سلطنت غوریہ
غوریان / شنسبانی
غوریان/شنسبانی غوری سلطنت | |||||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
1148–1215 | |||||||||||
![]() | |||||||||||
دار الحکومت | فیروزکوہ
ہرات غزنی (1170 دا دہاکا-1215 ) لاہور (اخیر ویلے) | ||||||||||
عام زباناں | فارسی (راج بولی) | ||||||||||
مذہب | سنی اسلام | ||||||||||
حکومت | سامراج | ||||||||||
سلطان | |||||||||||
• 1148-1157 | علاؤالدین جہانسوز | ||||||||||
• 1157-1202 | غیاث الدین غوری | ||||||||||
• 1202-1206 | محمد غوری | ||||||||||
• 1206-1210 | قطب الدین ایبک | ||||||||||
تاریخی دور | قرون وسطی | ||||||||||
• قیام | 1148 | ||||||||||
• موقوفی نطام | 1215 | ||||||||||
آیزو 3166 رمز | [[آیزو 3166-2:|]] | ||||||||||
| |||||||||||
موجودہ حصہ | {{Collapsible list |titlestyle=font-weight:normal; background:transparent; text-align:left;|title=اجوکے ھیس|
{{country data افغانستان}|flag/core|variant=}![]() |
سلطنت غوریہ 552ھ توں 603ھ تک افغانستان تے ملحقہ علاقیاں تے قائم رہن والی قرون وسطی دی اک سلطنت سی ۔جس نوں برصغیر دی تریخ چ بہت اہمیت حاصل اے ۔ غوری خاندان دی اس حکومت نوں " آل شنسب "دی حکومت وی آکھیا جاندا اے ۔
حکومت
[سودھو]غوری سلطنت جاں غوری سلسلہ (فارسی: سلسلہ غوریان، انگریزی: Ghurids), جو اپنے آپ نوں شنسبانی راج ٹبر (شنسبانی, شنسبانی) سدیا کردے سی، اک قرون وسطی شاہی خاندان سی جس نے ایران، افغانستان، اتلے لہندے ہندستان (دلی تک)، خراساناتے موجودہ چین دے سنکیانگ صوبے دے کئی حصےآں اُتے 1148 توں 1215 عیسوی تکّ راج کیتا۔ ایہہ راج ٹبرغزنوی راج ٹبر دے پتن کے بعد اٹھیا سی۔ ایہہ شاہی ٹبر افغانستان دے صوبہ غور وچّ مرتکز سی اتے اتہاسکاراں دا مننا ہے کہ اسدا راجگھرانا تاجک مول دا سی(پر صحیح نسلی مول شکی ہے)۔[۱]
اہمیت
[سودھو]غوری خاندان دی حکومت سلطنت غزنویہ دے خاتمے دے بعد قائم ہوئی ، اگرچہ کیہہ حکومت صرف 50 سال قائم رہی پر تریخ اسلام چ اسنوں اس لئی بہت اہمیت حاصل اے کہ اس دے دور چ پہلی واری شمالی ہند تے بنگال چ اسلامی حکومت دی بنیاد پئی ۔
غوری خاندان شروع چ غزنی دی حکومت دا باجگذار سی تے کابل تے ہرات دے وچکار غور دے پہاڑی علاقے تے اس دی حکومت سی ۔ اس علاقے دا مرکز فیروز کوہ سی ۔ غور دے باشندے نسلا تاجک سن ۔ اس وقت تک اسلامی تریخ چ جنہاں قوماں نے نمایاں کردار ادا کیتا اوہ عرب ، ایرانی ، ترک تے بربر سن ۔ غوریاں دے دور حکومت چ تاجک پہلی واری اسلامی تریخ چ اک عظیم قوم دی حثیت نال نمایاں ہوئے ۔
سلطنت داقیام
[سودھو]سلطان ابراہیم غوری [451ء-492ء] دے بعد غور دے حکمران ملک عزالدین حسین نے خودمختاری حاصل کرلئی ۔
غیاث الدین تے شہاب الدین
[سودھو]شہاب الدین دیاں فتوحات
[سودھو]کھوکھراں دا قبول اسلام
[سودھو]ہرات دی ترقی
[سودھو]غوری راج ٹبر دا پہلا راجگڑھ صوبہ غور دا فیروزکوہ شہر سی لیکن بعد وچّ ہرات بن گیا۔ اسدے علاوہ غزنی اتے لاہور نوں وی راجگھاں دی طرحاں استعمال کیتا جاندا سی، خاصکر سردیاں وچّ۔ دلی دا پرسدھ قطب مینار اسے شاہی ٹبر دے قطب الدین ایبک دا بنوایا ہویا ہے، جس نے دلی سلطنت دی نیہہ وی رکھی۔[۲] اس شاہی ٹبر دے پتن دے بعد ایران وچّ خوارزم شاہ شاہی ٹبر(خوارزم شاہی سلطنت اتے ہندستان وچّ دلی سلطنت دے خاندان غلاماں (جس نوں مملوک راجٹبر وی کہندے ہن) نے اسدی جگہ لئی۔
اتہاس
[سودھو]ادھ 12ویں صدی توں پہلاں غوری سردار 150 سالاں تکّ ئزنویاں اتے سلجوقاں دے ماتحت رہے ۔ اس ویلے دے انت تکّ غزنوی آپ سلجوکاں دے ماتحت ہو چکے سن ۔[۳]
شروعاتی دور
[سودھو]1148-1149 وچّ قطب-الدین ناں دا اک مقامی غوری سردار کسے خاندانی جھگڑے دے بعد پناہ لین جدوں غزنی آیا تاں غزنوی بادشاہ بہرام شاہ نے اسنوں زہر دیکے مار دتا۔ بدلہ لین لئی، اسدے بھرا سیف الدین نے غزنی ولّ مارچ کیتا اتے بہرام شاہ نوں ہرایا' پر اک سال بعد بہرام شاہ واپس آ گیا اتے سیف دے خلاف اک نرنائی جت حاصل کر لئی، اتے جلدی ہی سیف نوں پھڑ لیا گیا اتے صلیب تے ٹنگ دتا گیا۔ سیف دا اک ہور بھرا بہاء الدین سیم پہلا، اپنے دو بھراواں دی موت دا بدلہ لین لئی چل پیا، پر رستے وچّ ہی کسے قدرتی کارن کرکے اس دی موت ہو گئی۔ اس غزنی نہ پہنچ سکیا۔
بدلہ لین لئی اوہناں دے سبھ توں چھوٹے بھرا علاؤ الدین حسین نے غزنی اتے حملہ کر دتا اتے اسنوں 7 دناں تکّ لٹیا اتے جلاکے راکھ کر دتا۔ اسدے بعد اسنوں جہانسوز دے نام نال جانیا جان لگا، جسدا مطلب جہان وچّ اگّ لگاؤن والا ہندا ہے۔ اسدے نال ہی غزنوی سلطنت ختم ہون لگی۔[۴]
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/df/Jam_leaning_minaret_jam_ghor.jpg/220px-Jam_leaning_minaret_jam_ghor.jpg)
مقامی روایتاں
[سودھو]غوری خاندان سور پشتون قبیلے نال تعلق رکھدے نيں۔ غوری سلطنت دے تمام بادشاہ سور پشتون سن
نعمت اللہ ہراندی غوریاں نوں ضحاک نسل دسدا اے لیکن اس دا کہنا اے کہ ایہ عربی نژاد سی تے اس نے بہرام غوری نوں غوریاں دا جد امجد دسیا اے۔ اس دا کہنا اے کہ سلطان بہرام غوری امیر المومنین حضرت علیؓ دی خلافت دے زمانے وچ کوفہ حاضر ہويا تے حضرت علیؓ نے اک خاص فرمان اپنے دستخط توں تحریر فرما کر اسنوں عطا کيتا جس دی رو توں غور ستان دی حکومت اسنوں عطا کيتی گئی۔ عرباں دے حملے دے وقت علاقہ غور وچ جہان پہلوان دی حکمرانی سی۔ بعد دے دور وچ ایتھے غوری حکمران ہوئے۔ غالباً ایہ جہان پہلوان دے اخلاف سن، جو اس علاقے دی نسبت توں غوری مشہور ہوئے۔
شہان غور اپنا مورث اعلیٰ ضحاک دسدے نيں۔ منہاج سراج نے غوریاں دا جو شجرہ نسب دسیا اے اس وچ سنسب جو غوریاں دا جد امجد ضحاک دی نسل توں سی۔ شنسب دے بارے وچ منہاج سراج لکھدا اے کہ غالباً اس نے حضرت علیؓ دے دست مبارک اُتے اسلام قبول کيتا تے انہاں توں جھنڈا تے فرمان حکمرانی حاصل کيتا۔ خاندان وچ جو وی تخت نشین ہُندا اسنوں اوہ جھنڈا تے فرمانی حکمران دے دتا جاندا سی۔ شنسب دے بعد ملک فولاد غوری بن شنسب دے ہتھ وچ آئی منہاج سراج دے مطابق اس نے ابو مسلم دی لشکریاں دے نال مدد کيتی تے عباسیاں خلافت دے حصول وچ مددگار ثابت ہويا۔ فولاد غوری دے بعد بنجی نہاراں سنسبی دا ناں سامنے آندا اے جو عباسی خلیفہ ہارون الرشید دی خدمت وچ بغداد گیا سی تے خلعت حاصل کيتی۔
تاریخی دور
[سودھو]منہاج سراج دا کہنا اے دے امیر سوری بن محمد دے عہد تک غور دی امارت دا مفصل حال معلوم نئيں ہوئے سکیا۔ امیر سوری دے عہد وچ بعض علاقے مثلاً ولشان بالا و زیر ابی مشرف بہ اسلام نئيں ہوئے سن تے انہاں وچ باہم جھگڑے ہونے لگے۔ صفاریاں نے نیمروز توں بست و زمند دا قصد کيتا۔ یعقوب لیث نے تگین آباد (رخج) دے امیر لک لک (لویک) اُتے حملہ کر دتا۔ غوریاں دے مختلف گروہ سنگان دی سرحد اُتے پہنچ گئے۔ (غالباً حملے دی وجہ توں ) تے اوتھے سلامت رہے۔ لیکن انہاں دے لڑیائی جھگڑے جاری رہے تے ایہ لڑیائی اہل اسلام تے اہل شرک دے درمیان سی۔ چنانچہ پنڈ پنڈ وچ جنگ جاری سی۔ چونکہ غور دے پہاڑ بہت اُچے سن اس لئی کسی غیر نوں انہاں اُتے تسلط پانے دا شرف نئيں ملا۔
