ottud maižandushe, 14% ratas industrijas, 37,8% — holitišiden sferas (2004).
Znamasižed ižandusen sarakod oma londuseližen gazan samine, kivivoin ümbriradmine, sauvond i sauvondmaterialiden tehmine, puvillkanghiden i kouriden pästand. Maižandusen päižed kul'turad oma nižu i puvillan kazmuz.
Turkmenistanan päeksport om londuseline gaz (38%, sidä kesken nozoltadud), kivivoi (27%), puvill (18%); toine eksport — turbaz (4%), polipropilen (4%), sobad (läz 3%), elektruz (1%), mujutimed da dubindsubstancijad maploduišpäi (1%). Eksportan tobj pala lähteb Kitaihe (70% vl 2016), toižed eksportan partnörad oma Iran, Italii, Afganistan i Venäma. Importan päpartnörad oma Venäma (nelländez vl 2016), Iran (kümnendez), Japonii, Saksanma, Suvikorei, Kitai i Italii (5..10% kaikutte).
Homaičendad
[vajehta | vajehtada lähtetekst]- ↑ Turkmenistanan ristitišton lugun endustuz vn 2018 heinkus // Mail'man faktoiden kirj. — Cia.gov. (angl.)
- ↑ Vn 2016 Konstitucijan tekst venäkelel turkmenistan.gov.tm-saital.
Irdkosketused
[vajehta | vajehtada lähtetekst]- Tobmuz
- Turkmenistanan ohjastusen oficialine sait (turkmenistan.gov.tm). (turkmen.) (ven.) (angl.)
- Turkmenistanan röunantagaižiden azjoiden ministrusen oficialine sait (mfa.gov.tm). (turkmen.) (angl.) (ven.)
- Ühthine informacii valdkundas
- Turkmenistanan valdkundaližen informacižen agentusen sait (TDH, tdh.gov.tm). (turkmen.) (angl.) (ven.)
![]() |
Turkmenistan Vikiaitas |
Azijan valdkundad | ||
![]() | ||
1 Om Evropas mugažo. 2 Om Afrikas mugažo. 3 Om Valdmerimaiš mugažo. |