ذوالقرنین
ذوالقرنین دا ناں قرآن پاک دی سورۃ الکہف وچ آیا ہے۔ کج لوکاں لئی ذوالقرنین سکندر اعظم نوں کہندے نیں، کج کہندے نیں کہ او ایران دا بادشاہ سائرس سی، صرف محمد اکبر نے اپنی کتاب وچ لکھیا اے کہ ذوالقرنین حضرت سلیمان دا دوجا ناں اے۔
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a4/Dhu_al-Qarnayn_Name.svg/220px-Dhu_al-Qarnayn_Name.svg.png)
ذوالقرنین دا ذکر قرآن پاک دی سورۃ الکہف دی آیت 83 توں 98 تک وچ اے۔
ذوالقرنین دا تذکرہ قرآن وچ
[سودھو]ذوالقرنین دا ذکر قرآن وچ سورۃ الکہف دی کچھ آیات وچ آیا اے۔ ذیل وچ اُنہاں آیات دا ترجمہ (ترجمہ مولانا ابو الاعلیٰ مودودی دا نقل کيتا گیا اے ) دتا گیا اے۔
تے اے محمد، ایہ لوک تسيں توں ذوالقرنین دے بارے وچ پُچھدے نيں انہاں توں کہو، وچ اس دا کچھ حال تسيں نوں سناندا ہاں (83)
اساں اسنوں زمین وچ اقتدار عطا کر رکھیا سی تے اسنوں ہر قسم دے اسباب تے وسائل بخشے سن (84)
اس نے (پہلے مغرب دی طرف اک مہم کا) سر تے سامان کيتا (85)
حتیٰ کہ جدوں اوہ غروب آفتاب دی حَد تک پہنچ گیا تاں اس نے سورج نوں اک کالے پانی وچ ڈوبتے دیکھیا تے اوتھے اُسنوں اک قوم ملی اساں کہیا "اے ذوالقرنین، تینوں ایہ مقدرت وی حاصل اے کہ انہاں نوں تکلیف پہنچائے تے ایہ وی کہ اِنہاں دے نال نیک رویّہ اختیار کرے" (86)
اس نے کہیا، "جو انہاں وچوں ظلم کريں گا اسيں اسنوں سزا دین گے، فیر اوہ اپنے رب دی طرف پلٹایا جائے گا تے اوہ اسنوں تے زیادہ سخت عذاب دے گا (87)
اور جو انہاں وچوں ایمان لیائے گا تے نیک عمل کريں گا اُس دے لئی اچھی جزا اے تے اسيں اسنوں نرم احکام دین گے" (88)
فیر اُس نے (اک دُوسری مہم کی) تیاری دی (89)
ایتھے تک کہ طلوعِ آفتاب دی حد تک جا پہنچیا اوتھے اس نے دیکھیا کہ سورج اک ایسی قوم اُتے طلوع ہوئے رہیا اے جس دے لئی دُھوپ توں بچنے دا کوئی سامان اساں نئيں کيتا اے (90)
یہ حال سی اُنہاں دا تے ذوالقرنین دے پاس جو کچھ سی اُسنوں اسيں جاندے سن (91)
فیر اس نے (اک ہور مہم کا) سامان کيتا (92)
ایتھے تک کہ جدوں دو پہاڑاں دے درمیان پہنچیا تاں اسنوں انہاں دے پاس اک قوم ملی جو مشکل ہی توں کوئی گل سمجھدی سی (93)
اُنہاں لوکاں نے کہیا کہ "اے ذوالقرنین، یاجوج تے ماجوج اس سرزمین وچ فساد پھیلاندے نيں تاں کیہ اسيں تینوں کوئی ٹیکس اس کم دے لئی داں کہ تاں ساڈے تے انہاں دے درمیان اک بند تعمیر کر دے؟" (94)
اس نے کہیا " جو کچھ میرے رب نے مینوں دے رکھیا اے اوہ بہت اے تسيں بس محنت توں میری مدد کرو، وچ تواڈے تے انہاں دے درمیان بند بنائے دیندا ہاں (95)