جدوں غزنہ دا مالک امیر سلطان محمود بن سبکتیگین ہويا تاں اس وقت غوریاں دا امیر محمد بن سوری سی۔ اس نے محمود دے نال سرکشی دی تاں سلطان محمد غزنوی بھاری شکر کے نال حملہ آور ہويا تے محمد بن سوری نوں گرفتار کر کے غزنہ لے جا رہیا سی کہ اس نے راستہ وچ وفات پائی۔ محمود غزنوی نے اس دے بیٹے ابو علی نوں غور دا حاکم مقرر کر دتا۔ جس دے خلاف محمد بن سوری بن شیش بن عباس نے اپنے چچا دے خلاف بغاوت دی تے اسنوں گرفتار کرکے خود غور دا حاکم بن گیا۔ عباس نے سلطان ابراہیم غزنوی دے خلاف سرکشی کيتی۔ اس اُتے سلطان ابراہیم نے غور اُتے لشکر کشی دی تے عباسنوں گرفتار کر کے غزنہ لے گیا تے اس دے بیٹے محمد بن عباسنوں غور دا حاکم مقرر کر دتا۔ عباس دے بعد اس دا بیٹا ملک قطب الدین غور دا حکمران بنا تے اس دے بعد عزالدین حسین مسند نشین ہويا۔
مختصر تریخ
[سودھو]غوری خاندان (Ghurid dynasty) یا غوری (Ghurids یا Ghorids) (فارسی: سلسله غوریان) مشرقی ایرانی نژاد سابقہ بت پرست تے بعد وچ سنی اسلامی (ممکنہ طور اُتے تاجک) وسطی افغانستان دے صوبہ غور دے خطے وچ شروع ہونے والی سلطنت دے بانی سن ۔ سلطنت غوریہ 552ھ توں 603ھ تک قائم حکومت سی جس نوں برصغیر پاک تے ہند دی تریخ وچ وڈی اہمیت حاصل اے ۔ غوری خاندان دی اس حکومت نوں تریخ وچ ”آل شنسب“ دی حکومت وی کہیا جاندا اے۔ غوری خاندان دی حکومت سلطنت غزنویہ دے خاتمے دے بعد قائم ہوئی اگرچہ ایہ حکومت صرف 50 سال قائم رہی لیکن اسلام دی تریخ وچ اسنوں اس وجہ توں وڈی اہمیت حاصل اے کہ اس دے زمانے وچ شمالی ہند تے بنگال وچ پہلی مرتبہ اسلامی حکومت دی بنیاداں پئی۔ غوری خاندان شروع وچ خاندان غزنی دی حکومت دا باجگذار سی تے کابل تے ہرات دے درمیان غور دے پہاڑی علاقے اُتے اس دی حکومت سی۔ اس علاقے دا مرکز فیروز کوہ سی۔ غور دے باشندے نسلاً تاجک سن ۔ اس وقت تک اسلامی تریخ وچ جنہاں قوماں نے نمایاں کردار ادا کيتا سی اوہ عرب، ایرانی، ترک تے بربر سن ۔ غوریاں دے دور حکومت وچ تاجک پہلی مرتبہ اسلامی تریخ دی اک عظیم قوم دی حیثیت توں نمایاں ہوئے۔ سلطان ابراہیم غزنوی (451ھ توں 492ھ) دے بعد غور دے حکمران ملک عز الدین حسین نے خودمختاری حاصل کرلئی- اس دے بعد اس دا بیٹا سیف الدین سوری حکمران ہويا۔ اس نے بہرام شاہ غزنوی (512ھ توں 547ھ) دے زمانے وچ غزنی اُتے حملہ کيتا تے شہر اُتے قبضہ کرکے سلطان دا لقب اختیار کيتا لیکن بہرام شاہ نے جلد ہی غزنی نوں اس توں کھو لیا تے سیف الدین نوں قتل کرادتا۔ جدوں سیف الدین دے بھائی علائو الدین حسین نوں اطلاع ملی تاں اس نے بھائی دا انتقام لینے دے لئی غزنی اُتے حملہ کردتا تے شہر نوں اگ لگادی تے ست دن تک قتل عام کيتا۔ اس ظالمانہ اقدام اُتے اوہ تریخ وچ علائو الدین جہانسوز دے ناں توں جانیا جاندا اے ۔ 551ھ وچ علاء الدین جہانسوز دا انتقال ہوگیا۔
غور دے علاقے وچ اس وقت تک قرامطہ تے اسماعیلی فرقے دا بہت اثر سی تے علائو الدین وی انہاں دا اسيں عقیدہ سی لیکن جدوں اس دا لڑکا سیف الدین ثانی جو راسخ العقیدہ مسلمان سی، تخت اُتے بیٹھیا تاں اس نے غور دے علاقے توں قرامطہ دا اثر ختم کردتا۔ غور دے خاندان دے حقیقی اہمیت دو بھائیاں غیاث الدین تے شہاب الدین محمد غوری دے زمانے وچ حاصل کيتی جو سیف الدین ثانی دے چچا زاد بھائی سن تے سیف الدین دے انتقال دے بعد اَگڑ پِچھڑ تخت نشین ہوئے ۔ غیاث الدین غوری نے 567ھ بمطابق 1173ھ وچ غزنی نوں مستقل طور اُتے فتح کرلیا تے شہاب الدین محمد غوری نوں سلطان معز الدین دا خطاب دے کے غزنی وچ تخت اُتے بٹھایا۔ غیاث الدین نے اس دوران ہرات تے بلخ وی فتح کرلئے تے ہرات نوں اپنا راجگڑھ بنایا۔ سلطان شہاب الدین غوری اگرچہ اپنے بھائی دا نائب سی لیکن اس نے غزنی وچ اک آزاد حکمران دی حیثیت توں حکومت کیتی تے پاکستان تے شمالی ہندوستان نوں فتح کرکے تریخ وچ مستقل مقام پیدا کرلیا۔ 598ھ وچ اپنے بھائی دے انتقال دے بعد اوہ پوری غوری سلطنت دا حکمران بن گیا۔ شہاب الدین غوری نے اپنی فتوحات دا آغاز ملتان تے اوچ توں کيتا تے 1175ء وچ دونے شہر فتح کرلئے اس دے بعد 1179ء وچ پشاور تے 1182ء وچ دیبل نوں فتح کرکے غوری سلطنت دی حدود نوں بحیرہ عرب دے ساحل تک بڑھادتیاں شہاب الدین نے 1186ء وچ لاہور اُتے قبضہ کرکے غزنوی خاندان دی حکومت ہمیشہ دے لئی ختم کردتی۔
فتح لاہور دے بعد شہاب الدین نے بھٹنڈہ فتح کيتا جس اُتے دہلی تے اجمیر دے ہندو راجہ پرتھوی راج چوہان اک زبردست فوج لے کے اس دے مقابلے اُتے آیا تے تلاوڑی کےمیدان وچ شہاب الدین نوں شکست دتی لیکن شہاب نے اگلے ہی سال پچھلی شکست دا بدلہ چکاندے ہوئے نہ صرف پرتھوی راج نوں شکست دتی بلکہ اوہ جنگ وچ ماریا وی گیا۔ شہاب نے اگے ودھ کے دہلی تے اجمیر نوں فتح کرلیا تے اس دے سپہ سالار بختیار خلجی نے بہار تے بنگال نوں زیرنگاں کيتا ایويں پورا شمالی ہندوستان تے پاکستان مسلماناں دے قبضے وچ آگیا۔
شہاب الدین دے زمانے وچ غیر مسلماں دی اکثریت نے اسلام قبول کيتا۔ دریائے جہلم تے سندھ دے درمیان کھوکھر نامی اک قوم آباد سی جنہاں دے ایتھے اک مسلمان قید سی۔ اس مسلمان قیدی دی تبلیغ توں ایہ قبیلہ مسلمان ہوگیا۔ پاکستان وچ بلوچستان دے پہاڑی علاقےآں دے پٹھان وی ايسے زمانے وچ اسلام لائے۔ اس تمام مدت وچ شہاب الدین محمد غوری دا بھائی غیاث الدین ہرات اُتے حکومت کردا رہیا۔ اس نے ہرات شہر نوں وڈی ترقی دتی تے اوتھے اک شاندار جامع مسجد تعمیر کرائی جو اج وی موجود اے تے شہر ہرات دی سب توں اہم تے وڈی عمارت اے ۔ غیاث الدین نے 46 سال حکومت کیتی تے 598ھ وچ اس دے انتقال دے بعد شہاب الدین محمد غوری ہرات وچ بھائی دی جگہ پوری غوری سلطنت دا بادشاہ ہوگیا۔
غوریاں تے خوارزم شاہی سلطنت دے درمیان جنگاں دا سلسلہ پرانا سی تے انہاں لڑائیاں دے سلسلے وچ شہاب الدین 601ھ وچ خوارزم تک پہنچ گیا لیکن اوتھے اسنوں شکست ہوئی تے ایہ مشہور ہوگیا کہ محمد غوری جنگ وچ کم آگیا۔ اس خبر دے پھیلنے اُتے پنجاب دے کھوکھراں نے بغاوت کردتی۔ محمد غوری فوراً پنجاب آیا تے بغاوت فرو دی لیکن بغاوت فرو کرنے دے بعد جدوں اوہ واپس جارہیا سی تاں دریائے جہلم دے کنارے اک اسماعیلی فدائی نے حملہ کرکے اسنوں شہید کردتا۔ شہاب الدین محمد غوری دی شہادت دے نال غوری خاندان دی حکومت وی ختم ہوگئی۔ ہرات تے غزنی دے علاقےآں اُتے خوارزم شاہ دی حکومت قائم ہوگئی تے برصغیر پاک وہند وچ محمد غوری دے وفادار غلام تے دہلی وچ سلطان دے نائب قطب الدین ایبک نے اک مستقل اسلامی حکومت قائم کرلئی- غوریاں دے زمانے دے علماء وچ امام فخر الدین رازی (543ھ توں 606ھ بمطابق 1149ء توں 1209ء) دا ناں بہت ممتاز ہوئے ۔ اوہ پیدا تاں رے وچ ہوئے لیکن زندگی دے آخری 24 سال غزنی تے ہرات وچ گذارے ۔ ہرات وچ انہاں دے لئی اک مدرسہ قائم کردتا گیا سی جتھے اوہ درس دیندے سن ۔ امام رازی نے علم کلام تے فقہ وچ کئی اہم کتاباں لکھياں لیکن انہاں دی شہرت تفسیر کبیر دی وجہ توں اے جو قرآن دی بہترین تفسیراں وچ شمار ہُندی اے ۔ سلطان غیاث الدین غوری دے عقائد دی اصلاح وچ امام رازی دا وڈا ہتھ سی۔ انہاں دی اصلاحی کوششاں دی وجہ توں ہی باطنی انہاں دے دشمن ہوگئے سن ۔
عہد غوریہ دی دوسری اہم شخصیت خواجہ معین الدین چشتی متوفی 633ھ بمطابق 1235ء دی اے ۔ اوہ شہاب الدین غوری دے زمانے وچ ہندوستان آئے اوراجمیر وچ رہائش اختیار کيتی تے اوتھے غیر مسلماں وچ اسلام پھیلایا۔
- راجگڑھ:ہرات،غور،غزنی،لاہور
- زبان:فارسی
- مذہب:سنی اسلام
- حکومت:سلطان
سُلطان
[سودھو]- - 1148–1157 علاؤالدین جتھے سوز
- - 1157–1202 غیاث الدین غوری
- - 1202–1206 شہاب الدین محمد غوری
- - قیام:1148
- - اختتام:1215
اہم تاریخاں
