Sykstus V
Felice Peretti | ||
Papież Biskup Rzymu | ||
![]() | ||
| ||
Kraj działania | ||
---|---|---|
Data i miejsce urodzenia |
13 grudnia 1521 | |
Data i miejsce śmierci |
27 sierpnia 1590 | |
Miejsce pochówku | ||
Papież | ||
Okres sprawowania |
24 kwietnia 1585 – 27 sierpnia 1590 | |
Wyznanie | ||
Kościół | ||
Śluby zakonne |
1536 | |
Prezbiterat |
1547 | |
Nominacja biskupia |
15 listopada 1566 | |
Sakra biskupia |
12 stycznia 1567 | |
Kreacja kardynalska |
17 maja 1570 | |
Pontyfikat |
24 kwietnia 1585 | |
![]() |
Data konsekracji |
12 stycznia 1567 | ||||||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Konsekrator | |||||||||||||
Współkonsekratorzy | |||||||||||||
| |||||||||||||
|
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5c/Monumento_a_papa_Sisto_V_a_Loreto.jpg/240px-Monumento_a_papa_Sisto_V_a_Loreto.jpg)
Sykstus V (łac. Xystus V, właśc. Felice Peretti OFMConv lub Felice Peretti di Montalti; ur. 13 grudnia 1521 w Grottammare, zm. 27 sierpnia 1590 w Rzymie[1]) – papież w okresie od 24 kwietnia 1585 r. do 27 sierpnia 1590 r.[2]
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]Wczesne życie
[edytuj | edytuj kod]Pochodził z biednej rodziny – był synem rolnika; jego matką była Marianna da Frontillo[3]. Edukacją Felice zajął się wuj, franciszkanin konwentualny[1]. Wkrótce (w 1533 r.) Felice sam wstąpił do zakonu[2]. Wykazywał wielki zapał do nauki; otrzymywał najwyższe stopnie zarówno w szkole w Fermo, jak i na uniwersytetach w Bolonii i Ferrarze. W 1547 r. otrzymał święcenia kapłańskie[3]. Uzyskał doktorat z teologii w 1548 r.[3] Wkrótce zdobył uznanie jako wybitnie inteligentny dysputant i świetny kaznodzieja[1]. W latach 1557–1560 był inkwizytorem generalnym w Wenecji[3]. W 1561 r. został prokuratorem generalnym, a w 1566 r. wikariuszem generalnym zakonu franciszkanów[3][2]. W tym samym roku został wybrany biskupem S. Agata dei Goti, a rok później otrzymał sakrę[3]. 17 maja 1570 r. papież Pius V mianował go kardynałem[3]. W latach 1571–1577 był także biskupem Fermo[1]. Znany był odtąd jako Kardynał Montalto[3]. W Kurii Rzymskiej został przydzielony do Kongregacji ds. Biskupów oraz Kongregacji Indeksu, został także członkiem komisji inkwizycyjnej badającej zarzuty o herezję wobec prymasa Hiszpanii Bartolomé Carranzy[4].
Pontyfikat
[edytuj | edytuj kod]Po śmierci papieża Grzegorza XIII został 24 kwietnia 1585 r. jednogłośnie wybrany na papieża, przybierając imię Sykstus V. Mimo że panował dość krótko, zdołał przeprowadzić w Watykanie liczne reformy – uporządkował finanse Watykanu (wzbogacił pusty skarbiec papieski) i zreformował Kurię Rzymską – utworzył 15 Kongregacji Kardynalskich, które miały za zadanie samodzielnie wykonywać zlecone zadania[2]. Zreformował też Kolegium Kardynałów – postanowił, że kardynałów będzie nie więcej, niż 70: 6 kardynałów biskupów, 50 kardynałów prezbiterów i 14 kardynałów diakonów[2]; to ustalenie przetrwało aż do 1958 r. Bezwzględnie rozprawił się z przestępczością – skazał tysiące bandytów, a także mnichów i ich kochanki, na publiczne stracenie, z powodu czego nazwany został „żelaznym papieżem”[1]. W 1588 r. w odpowiedzi na tendencje reformacyjne i przenikanie obrzędów ludowych do liturgii katolickiej utworzył Kongregację Obrzędów, która „miała strzec przepisanych ceremonii Kościoła i nie dopuszczać jakiejkolwiek ich skazy”. Otaczał opieką miasta, nadał prawa miejskie Montalto i Loreto. Pomagał rolnikom – osuszył dolinę rzeki Chiani koło Orvieto i Błota Pontyjskie.