مینوں لوہے دی چادراں لیا کے دو" آخر جدوں دونے پہاڑاں دے درمیانی خلا نوں اس نے پاٹ دتا تاں لوکاں توں کہیا کہ ہن اگ دہکاؤ حتیٰ کہ جدوں (یہ آہنی دیوار) بالکل اگ دی طرح سُرخ ہوئے گئی تاں اس نے کہیا "لاؤ، ہن وچ اس اُتے پگھلا ہويا تانبا انڈیلاں گا" (96)
(یہ بند ایسا سی کہ) یاجوج تے ماجوج اس اُتے چڑھ کر وی نہ آ سکدے سن تے اس وچ نقب لگانا انہاں دے لئی تے وی مشکل سی (97)
ذوالقرنین نے کہیا " ایہ میرے رب دی رحمت اے مگر جدوں میرے رب دے وعدے دا وقت آئے گا تاں اوہ اسنوں پیوند خاک کر دے گا تے میرے رب دا وعدہ برحق اے " (98)
ذوالقرنین کون؟
[سودھو]تریخ دیاں کتاباں دے مطالعے دے بعد لوکاں نے ذوالقرنین دی شخصیت توں متعلق مختلف اندازے لگائے نيں۔
ذوالقرنین: سکندر اعظم
[سودھو]بوہت سارے قدیم علما تے مفکر سکندر اعظم نوں ہی ذوالقرنین مندے نيں۔ مگر بوہت سارے اس دا انکار کردے نيں۔ اس دی اک وجہ تاں ایہ اے کہ سکندر اعظم نبی نئيں سی۔ دوسری وجہ ایہ کہ اوہ زمین دی مشرقین تے مغربین تک نہ پہنچ سکا۔
ذوالقرنین: سائرس اعظم
[سودھو]تاریخی بیان دے لئی صرف اِنّا ذکر کافی اے کہ خورس (کورش) اک ایرانی فرمانروا سی جس دا عروج 549 ق۔ م۔ دے نیڑے زمانے وچ شروع ہويا۔ اس نے چند سال دے عرصے وچ میڈیا (الجبال) تے لیڈیا (ایشیائے کوچک) دی سلطنتاں نوں مسخر کرنے دے بعد 539 ق، م، وچ بابل نوں وی فتح کر ليا جس دے بعد کوئی طاقت اس دے راستہ وچ مزاحم نئيں رہی۔ اس دی فتوحات دا سلسلہ سندھ تے صُغد (موجودہ ترکستان) توں لے کے اک طرف مصر تے لیبیا تک تے دوسری طرف تھریس تے مقدونیہ تک وسیع ہوئے گیا تے شمال وچ اس دی سلطنت قفقاز (کاکیشیا) تے خوارزم تک پھیل گئی۔ عملاً اس وقت دی پوری مہذب دنیا اس دی تابع فرمان سی۔
جدید زمانے دے کچھ مفسر تے مفکر جنہاں وچ مولانا مودودی تے غلام احمد پرویز شامل نيں ذوالقرنین نوں سائرس دا دوسرا ناں قرار دیندے نيں۔ مولانا مودودی اپنی تفسیر وچ فرماندے نيں[۱]۔ ایہ مسئلہ قدیم زمانے توں ہن تک مختلف فیہ رہیا اے کہ ایہ ’’ ذوالقرنین‘‘ جس دا ایتھے ذکر ہوئے رہیا اے، کیہڑی۔ قدیم زمانے وچ بالعموم مفسرین دا میلان سکندر دی طرف سی، لیکن قرآن وچ اس دی جو صفات تے خصوصیات بیان کيتی گئیاں نيں اوہ مشکل ہی توں سکندر اُتے چسپاں ہُندیاں نيں۔ جدید زمانے وچ تاریخی معلومات دی بنا اُتے مفسرین دا میلان زیادہ تر ایران دے فرماں روا خورس (کورش یا خسرو یا سائرس) دی طرف اے تے ایہ نسبۃً زیادہ قرین قیاس اے، مگر بہر حال حالے تک یقین دے نال کسی شخصیت نوں اس دا مصداق نئيں ٹھہرایا جا سکدا۔
قرآن مجید جس طرح اس دا ذکر کردا اے اس توں سانوں چار گلاں وضاحت دے نال معلوم ہُندیاں نيں :