[سودھو]- تلاوڑی دی پہلی جنگ:587ھ بمطابق 1191ء
- تلاوڑی دی دوسری جنگ:588ھ بمطابق 1192ء
- دہلی دی فتح:588ھ بمطابق1192ء
- بنگال دی فتح:595ھ بمطابق1198ء
- مالوہ دی فتح:596ھ بمطابق1199ء
- گوالیار دی فتح:597ھ بمطابق1200ء
- کالپی تے کالنجر دی فتح:598ھ بمطابق1202ء
نعمت اللہ ہراندی غوریاں نوں ضحاک نسل دسدا اے لیکن اس دا کہنا اے کہ ایہ عربی نژاد سی تے اس نے بہرام غوری نوں غوریاں دا جد امجد دسیا اے۔ اس دا کہنا اے کہ سلطان بہرام غوری امیر المومنین حضرت علیؓ دی خلافت دے زمانے وچ کوفہ حاضر ہويا تے حضرت علیؓ نے اک خاص فرمان اپنے دستخط توں تحریر فرما کر اسنوں عطا کيتا جس دی رو توں غور ستان دی حکومت اسنوں عطا کيتی گئی۔ عرباں دے حملے دے وقت علاقہ غور وچ جہان پہلوان دی حکمرانی سی۔ بعد دے دور وچ ایتھے غوری حکمران ہوئے۔ غالباً ایہ جہان پہلوان دے اخلاف سن، جو اس علاقے دی نسبت توں غوری مشہور ہوئے۔
شہان غور اپنا مورث اعلیٰ ضحاک دسدے نيں۔ منہاج سراج نے غوریاں دا جو شجرہ نسب دسیا اے اس وچ سنسب جو غوریاں دا جد امجد ضحاک دی نسل توں سی۔ شنسب دے بارے وچ منہاج سراج لکھدا اے، کہ غالباً اس نے حضرت علیؓ دے دست مبارک اُتے اسلام قبول کيتا تے انہاں توں جھنڈا تے فرمان حکمرانی حاصل کيتا۔ خاندان وچ جو وی تخت نشین ہُندا اسنوں اوہ جھنڈا تے فرمانی حکمران دے دتا جاندا سی۔ شنسب دے بعد ملک فولاد غوری بن شنسب دے ہتھ وچ آئی منہاج سراج دے مطابق اس نے ابو مسلم دی لشکریاں دے نال مدد کيتی تے عباسیاں خلافت دے حصول وچ مددگار ثابت ہويا۔ فولاد غوری دے بعد بنجی نہاراں سنسبی دا ناں سامنے آندا اے جو عباسی خلیفہ ہارون الرشید دی خدمت وچ بغداد گیا سی تے خلعت حاصل کيتی۔ منہاج سراج دا کہنا اے دے امیر سوری بن محمد دے عہد تک غور دی امارت دا مفصل حال معلوم نئيں ہوسکا۔ امیر سوری دے عہد وچ بعض علاقے مثلاً ولشان بالا تے زیر ابی مشرف بہ اسلام نئيں ہوئے سن تے انہاں وچ باہم جھگڑے ہونے لگے۔ صفاریاں نے نیمروز توں بست تے زمند دا قصد کيتا۔ یعقوب لیث نے تگین آباد (رخج) دے امیر لک لک (لویک) اُتے حملہ کردتا۔ غوریاں دے مختلف گروہ سنگان دی سرحد اُتے پہنچ گئے۔ (غالباً حملے دی وجہ سے) تے اوتھے سلامت رہے۔ لیکن انہاں دے لڑائی جھگڑے جاری رہے تے ایہ لڑائی اہل اسلام تے اہل شرک دے درمیان سی۔ چنانچہ پنڈ پنڈ وچ جنگ جاری سی۔ چونکہ غور دے پہاڑ بہت اُچے سن اس لئی کسی غیر نوں انہاں اُتے تسلط پانے دا شرف نئيں ملا۔ جدوں غزنہ دا مالک امیر سلطان محمود بن سبکتیگین ہويا تاں اس وقت غوریاں دا امیر محمد بن سوری سی۔ اس نے محمود دے نال سرکشی دی تاں سلطان محمد غزنوی بھاری شکر کے نال حملہ آور ہويا تے محمد بن سوری نوں گرفتار کر کے غزنہ لے جارہیا سی کہ اس نے راستہ وچ وفات پائی۔ محمود غزنوی نے اس دے بیٹے ابو علی نوں غور دا حاکم مقرر کر دتا۔ جس دے خلاف محمد بن سوری بن شیش بن عباس نے اپنے چچا دے خلاف بغاوت دی تے اسنوں گرفتار کرکے خود غور دا حاکم بن گیا۔ عباس نے سلطان ابراہیم غزنوی دے خلاف سرکشی کيتی۔ اس اُتے سلطان ابراہیم نے غور اُتے لشکر کشی دی تے عباسنوں گرفتار کر کے غزنہ لے گیا تے اس دے بیٹے محمد بن عباسنوں غور دا حاکم مقرر کردتا۔ عباس دے بعد اس دا بیٹا ملک قطب الدین غور دا حکمران بنا تے اس دے بعد عزالدین حسین مسند نشین ہويا۔ عزالدین حسین دے ست بیٹے سن جو حکمرانی دے منصب اُتے فائز ہوئے۔ جو ذیل نيں۔ (1) ملک شہاب الدین محمد (خرنک) رئیس مادین تے غور (2) ملک فخر الدین مسعود امیر بامیان تے طخارستان (3) سلطان علاؤ الدین حسین شاہ غقور تے غزنی تے بامیان (4) سلطان سیف الدین سوری بادشاہ غزنہ تے غور (5) سلطان بہاء الدین سام بادشاہ غور (6) ملک الجبال قطب الدین محمد امیر غور تے فیروز کوہ (7) ملک شجاع الدین امیر خراسان تے غور۔ اس وجہ اے ملک عزالدین ابو سلاطین کہلاندا اے۔ اس نے سلجوقی سلطان ملک سنجر دی اطاعت اختیار کر لئی سی اس دے علاوہ اس دے سلاطین غزنہ توں وی اچھے تعلقات سن ۔غوری حکمراناں دا ہن تک دور اوہ سی کہ سلطان محمود غزنوی دے غور نوں مسخر 1010ء توں محمد بن سوری دے اخلاف غزنویاں دے زیر اقتدار رہے، جدوں غزنوی حکومت اُتے صعف طاری ہويا تاں غوریاں نوں آزادی دا زیادہ موقع ملیا لیکن استقلال تے مستقل آزادی غزالدین دے بیٹےآں نے اختیار کيتی۔
ملک غزالدین حسین دے ست بیٹےآں وچوں وڈا ملک فخر الدین مسعود وڈا سی، اس دی والدہ اک لونڈی سی۔ اس دے بعد دوسرا درجہ ملک الجبال قطب الدین محمد سی۔ اس دی والدہ دا نسب وی بلند نئيں سی۔ اس لئی جدوں عزالدین دے انتقال دے بعد تخت اُتے سلطان سوری بیٹھیا۔ اس نے باپ دا ملک تمام بھائیاں وچ تقسیم کردتا۔
اس تقسیم وچ ملک الجبال (محمد قطب الدین) نوں ورسار ملک دتا، جس نے وچ قریبی اک نواں مستحکم مقام فیروز کوہ نوں دالریاست دے لئی چن لیا۔ ملک شہاب الدین خرنک نوں مادین دا علاقہ دتا گیا۔ بہاء الدین سام دے خطہ سنگہ تجویز ہويا جو کہ مندیش دا مرکز حکومت سی۔ قلعہ تے جیر سلطان جتھے سوز دے حوالے کيتا گیا۔ لیکن جلدی ملک الجبال والی فیروز کوہ دی دوسرے بھائیاں توں ٹھن گیا، اوہ بھائیاں توں ناراض ہوئے کے غزنہ چلا گیا جتھے بہرام شاہ حکمران سی۔ ملک الالجبال دے خلاف شازش کيتی گئی تے اسنوں بغاوت دے شبہ وچ بہرام شاہ نے قتل کروا دتا۔ جدوں اس حادثہ دی خبر سلطان سیف الدین سوری نوں ملی تاں اس نے فوراً بدلے دا سوچیا تے اک لشکر فراہم کر کے غزنہ دی طرف روانہ ہويا۔ سیف الدین سوری نے غزنہ اُتے حملہ کيتا تاں بہرام غزنوی مقابلہ نئيں کرسکا تے غزنہ چھڈ کے چلاگیا۔ سیف الدین سوری غزنہ دا بادشاہ بن گیا۔ اس نے اہل غزنہ توں چنگا سلوک کيتا، ایتھے تک کہ اس نے غور دا لشکر واپس کر دتا۔ اس دے بعد اہل غزنہ نے خفیہ خفیہ بہرام غزنوی نوں کو بلالیا۔ سیف الدین سور نے اہل غزنہ توں مشورہ لیا تاں اوہ بولے دے بہرام غزنوی توں لڑنا چاہیے، حلانکہ سیف الدین غزنہ چھڈ کے جانے دے لئی تیار سی۔ سیف الدین سوری فوج لے کے مقابلے دے لئی نکلیا تاں پوری فوج بہرام غزنوی توں جاملی۔ سیف الدین سوری گرفتار ہوگیا تے قتل کرا دتا گیا۔ سلطان سیف الدین نے غزنہ روانہ ہُندے وقت اپنا قائم مقام سلطان بہاء الدین سام نوں بنا دتا سی۔ جدوں اس نے ایہ سنیا تاں اس نے تاں لشکر فراہم کر کے غزنہ روانہ ہوگیا کہ اوہ بھائیاں دا بدلہ لے، لیکن راستہ وچ وفات پائی۔ اس وقت علاء الدین جتھے سوز فیروز کوہ دا حکمران سی۔ اوہ غزنہ بھائیاں دا انتقام لینے دے لئی غزنہ روانہ ہويا۔ لڑائی چھڑی تے بہرام غزنہ نے شکست کھادی تے علاء الدین جتھے سوز غزنہ اُتے قابض ہوگیا۔ علاء الدین جتھے سوز نے غزنہ نوں نذر آتش کر دتا ایشیا دا ایہ مایا ناز شہر جس نوں محمود غزنوی بے مثال بنا دتا سی ست دن جلدا رہیا دوسری طرف ہر نفس نوں موت دے گھاٹ اتار دتا گیا۔ اس نے خاندان غزنوی دے علاوہ سلطان محمود غزنوی، سلطان مسعود تے سلطان ابراہیم دے علاوہ تمام بادشاہاں دی قبراں کھدوا کر انہاں دی نعیشاں نوں نظر آتش کردتا۔ سلطان علاء الدین فیروز کوہ دے تخت اُتے بیٹھیا تاں اس اپنے بھتیجاں غیاث الدین سام تے معزالدین سام جو شہاب الدین سام دے بیٹے سن ۔ قید کر دتا تے سلطان سنجر توں سرکشی اختیار کيتی۔ اس لئی سلطان سنجر نے غور اُتے لشکر کشی کيتی۔ لڑائی ہوئی تاں سلطان علاء الدین جتھے سوز نے شکست کھادی
سلطان سنجر نے جلد ہی سلطان علاء الدین نوں رہیا کر دتا تے اسنوں غور دا ملک وی واپس کر دتا۔ سلطان جتھے سوز نے آخر عمر وچ باطنیت اختیار کرلئی سی۔ سلطان علاء الدین دی وفات دے بعد اس دا بیٹا سلطان سیف الدین نے فیروز کوہ دا تخت سنبھالیا۔ اس نے باطنیاں دے خلاف کارروائی کیتی تے اپنے چچیرے بھائیاں غیاث الدین سام تے معزالدین سام نوں رہیا کردتا۔ سلطان سنجر دی حکومت ختم ہوچکی سی تے غز خراسان دے مختلف حصےآں اُتے قبضہ کرچکے سن ۔ انہاں نے غور وچ وی فساد برپا کر رکھیا سی، سلطان سیف الدین نے انہاں دے خلاف کروائی کرنے دے لئی روانہ ہويا لیکن غوریاں نے شکست کھادی تے سلطان سیف الدین ماریا گیا۔ سلطان شہاب الدین دے لڑکےآں جنہاں نوں سلطان سیف الدین نے رہیا کر دتا سی۔ غیاث الدین نے فیروز کوہ دے مزکز وچ ہی سکونت اختیار کرلئی سی۔ ایہ سیف الدین دے نال ہی سی، سیف الدین دے قتل ہونے دے بعد اسنوں بادشاہ بن گیا۔ اس دا وڈا چچا فخر الدین مسعود جو بامیان دا والی سی تے بھائیاں وچ سب توں وڈا سی تے صرف اوہی زندہ بچا سی اسنوں فیروز کوہ دے تخت دی حرص ہوئی تے اس دے اس نے والی بلخ علاء الدین قماج تے والی ہرات تاج الدین یلدوز توں مدد طلب کيتی تے فیروز کوہ اُتے لشکر کشی کيتی۔ اس لڑائی وچ قماج تے یلدوز مارے گئے تے فخرالدین مسعود نوں شکست ہوئی، لیکن غیاث الدین نے اپنے چچا نوں باعزت بامیان بھیج دتا۔ اس دے بعد سلطان غیاث الدین نے زمینداور تے گرم سیر اُتے قبضہ کيتا اس دے چند سال دے بعد اس نے ہرات، قادس تے دوسرے علاقہ فتح کرکے اس نے غزنہ دا رخ کيتا جس اُتے غز قابض سن ۔ غیاث الدین نے غزنہ غزاں توں خالی کرایا تے وہا اپنے بھائی سلطان معزز الدین نوں تخت نشین کيتا۔ فیر دو سال دے بعد اس نے غور تے غزنہ دا لشکر تیار کر کے ہرات نوں بہاء الدین طغرل توں آزاد کریا اس دے بعد فوشنج، نیم روز، سجستان خراسان، طالقان، اند خود (اند خوئی)، پنجدہ، مرو الرود دزق تے خلم سلطان دے تصرف وچ آگئے۔ فیر سلطان شاہ جلال الدین تکش شاہ خوانین خطا توں لشکر لے کے آیا تے مرو اُتے قابض ہوگیا۔ لیکن سلطان غیاث الدین نے انہاں نوں شکست دتی۔ اس دے بعد اس نے سلطان خسرو غزنوی تے اس دے بیٹے نوں قتل کر کے اپنے اُتے اک بدنما داغ لگوا لیا۔ 592ھ وچ اس جدوں سلطان تکش خوارزم شاہ نے وفات پائی تاں اس نے نیشاہ پور دا رخ کيتا تے اس وی فتح کرلیا۔ دوسرے سال اس نے مرو شاہجان دا رخ کيتا تے اس وی فتح کرلیا۔ اس طرح پورا خراسان اس دے قبضہ وچ آگیا۔ اس دے علاوہ اس دی فتوحات وچ قنوج، بنارس، ملتان، اچہ، دہلی، میرٹھ، کالیون، ہرات قماج، زمینداور، فارس، فیوار، سیف برد، غرجستان، طالقان، جرزوان، (گرزوان)، جروم، نیم روز، تگین آباد، غزنہ، کابل، فوشنج، سجستان، فاریاب، پنجدہ، مردالرود، لاہور، نیشاپور، زابل شامل نيں تے اس دی سلطنت دور دور تک پھیل گئی۔ مشرق وچ ہندوستان تے سرحد چین تے ماچین توں عیراق تک تے دریائے جیحاں توں ہرمز تک جو سمندر دے کنارے واقعی اے، ايسے سلطان دا خطبہ پڑھیا جاندا سی۔ اس نے تنتالیس برس حکمرانی کيتی۔ بغداد توں خلیفہ مستضی بامر اللہ تے الناصر الدین اللہ خلعت فاخرہ سلطان نوں بھیجے۔ ترسٹھ سال دی عمر وچ 599ھ وچ ایہ جلیل قدر بادشاہ اس دار فانی توں کوچ کرگیا تے اس دی میت اس دے دارسلطنت ہرات وچ مدفون اے۔ غیاث الدین دے انتقال دے بعد علاء الدین محمد جو اس دا چچا دا بیٹا سی سلطان غازی معز الدین سام نے فیروز کوہ، غور، غرجستان تے زمینداور اس دے حوالے کے دے بادشاہ بنا دتا تے اس دا ناں خطبہ وچ شامل کے لیا گیا۔ جدوں سلطان معزز الدین نے شہادت پائی تاں غیاث الدین محمود بن سلطان غیاث الدین بست توں زمینداور پہنچیا، غور دے امیر تے سردار اس دے نال مل گئے تاں اس نے فیروز کوہ دا رخ کيتا تے سلطان سلطان محمود نے اس توں قید کرنے دا حکم دتا۔ جدوں سلطان محمود نے شہادت پائی تاں اسنوں علاء الدین اتسز دے حکم توں قتل کر دتا گیا۔ سلطان محمود اپنے باپ تے چچا کی۷۶ مملکت دا وارث سی، اس نے سلطان بنے دے بعد سلطان تاج الدین یلدوز، سلطان قطب الدین ایبک ہور دوسرے ترک رئیس تے سرداراں نوں آزادی دے پروانہ تے حکمرانی دے سرخ چتر دتے۔ اسنوں محمد خوارزم شاہ دے بھائی علی شاہ دے حامیاں نے قتل کردتا سی، جس نوں سلطان محمود نے محمد شاہ خوارزم دی درخواست اُتے قید کردتا گیا سی۔ سلطان محمود دے بعد اس دا چودہ سالہ بیٹا سلطان بہاء الدین بن محمود تخت اُتے بیٹھیا۔ مگر حالے تن مہینے ہی گزرے سن کہ اس دا سلطان محمود دا چچا زات بھائی علاء لادین اتسز خوارزم شاہ توں سلطنت دے حصول دے لئی پہنچ گیا۔ خوارزم شاہ نے اس دی مدد دے اک لشکر نوں نال کر دتا۔ اس لشکر نے فیروز کوہ دا محاصرہ کے لیا تے شہر اُتے قبضہ کر کے ۷۰۶ھ نوں غوری خاندان دی حکومت ختم کردتی گئی تے سلطان بہاء الدین فرار ہوگیا تے اس نے خوارزم شاہ دے پاس پناہ لے لئی۔ بعد وچ جدوں چنگیز خان دا فتنہ برپا ہويا تاں سلطان بہاء الدین تے اس دے بھائی شہاب الدین نوں تے دوسرے شہزادےآں تے رئیساں دے نال خوار زم شاہ دی والدہ نے اس ڈر دے انہاں نوں دریائئے جیحاں وچ ڈبو کر ہلاک کردتے کہ چنگیز خان انہاں سب دی مملکتاں بحال کردے گا تے محمد خوارزم شاہ دی ظمت خاک وچ مل جائے گی۔ علاء الدین دی غور دے امرا نے اتسز دی اطاعت کرلئی لیکن غزنہ دے امرا نے اس دی مخالفت کيتی تے اس دے خلاف لشکر کشی دی تے اتسز ماریا گیا۔ اس دے علاء الدین محمد ابی علی نوں بادشاہ بنا دتا گیا۔ ایہ پہلے غزنہ دا بادشاہ رہے چکيا سی۔ اس توں خوارزم شاہ نے اک عہد نامے اُتے دستخط کروائے سن کہ اوہ کدی خوارزم شاہ دے خلاف تلوار نئيں اٹھائے گا۔ اس نے غور وچ اک سال توں کچھ عرصہ زیادہ حکومت کیتی سی کہ خوارزم شاہ نے عہد نامہ علاء الدین دے پاس بھیج دتا۔ چنانچہ علاء الدین نے 612ھ وچ فیروز کوہ خوارزم شاہ دے کارکناں دے حوالے کردتا تے اوہ اسنوں خوارزم لے گئے، جتھے ایہ اپنی قضاء تک مقیم رہیا۔
علاء الدین جتھے سوز نے جدوں اہل غزنہ توں بدلہ لے لیا تاں اس نے بامیان تے طخارستان نوں فتح کر کے اس اُتے اپنے وڈے بھائی فخرالدین مسعود نوں حاکم مقرر کر دتا۔ اس بعد دا بیٹا شمس الدین حکمران ہويا جس نے غیاث الدین دے نال اس دی فتوحات وچ حصہ لیا تے وڈے وڈے کارنامے انجام دتے اس لئی سلطان غیاث الدین نے اسنوں اعزازات توں نوازیا۔ شمس الدین دی وفات دے بعد اس دا بیٹا سلطان بہاء الدین حکمران بنیا۔ بہاء الدین علم تے عالماں دا قدردان تے مربی سی، اس دے علاہ اس دی سیرت نیک سی۔ اس لئی سلطان غازی معزالدین دی شہادت دے بعد امرا نے اسنوں غزنہ دا بادشاہ چن لیا۔ چنانچہ جدوں ایہ غزنہ پہنچیا تاں صرف انیس روز دے بعد ہی اس نے شکم دے عارضہ وچ وفات پائی۔ سلطان شمس الدین دے دو بیٹے علاء الدین تے جلال الدین سن اس لئی دوناں نوں خطوط لکھے گئے کہ اوہ غزنہ پہنچاں۔ دونے بیٹے جدوں غزنہ پہنچے تاں جلال الدین نے اپنے بھائی علاء الدین نوں غزنہ دا حکمران بنا کے بامیان پرت گیا۔ مگر بعد وچ اس نے غزنہ اُتے لشکر کشی دی مگر گرفتار ہوگیا، رہیا کردتا گیا تاں اوہ بامیان پرت گیا، جتھے اس دا چچا علاء الدین اس دی غیر موجودگی وچ حکمران بن گیا سی۔ اس نے ٹھوڑے توں آدمیاں دے نال یورش دی تے چچا نوں گرفتار کر کے موت دے گھاٹ اتار دتا۔ اس دی حکومت نوں ست سال ہوئے سن کہ سلطان محمد خوارزم شاہ نے بامیان اُتے حملہ کردتا تے جلال الدین اس لڑائی وچ ماریا گیا تے غوریاں دی بامیان شاخ دا 609ھ وچ خاتمہ ہوگیا۔