- اس دا لقب ذو القرنین (لغوی معنی ’’دو سینگاں والا‘‘) گھٹ توں گھٹ یہودیاں وچ ، جنہاں دے اشارے توں کفار مکہ نے اس دے بارے وچ نبی صلی اللہ علیہ تے سلم توں سوال کيتا سی، ضرور معروف ہونا چاہیے۔ اس لئی لامحالہ سانوں ایہ معلوم کرنے دے لئی اسرائیلی لٹریچر دی طرف رجوع کرنا پئے گا کہ اوہ ’’دو سینگاں والے‘‘ دی حیثیت توں کس شخصیت یا سلطنت نوں جاندے سن ۔
- اوہ ضرور کوئی وڈا فرمانروا تے فاتح ہونا چاہیے جس دی فتوحات مشرق توں مغرب تک پہنچی ہاں تے تیسری جانب شمال یا جنوب وچ وی وسیع ہوئی ہون۔ ایسی شخصیتاں نزول قرآن توں پہلے چند ہی گزری نيں تے لامحالہ انہاں وچوں کسی وچ اس دی دوسری خصوصیات سانوں تلاش کرنی ہاں گی۔
- اس دا مصداق ضرور کوئی ایسا فرمانروا ہونا چاہیے جس نے اپنی مملکت نوں یاجوج تے ماجوج دے حملےآں توں بچانے دے لئی کسی پہاڑی درے اُتے اک مستحکم دیوار بنائی ہوئے۔ اس علامت دی تحقیق دے لئی سانوں ایہ وی معلوم کرنا ہوئے گا کہ یاجوج تے ماجوج توں مراد کیہڑی قوماں نيں تے فیر ایہ وی دیکھنا ہوئے گا کہ انہاں دے علاقے توں متصل کیہڑی ایسی دیوار کدی دنیا وچ بنائی گئی اے تے اوہ کس نے بنائی اے
- اس وچ مذکورہ بالا خصوصیات دے نال اک ایہ خصوصیت وی پائی جانی چاہیے کہ اوہ خدا پرست تے عادل فرمانروا ہو، کیونجے قرآن ایتھے سب توں ودھ کے اس دی ايسے خصوصیت نوں نمایاں کردا اے۔
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f0/Dan_8_ram_and_he-goat.jpg/220px-Dan_8_ram_and_he-goat.jpg)
انہاں وچوں پہلی علامت آسانی دے نال خورس (کورش) اُتے چسپاں دی جا سکدی اے، کیونجے بائبل دے صحیفہ دانی اک وچ دانیال نبی دا جو خواب بیان کيتا گیا اے اس وچ اوہ یونانیاں دے عروج توں پہلے میڈیا تے فارس دی متحدہ سلطنت نوں اک مینڈھے دی شکل وچ دکھدے نيں جس دے دو سنگ سن ۔ یہودیاں وچ اس ’’دو سینگاں والے‘‘ دا وڈا چرچا سی کیونجے ايسے دی ٹکر نے آخر کار بابل دی سلطنت نوں پاش پاش کيتا تے بنی اسرائیل نوں اسیری توں نجات دلائی اُتے اوہ خود بعد وچ یونان دے سکندر مقدونی دے ہتھوں تاراج ہويا(تفہیم القرآن سورہ بنی اسرائیل، حاشیہ 8
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/ef/Mard-baldar-zolgharnain.jpg/220px-Mard-baldar-zolgharnain.jpg)
دانیال دا خواب
[سودھو]یہودیاں دے بابل دے اسیری دے زمانے وچ حضرت دانیال دا ظہور ہوا- جو اپنے علم تے حکمت دی بنا اُتے شاہان بابل دے دربار وچ مقرب ہوئے گئے سن -جدوں کہ جے تورات دی تعلیمات تسلیم دی جاواں تاں سائرس توں لےکے آرٹازرکیسز(ارتخششت)اول تک تمام شہنشاہان پارس بنی اسرائیل توں عقیدت رکھدے سن -شاہ بابل دے تیسرے برس انہاں نے خواب دیکھیا جو کتاب دانیال وچ اے "ميں دیکھدا ہاں کہ ندی دے کنارے مینڈھا