ملک لالجبال دے حادثہ دی خبر جدوں سیف الدین غور نوں ملی تاں اس نے بہرام غزنوی توں انتقام دی عرض توں غزنہ دا رخ کيتا۔ سیف الدین سوری نے غزنہ اُتے حملہ کيتا تاں بہرام غزنوی مقابلہ نئيں کرسکا تے غزنہ چھڈ کے چلاگیا۔ سیف الدین سوری غزنہ دا بادشاہ بن گیا۔ لیکن اہل غزنہ نے غداری دی تے بہرام شاہ نوں بلالیا، سیف الدین سوری گرفتار ہوگیا تے قتل کردتا گیا۔ اس وقت علاء الدین جتھے سوز فیروز کوہ دا حکمران سی۔ اوہ غزنہ بھائیاں دا انتقام لینے دے لئی غزنہ روانہ ہويا۔ لڑائی چھڑی تے بہرام غزنہ نے شکست کھادی تے علاء الدین جتھے سوز غزنہ اُتے قابض ہوگیا۔ علاء الدین جتھے سوز نے غزنہ نوں نذر آتش کر دتا۔ علاء الدین جتھے سوز دے انتقال دے بعد سیف الدین بادشاہ غور بن گیا تاں معزز الدین بامیان چلا گیا۔ سیف الدین دی شہادت دے بعد غیاث الدین باشاہ بن گیا تاں معزز الدین وی بھائی دے پاس فیروز کوہ پہنچ گیا تاں غیاث الدین نے اس دے سپر ولایت قیصر ولایت کچوراں اس دے سپردکردتی۔ جدوں گرم سیر دے تمام علاقہ تے تگین آباد دا شہر وی اسنوں دے دتا گیا۔ اس دی وجہ توں غوریاں تے غزنویاں وچ کشمکش ہوئی تے غزنویاں دی تباہی دا باعث بنیا۔ سلطان معزز الدین تگین آباد دا حاکم بن گیا تاں غز قبیلے دے سردار خطا وچ شکست کھانے دے بعد غزنہ آگئے تے غزنہ اُتے قبضہ کر ليا تے غزاں دا غزنہ اُتے قبضہ ویہہ سال تک قبضہ رہیا۔ سلطان معزز الدین نے غزاں دے خلاف کارروائی کیتی 569ھ وچ اس نے غزنہ غزاں توں کھو لیا۔ غزنہ دی فتح دے بعد اس نے اپنی فتوحات دا دائرہ ودھایا تے 570ھ وچ اس نے گردیز فتح کرلیا تے تیسرے سال ۱۷۵ھ وچ اس نے ملتان اُتے فوج کشی دی تے اسنوں قرمطیاں دے چنگل توں چھڑایا۔ اس دے اگلے سال اس نے اچہ تے ملتان دے راستہ نہر والہ پر573ھ وچ حملہ کيتا۔ مگر اس نے اوتھے دے راجہ بھیم دیو توں شکست کھادی تے اسنوں ناکام لُٹنا پيا۔ 575ھ وچ اس نے پیشاور اُتے حملہ کيتا تے اسنوں فتح کيتا تے دوسال دے بعد 577ھ اس نے لاہور دی طرف توجہ دی تے خسرو ملک نے اپنے اک بیٹے تے ہاتھی نوں بھیج کر صلح کرلئی- 578ھ وچ اس نے دیول دی طرف توجہ دی تے اور سمندر دے کنارے تک دے جِنّے علاقہ سن انہاں اُتے قبضہ کرلیا۔ 580ھ وچ لاہور آیا تے اسنوں لُٹیا واپس ہُندے ہوئے اس نے سیالکوٹ وچ اک قلعہ بنانے دا حکم دتا تے حسین خرمیل نوں اوتھے دا حاکم بنانے دا حکم دے دتا۔ سلطان غازی دے پرتن دے بعد خسرو غزنوی نے ہندوستانی لشکر تے گکھڑاں دے لشکر نے سیالکوٹ اُتے قبضہ کرنے دی کوشش کيتی مگر ناکام رہے۔ 582ھ وچ سلطان غازی لاہور پہنچیا تے خسرو غزنوی نوں معزول کر کے اپنے نال لے گیا تے غزنہ توں خسرو ملک نوں بھائی دے پاس فیروز کوہ بھجوا دتا جتھے اسنوں قید کر دیاگیا۔ اس طرح غزنوی خاندان دا سورج ڈُب گیا۔
فیر سلطان غازی نے ہند دا رخ کيتا تے تبر ہندہ نوں فتح کيتا۔ جدوں اوہ غزنہ واپس پرت رہیا سی تاں اسنوں راستے وچ خبر ملی دے رائے پرتھوی راج نذدیک آپہنچیا اے، لہذا اس نے غزنہ جانے دے بجائے پرتھوی راج توں مقابلے دے لئی ترائن چلا گیا۔ رائے پرتھوی راج توں مقابلے وچ سلطان قاضی شدید زخمی ہوگیا۔ اس لئی اسلامی لشکر نوں شکست ہوئی، مگر غوری لشکر بحفاظت غزنہ پرت گیا۔ مگر اگلے سال سلطان قاضی تیاری دے نال واپس آیا تے فیر ترائن دے نیڑے لڑائی ہوئی تے اس دفعہ سلطان نوں فتح حاصل ہوئی، اس نے اجمیر، سرستی علاقہ فتح کرلئی۔ اس نے قطب الدین ایبک نوں کہرام دے تخت اُتے بیٹھیا کر غزنہ پرت گیا۔ 590ھ وچ سلطان غازی قنوج تے بنارس دی تسخیر دے لئی ہندوستان آیا تے چندوال دی حدود وچ اس رائے چند نوں شکست دتی۔ اس فتح دے بعد اس دے قبضہ وچ اس دے ہتھ تن سو ہاتھی آئے۔ ہندستان وچ اس دے نائب قطب الدین نے مختلف علاقہ فتح کرلئی۔ انہاں وچ نہر والہ، تھنکر، قلعہ کالیور تے بدایاں اس دے قبضہ وچ آگئے۔
جب اس دے بھائی غیاث الدین دی وفات ہوئی تاں سلطان غازی اپنے بھائی دی تعزیت دے لئی ہرات پہنچیا تے تمام رسماں ادا کرنے دے بعد سلطان غازی نے مملکت غور دے مختلف حصہ سرداراں دے حوالے کيتے۔ اپنے بھتیجے سلطان غیاث الدین دے بیٹے سلطان غیاث الدین محمود نوں شہر بست، علاقہ فراہ تے اسفرار دے دتا۔ ملک ضیاء الدین در غور نوں جو دونے سلطاناں دا چچا زاد بھائی ہور سلطان غیاث الدین دا داماد سی، گرم سیر، غور، تخت فیروز کوہ، شہر رود تے زمینداور دیدیے، ملک ناصر الدین الپ غازی بن قرۃ ارسلان سلجوق نوں جو کہ دونے سلطاناں دا بھانجہ سی ہرات دے دتا۔
فیر سلطان غازی واپس غزنہ آیا تے خوارزم اُتے لشکر کشی دی تیاری کيتی۔ سلطان غازی نے حملہ کيتا تے لشکر خوارزم نوں شکست دے دتی مگر خوارزم فتح نہ ہوسکا۔ اس اثنا وچ لشکر خطا تے کفار ترکستان توں خوارزم شاہ نوں مدد آگئی اس لئی سلطان غازی پِچھے ہٹ گیا تے انہاں مدد گاراں نوں شکست دے دی۔ مگر لڑائی دا فیصلہ ہونے توں پہلے اس دا امیر حسین خرمیل پنج ہزار سواراں دے نال جزوان (گروان) چلا گیا۔ ہن سلطان غازی دے پاس بوہت گھٹ سوار تے غلام رہے گئے سن ۔ غوری وڈے بے جگری توں لڑرہے سن مگر مخالف فوجاں کثیر سن اس لئی فتوحات وچ ناکام رہے۔ اس لئی ترکستانی سردار جو مسلمان ہوئے چکے سن بیچ بچاؤ کر کے صلح کروادی۔ سلطان واپس غزنہ پرت آیا۔ اس اثناء وچ اسنوں خبر ملی کہ گکھڑاور کوہ جود باغی ہوگئے نيں۔ سلطان غازی انہاں سزا دینے دے لئی ہندوستان جتھے انہاں نوں سزا دتی مگر جدوں ایہ غزنہ واپس آرہیا تاں دمیک دے مقام پرگکھڑاں ہتھوں ماریا گیا جنہاں دے قبیلہ دے افراد شہاب الدین غوری دے حملہ وچ ماری گئے سن انہاں نے اسنوں قتل کر کے اپنے قبیلے دی تباہی تے اپنے افراد قبیلہ دی شہادت دا بدلہ لیا۔
سلطان غازی نے جو علاقہ فتح کيتے اوہ ایہ نيں، گردیز، سنقران، قرامطہ،، ملتان تے غزو، اوچہ، پشاور، سیالکوٹ، لاہور، تبرہندہ (سرہند)، اجمیر، ہانسی، دہلی، سرستی، کہرام، میرٹھ، کول، تھنکر (بیانہ)، قنوج، کالنجر، اودھ، مالوہ (گولیار) تے بہار، بہار، لکھنوندی (بنگال)، مرو الرود، نیشاپور، طوس، مرو، ابیورد، نساء، شارستان، سبزوار، جنا باد، خوارزم، اندخود، کوہ جود تے کھوکھر، سوالک، بنارس، غز تے کوکران، غز تے ترائین، مانپورای، بنوراک، کوکہ، باورد تے پنجدہ نيں۔
سلطان غازی دی شہادت دے بعد سلطان بہاء الدین دے چھوٹے بیٹے علاء الدین محمد نوں تخت اُتے بیٹھیا دتا گیا۔ کچھ عرصہ دے بعد تاج الدین یلدوز نے غزنہ اُتے چھڑائی کی، علاء الدین نوں ابتدا وچ شکست ہوئی تے بعدماں شکست ہوئی تے بعد وچ علاء الدین نوں شکست ہوئی۔ تاج الدین یلدوز نے اسنوں بامیان جانے دی اجازت دے دی۔ علاء الدین اپنے بھائی جلال الدین دے نال غزنہ دا تخت دوبارہ حاصل کرنے دے لئی آیا۔ اس دے نال غور تے بامیان دے لشکراں دے علاوہ وخش تے بدخشاں توں پیغو دے لشکر وی نال سن ۔ چنانچہ جلال ا؛لدین نے بھائی نوں تخت اُتے بیٹھایا تے واپس بامیان پرت گیا۔ ملک تاج الدین یلدوز دوبارہ کرمان توں لشکر کے کر آیا۔ لشکر نے شکست کھادی تے علاء الدین قلعے وچ محصور ہوگیا۔ اس اثناء وچ بامیان توں جلال الدین بھائی دی مدد نوں پہنچیا۔ لڑائی وچ دونے بھائیاں نے شکست کھادی تے تاج الدین یلدوز نے دونے بھائیاں توں عہد لیا تے انہاں نوں بامیان بھیج دتا۔
غوری فرمانرواواں دی مرکزی شاخ
[سودھو]- ) غزالدین حسین 493ھ/1100
- ) سلطان سیف الدین سوری 544ھ/1149
- ) علاء الدین جتھے سوز 544ھ/1150
- ) سیف الدین محمد 556ھ/1161
- ) سلطان غیاث الدین محمد 558ھ/1163
- ) سلطان علاء الدین محمد 599ھ/1203 (ضیاء الدین در غور)
- ) سلطان سلطان غیاث الدین محمود 603ھ/1207
- ) بہاء الدین سام بن محمود (صرف تن مہنے)
- ) علاء الدین اتسز حسین 603ھ/1207
- ) سلطان علاء الدین محمد دوسری مرتبہ 607ھ/1210
(1212 وچ خوارزم شاہ نے ملک اُتے قبضہ کرلیا)
بامیان شاخ دے حکمران
[سودھو]- ) فخر الدین مسعود 540ھ/1146
- ) شمس الدین محمد 558ھ/1136
- ) جلال الدین علی ۲۰۶ھ/۶۰۲۱
(612ھ/1215ء وچ خوارزم شاہ نے جلال الدین علی نوں قتل کرا دتا)
غزنہ شاخ دے حکمران
[سودھو]- ) سیف الدین سوری 544ھ/1150
- ) سلطان معز الدین سام 569ھ/1174
- ) علاء الدین بامیانی 602ھ/1206
علاء الدین بامیانی نوں تاج الدین یلدوز نے بے دخل کردتا۔
عروج
[سودھو]عزالدین حسین دے ست بیٹے سن جو حکمرانی دے منصب اُتے فائز ہوئے۔ جو ذیل نيں۔ (1) ملک شہاب الدین محمد (خرنک) رئیس مادین و غور (2) ملک فخر الدین مسعود امیر بامیان و طخارستان (3) سلطان علاؤ الدین حسین شاہ غقور و غزنی و بامیان (4) سلطان سیف الدین سوری بادشاہ غزنہ و غور (5) سلطان بہاء الدین سام بادشاہ غور (6) ملک الجبال قطب الدین محمد امیر غور و فیروز کوہ (7) ملک شجاع الدین امیر خراسان و غور۔ اس وجہ اے ملک عزالدین ابو سلاطین کہلاندا اے۔ اس نے سلجوقی سلطان ملک سنجر دی اطاعت اختیار کر لئی سی اس دے علاوہ اس دے سلاطین غزنہ توں وی اچھے تعلقات سن ۔ غوری حکمراناں دا ہن تک دور اوہ سی کہ سلطان محمود غزنوی دے غور نوں مسخر 1010ء توں محمد بن سوری دے اخلاف غزنویاں دے زیر اقتدار رہے، جدوں غزنوی حکومت اُتے صعف طاری ہويا تاں غوریاں نوں آزادی دا زیادہ موقع ملیا لیکن استقلال تے مستقل آزادی غزالدین دے بیٹےآں نے اختیار کيتی۔
ملک غزالدین حسین دے ست بیٹےآں وچوں وڈا ملک فخر الدین مسعود وڈا سی، اس دی والدہ اک لونڈی سی۔ اس دے بعد دوسرا درجہ ملک الجبال قطب الدین محمد سی۔ اس دی والدہ دا نسب وی بلند نئيں سی۔ اس لئی جدوں عزالدین دے انتقال دے بعد تخت اُتے سلطان سوری بیٹھیا۔ اس نے باپ دا ملک تمام بھائیاں وچ تقسیم کر دتا۔
مرکزی شاخ فیروز کوہ دے حکمران
[سودھو]اس تقسیم وچ ملک الجبال (محمد قطب الدین) نوں ورسار ملک دتا، جس نے وچ قریبی اک نواں مستحکم مقام فیروز کوہ نوں دالریاست دے لئی چن لیا۔ ملک شہاب الدین خرنک نوں مادین دا علاقہ دتا گیا۔ بہاء الدین سام دے خطہ سنگہ تجویز ہويا جو مندیش دا مرکز حکومت سی۔ قلعہ و جیر سلطان جتھے سوز دے حوالے کيتا گیا۔ لیکن جلدی ملک الجبال والی فیروز کوہ دی دوسرے بھائیاں توں ٹھن گیا، اوہ بھائیاں توں ناراض ہوئے کے غزنہ چلا گیا جتھے بہرام شاہ حکمران سی۔ ملک الالجبال دے خلاف شازش کيتی گئی تے اسنوں بغاوت دے شبہ وچ بہرام شاہ نے قتل کروا دتا۔ جدوں اس حادثہ دی خبر سلطان سیف الدین سوری نوں ملی تاں اس نے فوراً بدلے دا سوچیا تے اک لشکر فراہم کر کے غزنہ دی طرف روانہ ہويا۔ سیف الدین سوری نے غزنہ اُتے حملہ کيتا تاں بہرام غزنوی مقابلہ نئيں کرسکیا تے غزنہ چھڈ کے چلاگیا۔ سیف الدین سوری غزنہ دا بادشاہ بن گیا۔ اس نے اہل غزنہ توں چنگا سلوک کيتا، ایتھے تک کہ اس نے غور دا لشکر واپس کر دتا۔ اس دے بعد اہل غزنہ نے خفیہ خفیہ بہرام غزنوی نوں کو بلالیا۔ سیف الدین سور نے اہل غزنہ توں مشورہ لیا تاں اوہ بولے دے بہرام غزنوی توں لڑنا چاہیے، حلانکہ سیف الدین غزنہ چھڈ کے جانے دے لئی تیار سی۔ سیف الدین سوری فوج لے کے مقابلے دے لئی نکلیا تاں پوری فوج بہرام غزنوی توں جاملی۔ سیف الدین سوری گرفتار ہوئے گیا تے قتل کرا دتا گیا۔ سلطان سیف الدین نے غزنہ روانہ ہُندے وقت اپنا قائم مقام سلطان بہاء الدین سام نوں بنا دتا سی۔ جدوں اس نے ایہ سنیا تاں اس نے تاں لشکر فراہم کر کے غزنہ روانہ ہوئے گیا کہ اوہ بھائیاں دا بدلہ لے، لیکن راستہ وچ وفات پائی۔ اس وقت علاء الدین جتھے سوز فیروز کوہ دا حکمران سی۔ اوہ غزنہ بھائیاں دا انتقام لینے دے لئی غزنہ روانہ ہويا۔ لڑیائی چھڑی تے بہرام غزنہ نے شکست کھادی تے علاء الدین جتھے سوز غزنہ اُتے قابض ہوئے گیا۔ علاء الدین جتھے سوز نے غزنہ نوں نذر آتش کر دتا ایشیا دا ایہ مایا ناز شہر جس نوں محمود غزنوی بے مثال بنا دتا سی ست دن جلدا رہیا دوسری طرف ہر نفس نوں موت دے گھاٹ اتار دتا گیا۔ اس نے خاندان غزنوی دے علاوہ سلطان محمود غزنوی، سلطان مسعود تے سلطان ابراہیم دے علاوہ تمام بادشاہاں دی قبراں کھدوا کر انہاں دی نعیشاں نوں نظر آتش کر دتا۔ سلطان علاء الدین فیروز کوہ دے تخت اُتے بیٹھیا تاں اس اپنے بھتیجاں غیاث الدین سام تے معزالدین سام جو شہاب الدین سام دے بیٹے سن ۔ قید کر دتا تے سلطان سنجر توں سرکشی اختیار کيتی۔ اس لئی سلطان سنجر نے غور اُتے لشکر کشی کيتی۔ لڑیائی ہوئی تاں سلطان علاء الدین جتھے سوز نے شکست کھادی
سلطان سنجر نے جلد ہی سلطان علاء الدین نوں رہیا کر دتا تے اسنوں غور دا ملک وی واپس کر دتا۔ سلطان جتھے سوز نے آخر عمر وچ باطنیت اختیار کرلئی سی۔ سلطان علاء الدین دی وفات دے بعد اس دا بیٹا سلطان سیف الدین نے فیروز کوہ دا تخت سنبھالیا۔ اس نے باطنیاں دے خلاف کارروائی کيتی تے اپنے چچیرے بھائیاں غیاث الدین سام تے معزالدین سام نوں رہیا کر دتا۔ سلطان سنجر دی حکومت ختم ہوچکيتی سی تے غز خراسان دے مختلف حصےآں اُتے قبضہ کرچکے سن ۔ انہاں نے غور وچ وی فساد برپا کر رکھیا سی، سلطان سیف الدین نے انہاں دے خلاف کروائی کرنے دے لئی روانہ ہويا لیکن غوریاں نے شکست کھادی تے سلطان سیف الدین ماریا گیا۔
سلطان شہاب الدین دے لڑکےآں جنہاں نوں سلطان سیف الدین نے رہیا کر دتا سی۔ غیاث الدین نے فیروز کوہ دے مزکز وچ ہی سکونت اختیار کرلئی سی۔ ایہ سیف الدین دے نال ہی سی، سیف الدین دے قتل ہونے دے بعد اسنوں بادشاہ بن گیا۔ اس دا وڈا چچا فخر الدین مسعود جو بامیان دا والی سی تے بھائیاں وچ سب توں وڈا سی تے صرف اوہی زندہ بچا سی اسنوں فیروز کوہ دے تخت دی حرص ہوئی تے اس دے اس نے والی بلخ علاء الدین قماج تے والی ہرات تاج الدین یلدوز توں مدد طلب کيتی تے فیروز کوہ اُتے لشکر کشی کيتی۔ اس لڑیائی وچ قماج تے یلدوز مارے گئے تے فخرالدین مسعود نوں شکست ہوئی، لیکن غیاث الدین نے اپنے چچا نوں باعزت بامیان بھیج دتا۔ اس دے بعد سلطان غیاث الدین نے زمینداور تے گرم سیر اُتے قبضہ کيتا اس دے چند سال دے بعد اس نے ہرات، قادس تے دوسرے علاقہ فتح کرکے اس نے غزنہ دا رخ کيتا جس اُتے غز قابض سن ۔ غیاث الدین نے غزنہ غزاں توں خالی کرایا تے وہا اپنے بھائی سلطان معزز الدین نوں تخت نشین کيتا۔ فیر دو سال دے بعد اس نے غور و غزنہ دا لشکر تیار کر کے ہرات نوں بہاء الدین طغرل توں آزاد کریا اس دے بعد فوشنج، نیم روز، سجستان خراسان، طالقان، اند خود (اند خوئی)، پنجدہ، مرو الرود دزق تے خلم سلطان دے تصرف وچ آ گئے۔ فیر سلطان شاہ جلال الدین تکش شاہ خوانین خطا توں لشکر لے کے آیا تے مرو اُتے قابض ہوئے گیا۔ لیکن سلطان غیاث الدین نے انہاں نوں شکست دتی۔ اس دے بعد اس نے سلطان خسرو غزنوی تے اس دے بیٹے نوں قتل کر کے اپنے اُتے اک بدنما داغ لگوا لیا۔ 592ھ وچ اس جدوں سلطان تکش خوارزم شاہ نے وفات پائی تاں اس نے نیشاہ پور دا رخ کيتا تے اس وی فتح کر ليا۔ دوسرے سال اس نے مرو شاہجان دا رخ کيتا تے اس وی فتح کر ليا۔ اس طرح پورا خراسان اس دے قبضہ وچ آ گیا۔ اس دے علاوہ اس دی فتوحات وچ قنوج، بنارس، ملتان، اچہ، دہلی، میرٹھ، کالیون، ہرات قماج، زمینداور، فارس، فیوار، سیف برد، غرجستان، طالقان، جرزوان، (گرزوان)، جروم، نیم روز، تگین آباد، غزنہ، کابل، فوشنج، سجستان، فاریاب، پنجدہ، مردالرود، لاہور، نیشاپور، زابل شامل نيں تے اس دی سلطنت دور دور تک پھیل گئی۔ مشرق وچ ہندوستان تے سرحد چین و ماچین توں عیراق تک تے دریائے جیحاں توں ہرمز تک جو سمندر دے کنارے واقعی اے، ايسے سلطان دا خطبہ پڑھیا جاندا سی۔ اس نے تنتالیس برس حکمرانی کيتی۔ بغداد توں خلیفہ مستضی بامر اللہ تے الناصر الدین اللہ خلعت فاخرہ سلطان نوں بھیجے۔ ترسٹھ سال دی عمر وچ 599ھ وچ ایہ جلیل قدر بادشاہ اس دار فانی توں کوچ کرگیا تے اس دی میت اس دے دارسلطنت ہرات وچ اس دا مدفون اے۔