کھڑا اے - جس دے دو سنگ اُچے نيں-لیکن اک دوسرے توں زیادہ اُچا تھااور وڈا دوسرے دے پِچھے سی- ميں نے دیکھیا کہ پچھم اُتریا اوردکھن دی طرف سنگ ماردا اے -ایتھے تک کہ کوئی جانور اس دے سامنے کھڑا نہ رہ سکا-اور اوہ بہت وڈا ہوئے گیا- ایہ گل سوچ ہی رہیا سی کہپچھم دی طرف توں اک بکرا آکے تمام روئے زمین اُتے فیر گیا-اس بکرے دے اگے عجیب طرح دا سنگ تھا-وہ دو سینگاں والے مینڈھے اُتے خوب بھڑکااسکے دونے سنگ توڑ ڈالے تے اس دی ہمت نہ سی کہ مقابلہ کرے" فیر اس دے بعد اے کہ جبریل آئے اوردسیا کہ دو سینگاں والا مینڈھا فارس دی بادشاہت اے تے بکرا یونان دی اس دا سنگ اس دا پہلا بادشاہ اے - چنانچہ ایہ بادشاہ بعد وچ سکندر مقدونی ٹھرا-جدوں کہ دو سنگ میڈیا تے فارس دی سلطنتاں سیں-چنانچہ یہودیاں دے ایتھے فارس دے بادشاہ دے لئی ذوالقرنین دا تصورپیدا ہوئے گیا تھا-یہ صرف یہودی تخیل نہ سی بلکہ خود فارس دے بادشاہ دا مجوزہ تے پسندیدہ ناں ذوالقرنین تھا-یہ سائرس دا سنگی تمثال اے جو پاسارگاد (تخت سلیمان-ایران) دے کھنڈراں وچ ١٨٣٨ء دے انکشاف دے بعد دستیاب ہوا-[۲]
دوسری علامت وڈی حد تک اس اُتے چسپاں ہُندی اے، مگر پوری طرح نئيں۔ اس دی فتوحات بلاشبہ مغرب وچ ایشیائے کوچک تے شام دے سواحل تک تے مشرق وچ باختر (بلخ) تک وسیع ہوئیاں، مگر شمال یا جنوب وچ اس دی کسی وڈی مہم دا سراغ حالے تک تریخ توں نئيں ملیا اے، حالانکہ قرآن صراحت دے نال اک تیسری مہم دا وی ذکر کردا اے، اُتے اس مہم دا پیش آنا بعید از قیاس نئيں اے، کیونجے تریخ دی رو توں خورس (کورش) دی سلطنت شمال وچ کاکیشیا (قفقاز) تک وسیع سی۔
تیسری علامت دے بارے وچ ایہ تاں نیڑے قریب متحقق اے کہ یاجوج تے ماجوج توں مراد روس تے شمالی چین دے اوہ قبیلے نيں جو تاتاری منگولی، ھُن تے سیتھین وغیرہ ناواں توں مشہور نيں تے قدیم زمانے توں متمدن ملکاں اُتے حملے کردے رہے نيں۔ ہور ایہ وی معلوم اے کہ انہاں دے حملےآں توں بچنے دے لئی قفقاز دے جنوبی علاقے وچ دربند تے دار بال دے استحکامات تعمیر کیتے گئے سن ۔ لیکن ایہ حالے تک ثابت نئيں ہوئے سکیا اے کہ خورس (کورش) ہی نے ایہ استحکامات تعمیر کیتے سن ۔
آخری علامت قدیم زمانے دے معروف فاتحاں وچ جے کسی اُتے چسپاں دی جا سکدی اے تاں اوہ خورس (کورش) ہی اے۔ کیونجے اس دے دشمناں تک نے اس دے عدل دی تعریف کيتی اے تے بائبل دی کتاب عزْرا اس گل اُتے شاہد اے کہ اوہ ضرور اک خدا پرست تے خدا ترس بادشاہ سی جس نے بنی اسرائیل نوں انہاں دی خدا پرستی ہی دی بنا اُتے بابل دی اسیری توں رہیا کيتا تے اللہ وحدہٗ لاشریک دی عبادت دے لئی بیت المقدس وچ دوبارہ ہیکل سلیمانی دی تعمیر دا حکم دتا۔ اس بنا اُتے اسيں ایہ تاں ضرور تسلیم کردے نيں کہ نزول قرآن توں پہلے جِنّے مشہور فاتحین عالم گزرے نيں انہاں وچوں خورس (کورش) ہی دے اندر ’’ذو القرنین‘‘ دی علامات زیادہ پائی جاندیاں نيں، لیکن تعین دے نال ايسے نوں ذو القرنین قرار دے دینے دے لئی حالے ہور شہادتاں دی ضرورت اے۔ توں اسيں دوسرا کوئی فاتح قرآن دی دسی ہوئی علامات دا اِنّا وی مصداق نئيں اے جِنّا خورس (کورش) اے۔
ذوالقرنین : سلیمان علیہ السلام
[سودھو]صرف اک ہی اسلامی محقق محمد اکبر صاحب نے ذوالقرنین نوں سلیمان علیہ السلام دا دوسرا ناں کہیا اے [۳]۔ اپنے جو دلائل ذوالقرنین دے سلیمان علیہ السلام ہونے دے بارے وچ دتے نيں اوہ کچھ اس طرح نيں۔
- سلیمان ہی زمین دی مشرقین تے مغربین دا سفر کرسکدے سن کیونجے ہويا اُنہاں دے تابع سی تے اُنہاں دی صبح تے شام دی سیر ہی اک ماہ دی مسافت دے برابر سی۔
- ذوالقرنین دا اللہ تعالیٰ نال رابطہ سی تبھی اُنہاں نوں بذریعہ وحی کہیا گیا کہ چاہے تاں عذاب کرے چاہے تاں چھڈ دے۔ اس لئی ذوالقرنین بادشاہ وی سن تے نبی وی سن تے سلیمان وی بادشاہ وی سن تے نبی سن ۔
- سلیمان نے یاجوج ماجوج دی قوم توں بچاؤ دے لئی بنائی جانے والی دیوار دا کوئی معاوضہ لینے توں ایہ کہہ کے انکار کر دتا کہ اُنہاں دے پاس اللہ دا دتا سب کچھ اے۔ اس وچ بے شمار تانبا وغیرہ وی شامل اے۔ بہت وڈے وڈے کڑہاؤ وی، ایہی چیزاں دوسری جگہاں اُتے حضرت سلیمان پاس دسی گئیاں نيں۔
- ذوالقرنین تے سلیمان توں اللہ تعالیٰ دا طرز تخاطب اکو جیہا رہیا اے۔
- قرآن وچ سورۃ النمل دی آیت 16 دے مطابق سلیمان علیہ السلام نوں پرندےآں دی بولی دا وی علم دتا گیا سی۔ سورۃ کہف آیت 93 دے مطابق ذوالقرنین جدوں دو پہاڑاں دے درمیان پہنچیا تاں اوتھے دے رہنے والےآں نوں ذوالقرنین دی فوج دی بولی نئيں آندی سی، مگر اگلی آیت 94 وچ انہاں نے ذوالقرنین توں دیوار دی تعمیر دی درخواست کيتی جسنوں ذوالقرنین نے سمجھیا وی تے اس دا جواب وی دتا۔ حضرت سلیمان ہی ایسی شخصیت سن جو حتیٰ کہ جانوراں دی بولی وی سمجھ لیندے سن اس لئی اُ ن دے لئی اس قوم دی گل سمجھنا مشکل نہ سی۔
- بائبل وچ جو دعا سلیمان دے لئی کيتی گئی اے اوہ ویسی ہی بادشاہت دی اے ورگی ذوالقرنین نوں ملی سی۔
- بائبل توں حوالہ دتا اے کہ سلیمان دے دور وچ سر اُتے سینگاں والا تاج پہنا جاندا سی اس لئی حضرت سلیمان دا دو سینگاں دا تاج پہننا کوئی وڈی گل نئيں۔
ہور ویکھو
[سودھو]حوالے
[سودھو]- ↑ القرآن ِ
- ↑ ابو الکلام آزاد –اصحاب کہف تے یاجوج ماجوج صفحہ ٣٥ http://archive.org/stream/AshabEKahfAurYajoojMajoojByShaykhAbulKalamAzadr.a#page/n35/mode/1up
- ↑ ذوالقرنین کون
باہرلے جوڑ
[سودھو]
|
|