زوال
[سودھو]غیاث الدین دے انتقال دے بعد علاء الدین محمد جو اس دا چچا دا بیٹا سی سلطان غازی معز الدین سام نے فیروز کوہ، غور، غرجستان تے زمینداور اس دے حوالے کے دے بادشاہ بنا دتا تے اس دا ناں خطبہ وچ شامل کے لیا گیا۔ جدوں سلطان معزز الدین نے شہادت پائی تاں غیاث الدین محمود بن سلطان غیاث الدین بست توں زمینداور پہنچیا، غور دے امیر تے سردار اس دے نال مل گئے تاں اس نے فیروز کوہ دا رخ کيتا تے سلطان سلطان محمود نے اس توں قید کرنے دا حکم دتا۔ جدوں سلطان محمود نے شہادت پائی تاں اسنوں علاء الدین اتسز دے حکم توں قتل کر دتا گیا۔ سلطان محمود اپنے باپ تے چچا کی76 مملکت دا وارث سی، اس نے سلطان بنے دے بعد سلطان تاج الدین یلدوز، سلطان قطب الدین ایبک ہور دوسرے ترک رئیس تے سرداراں نوں آزادی دے پروانہ تے حکمرانی دے سرخ چتر دیے۔ اسنوں محمد خوارزم شاہ دے بھائی علی شاہ دے حامیاں نے قتل کر دتا سی، جس نوں سلطان محمود نے محمد شاہ خوارزم دی درخواست اُتے قید کر دتا گیا سی۔ سلطان محمود دے بعد اس دا چودہ سالہ بیٹا سلطان بہاء الدین بن محمود تخت اُتے بیٹھیا۔ مگر حالے تن مہینے ہی گزرے سن کہ اس دا سلطان محمود دا چچا زات بھائی علاء لادین اتسز خوارزم شاہ توں سلطنت دے حصول دے لئی پہنچ گیا۔ خوارزم شاہ نے اس دی مدد دے اک لشکر نوں نال کر دتا۔ اس لشکر نے فیروز کوہ دا محاصرہ کے لیا تے شہر اُتے قبضہ کر کے 706ھ نوں غوری خاندان دی حکومت ختم کردتی گئی تے سلطان بہاء الدین فرار ہوئے گیا تے اس نے خوارزم شاہ دے پاس پناہ لے لئی۔ بعد وچ جدوں چنگیز خان دا فتنہ برپا ہويا تاں سلطان بہاء الدین تے اس دے بھائی شہاب الدین نوں تے دوسرے شہزادےآں تے رئیساں دے نال خوار زم شاہ دی والدہ نے اس ڈر دے انہاں نوں دریائئے جیحاں وچ ڈبو کر ہلاک کر دتے کہ چنگیز خان انہاں سب دی مملکتاں بحال کر دے گا تے محمد خوارزم شاہ دی ظمت خاک وچ مل جائے گی۔ علاء الدین دی غور دے امرا نے اتسز دی اطاعت کرلئی لیکن غزنہ دے امرا نے اس دی مخالفت کيتی تے اس دے خلاف لشکر کشی دی تے اتسز ماریا گیا۔ اس دے علاء الدین محمد ابی علی نوں بادشاہ بنا دتا گیا۔ ایہ پہلے غزنہ دا بادشاہ رہے چکيا سی۔ اس توں خوارزم شاہ نے اک عہد نامے اُتے دستخط کروائے سن کہ اوہ کدی خوارزم شاہ دے خلاف تلوار نئيں اٹھائے گا۔ اس نے غور وچ اک سال توں کچھ عرصہ زیادہ حکومت کيتی سی کہ خوارزم شاہ نے عہد نامہ علاء الدین دے پاس بھیج دتا۔ چنانچہ علاء الدین نے 612ھ وچ فیروز کوہ خوارزم شاہ دے کارکناں دے حوالے کے دتا تے اوہ اسنوں خوارزم لے گئے، جتھے ایہ اپنی قضاء تک مقیم رہیا۔
بامیان تے طخارستان دے غوری حکمران
[سودھو]علاء الدین جتھے سوز نے جدوں اہل غزنہ توں بدلہ لے لیا تاں اس نے بامیان تے طخارستان نوں فتح کر کے اس اُتے اپنے وڈے بھائی فخرالدین مسعود نوں حاکم مقرر کر دتا۔ اس بعد دا بیٹا شمس الدین حکمران ہويا جس نے غیاث الدین دے نال اس دی فتوحات وچ حصہ لیا تے وڈے وڈے کارنامے انجام دتے اس لئی سلطان غیاث الدین نے اسنوں اعزازات توں نوازیا۔ شمس الدین دی وفات دے بعد اس دا بیٹا سلطان بہاء الدین حکمران بنیا۔ بہاء الدین علم تے عالماں دا قدردان تے مربی سی، اس دے علاہ اس دی سیرت نیک سی۔ اس لئی سلطان غازی معزالدین دی شہادت دے بعد امرا نے اسنوں غزنہ دا بادشاہ چن لیا۔ چنانچہ جدوں ایہ غزنہ پہنچیا تاں صرف انیس روز دے بعد ہی اس نے شکم دے عارضہ وچ وفات پائی۔ سلطان شمس الدین دے دو بیٹے علاء الدین تے جلال الدین سن اس لئی دوناں نوں خطوط لکھے گئے کہ اوہ غزنہ پہنچاں۔ دونے بیٹے جدوں غزنہ پہنچے تاں جلال الدین نے اپنے بھائی علاء الدین نوں غزنہ دا حکمران بنا کے بامیان پرت گیا۔ مگر بعد وچ اس نے غزنہ اُتے لشکر کشی دی مگر گرفتار ہوئے گیا، رہیا کر دتا گیا تاں اوہ بامیان پرت گیا، جتھے اس دا چچا علاء الدین اس دی غیر موجودگی وچ حکمران بن گیا سی۔ اس نے ٹھوڑے توں آدمیاں دے نال یورش دی تے چچا نوں گرفتار کر کے موت دے گھاٹ اتار دتا۔ اس دی حکومت نوں ست سال ہوئے سن کہ سلطان محمد خوارزم شاہ نے بامیان اُتے حملہ کر دتا تے جلال الدین اس لڑیائی وچ ماریا گیا تے غوریاں دی بامیان شاخ دا 609ھ وچ خاتمہ ہوئے گیا۔
غزنہ دے غوری حکمران
[سودھو]ملک لالجبال دے حادثہ دی خبر جدوں سیف الدین غور نوں ملی تاں اس نے بہرام غزنوی توں انتقام دی عرض توں غزنہ دا رخ کيتا۔ سیف الدین سوری نے غزنہ اُتے حملہ کيتا تاں بہرام غزنوی مقابلہ نئيں کرسکیا تے غزنہ چھڈ کے چلاگیا۔ سیف الدین سوری غزنہ دا بادشاہ بن گیا۔ لیکن اہل غزنہ نے غداری دی تے بہرام شاہ نوں بلالیا، سیف الدین سوری گرفتار ہوئے گیا تے قتل کر دتا گیا۔ اس وقت علاء الدین جتھے سوز فیروز کوہ دا حکمران سی۔ اوہ غزنہ بھائیاں دا انتقام لینے دے لئی غزنہ روانہ ہويا۔ لڑیائی چھڑی تے بہرام غزنہ نے شکست کھادی تے علاء الدین جتھے سوز غزنہ اُتے قابض ہوئے گیا۔ علاء الدین جتھے سوز نے غزنہ نوں نذر آتش کر دتا۔ علاء الدین جتھے سوز دے انتقال دے بعد سیف الدین بادشاہ غور بن گیا تاں معزز الدین بامیان چلا گیا۔ سیف الدین دی شہادت دے بعد غیاث الدین باشاہ بن گیا تاں معزز الدین وی بھائی دے پاس فیروز کوہ پہنچ گیا تاں غیاث الدین نے اس دے سپر ولایت قیصر ولایت کچوراں اس دے سپردکردتی۔ جدوں گرم سیر دے تمام علاقہ تے تگین آباد دا شہر وی اسنوں دے دتا گیا۔ اس دی وجہ توں غوریاں تے غزنویاں وچ کشمکش ہوئی تے غزنویاں دی تباہی دا باعث بنیا۔ سلطان معزز الدین تگین آباد دا حاکم بن گیا تاں غز قبیلے دے سردار خطا وچ شکست کھانے دے بعد غزنہ آ گئے تے غزنہ اُتے قبضہ کر ليا تے غزاں دا غزنہ اُتے قبضہ ویہہ سال تک قبضہ رہیا۔ سلطان معزز الدین نے غزاں دے خلاف کارروائی کيتی 569ھ وچ اس نے غزنہ غزاں توں کھو لیا۔ غزنہ دی فتح دے بعد اس نے اپنی فتوحات دا دائرہ ودھایا تے 570ھ وچ اس نے گردیز فتح کر ليا تے تیسرے سال 175ھ وچ اس نے ملتان اُتے فوج کشی دی تے اسنوں قرمطیاں دے چنگل توں چھڑایا۔ اس دے اگلے سال اس نے اچہ تے ملتان دے راستہ نہر والہ پر573ھ وچ حملہ کيتا۔ مگر اس نے اوتھے دے راجا بھیم دیو توں شکست کھادی تے اسنوں ناکام لُٹنا پيا۔ 575ھ وچ اس نے پیشاور اُتے حملہ کيتا تے اسنوں فتح کيتا تے دوسال دے بعد 577ھ اس نے لاہور دی طرف توجہ دی تے خسرو ملک نے اپنے اک بیٹے تے ہاتھی نوں بھیج کر صلح کرلئی- 578ھ وچ اس نے دیول دی طرف توجہ دی تے اور سمندر دے کنارے تک دے جِنّے علاقہ سن انہاں اُتے قبضہ کر ليا۔ 580ھ وچ لاہور آیا تے اسنوں لُٹیا واپس ہُندے ہوئے اس نے سیالکوٹ وچ اک قلعہ بنانے دا حکم دتا تے حسین خرمیل نوں اوتھے دا حاکم بنانے دا حکم دے دتا۔ سلطان غازی دے پرتن دے بعد خسرو غزنوی نے ہندوستانی لشکر تے گکھڑاں دے لشکر نے سیالکوٹ اُتے قبضہ کرنے دی کوشش کيتی مگر ناکام رہے۔ 582ھ وچ سلطان غازی لاہور پہنچیا تے خسرو غزنوی نوں معزول کر کے اپنے نال لے گیا تے غزنہ توں خسرو ملک نوں بھائی دے پاس فیروز کوہ بھجوا دتا جتھے اسنوں قید کر دیاگیا۔ اس طرح غزنوی خاندان دا سورج ڈُب گیا۔
فیر سلطان غازی نے ہند دا رخ کيتا تے تبر ہندہ نوں فتح کيتا۔ جدوں اوہ غزنہ واپس پرت رہیا سی تاں اسنوں راستے وچ خبر ملی دے رائے پرتھوی راج نذدیک آپہنچیا اے، لہذا اس نے غزنہ جانے دی بجائے پرتھوی راج توں مقابلے دے لئی ترائن چلا گیا۔ رائے پرتھوی راج توں مقابلے وچ سلطان قاضی شدید زخمی ہوئے گیا۔ اس لئی اسلامی لشکر نوں شکست ہوئی، مگر غوری لشکر بحفاظت غزنہ پرت گیا۔ مگر اگلے سال سلطان قاضی تیاری دے نال واپس آیا تے فیر ترائن دے نیڑے لڑیائی ہوئی تے اس دفعہ سلطان نوں فتح حاصل ہوئی، اس نے اجمیر، سرستی علاقہ فتح کرلئی۔ اس نے قطب الدین ایبک نوں کہرام دے تخت اُتے بیٹھیا کر غزنہ پرت گیا۔ 590ھ وچ سلطان غازی قنوج و بنارس دی تسخیر دے لئی ہندوستان آیا تے چندوال دی حدود وچ اس رائے چند نوں شکست دتی۔ اس فتح دے بعد اس دے قبضہ وچ اس دے ہتھ تن سو ہاتھی آئے۔ ہندستان وچ اس دے نائب قطب الدین نے مختلف علاقہ فتح کرلئی۔ انہاں وچ نہر والہ، تھنکر، قلعہ کالیور تے بدایاں اس دے قبضہ وچ آ گئے۔
جب اس دے بھائی غیاث الدین دی وفات ہوئی تاں سلطان غازی اپنے بھائی دی تعزیت دے لئی ہرات پہنچیا تے تمام رسماں ادا کرنے دے بعد سلطان غازی نے مملکت غور دے مختلف حصہ سرداراں دے حوالے کیتے۔ اپنے بھتیجے سلطان غیاث الدین دے بیٹے سلطان غیاث الدین محمود نوں شہر بست، علاقہ فراہ و اسفرار دے دتا۔ ملک ضیاء الدین در غور نوں جو دونے سلطاناں دا چچا زاد بھائی ہور سلطان غیاث الدین دا داماد سی، گرم سیر، غور، تخت فیروز کوہ، شہر رود تے زمینداور دیدیے، ملک ناصر الدین الپ غازی بن قرۃ ارسلان سلجوق نوں جو دونے سلطاناں دا بھانجہ سی ہرات دے دتا۔
فیر سلطان غازی واپس غزنہ آیا تے خوارزم اُتے لشکر کشی دی تیاری کيتی۔ سلطان غازی نے حملہ کيتا تے لشکر خوارزم نوں شکست دے دتی مگر خوارزم فتح نہ ہوئے سکیا۔ اس اثنا وچ لشکر خطا تے کفار ترکستان توں خوارزم شاہ نوں مدد آگئی اس لئی سلطان غازی پِچھے ہٹ گیا تے انہاں مدد گاراں نوں شکست دے دی۔ مگر لڑیائی دا فیصلہ ہونے توں پہلے اس دا امیر حسین خرمیل پنج ہزار سواراں دے نال جزوان (گروان) چلا گیا۔ ہن سلطان غازی دے پاس بوہت گھٹ سوار تے غلام رہے گئے سن ۔ غوری وڈے بے جگری توں لڑ رہے سن مگر مخالف فوجاں کثیر سن اس لئی فتوحات وچ ناکام رہے۔ اس لئی ترکستانی سردار جو مسلمان ہوئے چکے سن بیچ بچاؤ کر کے صلح کروادی۔ سلطان واپس غزنہ پرت آیا۔ اس اثناء وچ اسنوں خبر ملی کہ گکھڑاور کوہ جود باغی ہوئے گئے نيں۔ سلطان غازی انہاں سزا دینے دے لئی ہندوستان جتھے انہاں نوں سزا دتی مگر جدوں ایہ غزنہ واپس آ رہیا تاں دمیک دے مقام پرگکھڑاں ہتھوں ماریا گیا جنہاں دے قبیلہ دے افراد شہاب الدین غوری دے حملہ وچ ماری گئے سن انہاں نے اسنوں قتل کر کے اپنے قبیلے دی تباہی تے اپنے افراد قبیلہ دی شہادت دا بدلہ لیا۔
سلطان غازی نے جو علاقہ فتح کیتے اوہ ایہ نيں، گردیز، سنقران، قرامطہ،، ملتان و غزو، اوچہ، پشاور، سیالکوٹ، لاہور، تبرہندہ (سرہند)، اجمیر، ہانسی، دہلی، سرستی، کہرام، میرٹھ، کول، تھنکر (بیانہ)، قنوج، کالنجر، اودھ، مالوہ (گولیار) و بہار، بہار، لکھنوندی (بنگال)، مرو الرود، نیشاپور، طوس، مرو، ابیورد، نساء، شارستان، سبزوار، جنا باد، خوارزم، اندخود، کوہ جود تے کھوکھر، سوالک، بنارس، غز و کوکران، غز و ترائین، مانپورای، بنوراک، کوکہ، باورد تے پنجدہ نيں۔
سلطان غازی دی شہادت دے بعد سلطان بہاء الدین دے چھوٹے بیٹے علاء الدین محمد نوں تخت اُتے بیٹھیا دتا گیا۔ کچھ عرصہ دے بعد تاج الدین یلدوز نے غزنہ اُتے چھڑائی کی، علاء الدین نوں ابتدا وچ شکست ہوئی تے بعدماں شکست ہوئی تے بعد وچ علاء الدین نوں شکست ہوئی۔ تاج الدین یلدوز نے اسنوں بامیان جانے دی اجازت دے دی۔ علاء الدین اپنے بھائی جلال الدین دے نال غزنہ دا تخت دوبارہ حاصل کرنے دے لئی آیا۔ اس دے نال غور و بامیان دے لشکراں دے علاوہ وخش و بدخشاں توں پیغو دے لشکر وی نال سن ۔ چنانچہ جلال ا؛لدین نے بھائی نوں تخت اُتے بیٹھایا تے واپس بامیان پرت گیا۔ ملک تاج الدین یلدوز دوبارہ کرمان توں لشکر کے کر آیا۔ لشکر نے شکست کھادی تے علاء الدین قلعے وچ محصور ہوئے گیا۔ اس اثناء وچ بامیان توں جلال الدین بھائی دی مدد نوں پہنچیا۔ لڑیائی وچ دونے بھائیاں نے شکست کھادی تے تاج الدین یلدوز نے دونے بھائیاں توں عہد لیا تے انہاں نوں بامیان بھیج دتا۔
غوری فرمانرواواں دی مرکزی شاخ
[سودھو]- (1) غزالدین حسین 493ھ/1100* (2) سلطان سیف الدین سوری 544ھ/1149* (3) علاء الدین جتھے سوز 544ھ/1150* (4) سیف الدین محمد 556ھ/1161
- (5) سلطان غیاث الدین محمد 558ھ/1163
- (6) سلطان علاء الدین محمد 599ھ/1203
- (ضیاء الدین در غور)
- (7) سلطان سلطان غیاث الدین محمود 603ھ/1207* (8) بہاء الدین سام بن محمود (صرف تن مہنے)
- (9) علاء الدین اتسز حسین 603ھ/1207* (10) سلطان علاء الدین محمد دوسری مرتبہ 607ھ/1210
(1212 وچ خوارزم شاہ نے ملک اُتے قبضہ کر ليا)
بامیان شاخ دے حکمران
[سودھو](1) فخر الدین مسعود 540ھ/1146* (2) شمس الدین محمد 558ھ/1136* (3) جلال الدین علی 206ھ/6021* (612ھ/1215ء وچ خوارزم شاہ نے جلال الدین علی نوں قتل کرا دتا)
غزنہ شاخ دے حکمران
[سودھو]- (1) سیف الدین سوری 544ھ/1150* (2) سلطان معز الدین سام 569ھ/1174* (3) علاء الدین بامیانی 602ھ/1206* علاء الدین بامیانی نوں تاج الدین یلدوز نے بے دخل کر دتا۔
ماخذ
[سودھو](افغانستان۔ معارف اسلامیہ)
- (نعمت اللہ ہراندی۔ مخزن افغانی)
- (منہاج سراج۔ طبقات ناصری جلد اول) * (عبد الحئی حبیبی۔ تقیلمات، طبقات ناصری جلد اول)
حوالے
[سودھو]- ↑ C. E. Bosworth: GHURIDS. In Encyclopaedia Iranica. 2001 (last updated in 2012). Online edition.
- ↑ The Last Lingua Franca: English Until the Return of Babel, Nicholas Ostler, pp. 98, Bloomsbury Publishing USA, 2010, ISBN 978-0-8027-1771-9, ... in 1206 the Ghurids conquered Delhi, initiating the Delhi Sultanate, a Muslim empire that would last over three hundred years ...
- ↑ Medieval Islamic Civilization: An Encyclopedia, pp. 294, Psychology Press, 2005, ISBN 978-0-415-96690-0, ... By Bahram's reign (1118-ca. 1152), however, the Ghaznavids were little more than seljuk vassals ... Bahram's injudicious poisoning of a Ghuri chief led to the destruction of Ghazna around the year 1150 and its occupation by the Oghuz in the early 1160s ...
- ↑ Dictionary of Battles and Sieges: A Guide to 8,500 Battles from Antiquity Through the Twenty-first Century, Tony Jaques, pp. 392, Greenwood Publishing Group, 2007, ISBN 978-0-313-33538-9, ... In revenge for the torture and execution of his brother at Ghazni in 1148, Ala-ud-Din then destroyed Ghazni city, burning it to the ground and earning the nickname Jahan-Suz (the burner). His victory effectively ended the Ghaznavid Dynasty ...