Popierał finansowo Ligę Katolicką w jej wojnach religijnych w zachodniej Europie, oraz królów polskich Stefana Batorego i Zygmunta III Wazę, upatrując w tym pierwszym przywódcę krucjaty antytureckiej, która miałaby doprowadzić do całkowitego wyzwolenia Węgier spod panowania tureckiego[2]. Początkowo papież poparł hiszpańskiego króla Filipa II i ekskomunikował Henryka z Nawarry, lecz gdy pojawiła się możliwość przejęcia korony francuskiej przez Henryka i jego konwersja na katolicyzm, Sykstus sprzeciwił się Filipowi II, ryzykując zerwanie stosunków dyplomatycznych[1]. Nakłaniał również tolerancyjnego cesarza Rudolfa II do prześladowania protestantów. „Żelazny papież”, jako były inkwizytor, ustanowił również dodatkowe trybunały inkwizycyjne. Ogłosił św. Bonawenturę, doktorem Kościoła[1].
Zasługą Sykstusa było wydanie dobrego tekstu Septuaginty[5]. Nad tzw. Wulgatą sykstyńską pracował przez osiemnaście miesięcy. Po ukończeniu prac, w kwietniu 1590 r., wydał bullę „Aeternus Ille”, w której ogłosił Wulgatę swojego autorstwa jedynym prawowitym tłumaczeniem tekstu Pisma Świętego, a wszelkich prób ingerencji w jego treść bądź wydania Biblii, w języku innym niż łacina zabronił pod groźbą ekskomuniki. Zasugerował również, że wszystkie wydania odbiegające swoją treścią od jedynego „prawdziwego, obowiązującego, autentycznego i nie kwestionowanego” przekładu powinny zostać zniszczone. Jako że Sykstus podczas prac nad swoim dziełem kierował się własną wyobraźnią, w twórczym zapędzie pozmieniał układ rozdziałów i numerację wersów, a czasem nawet pomijał całe wersy, o ile nie pasowały do jego wizji. Stworzona w ten sposób Wulgata nie zyskała uznania kardynałów, którzy po śmierci autora wstrzymali jej druk i rozpoczęli akcję masowego odkupywania już sprzedanych egzemplarzy – rzekomo na mocy ostatniej woli Sykstusa V – by je następnie zniszczyć[2].
W Rzymie zbudował akwedukty Aqua Marcia i Aqua Felice i dostarczył wodę m.in. na pozbawione jej dotąd wzgórza rzymskie[1]. Dzięki temu mogły być na nowo zabudowane i zamieszkane. Przebudował papieski Pałac Laterański, zachowując antyczną Scala Santa, i powiększył również należący do papieży pałac na Kwirynale[1]. Zmienił układ ulic, by połączyć szerokimi traktami wszystkie cztery bazyliki większe. Położył fundament pod Schody Hiszpańskie. Rozbudował Pałac Watykański, wystawił nowy gmach dla Biblioteki Watykańskiej[1]. Udało mu się też ukończyć kopułę bazyliki św. Piotra według projektu Michała Anioła[2]. Nie miał szacunku dla budowli antycznych i wiele z nich zburzył, m.in. Septizonium i Termy Dioklecjana. Niektóre odnowił, przydając im elementy chrześcijańskie. Kolumny Trajana i Antonina poświęcił św. Piotrowi i św. Pawłowi. Na obelisku Nerona, przeniesionym na środek placu św. Piotra, kazał ustawić relikwiarz z kawałkami Krzyża Pańskiego.
Kreował 33 kardynałów na ośmiu konsystorzach[3]. Jego głównym współpracownikiem był jego prasiostrzeniec Alessandro Peretti de Montalto, który został kardynałem w wieku zaledwie 14 lat[6].
Sykstus V zmarł w wieku 68 lat.
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b c d e f g h i j John N.D. Kelly: Encyklopedia papieży. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1997, s. 379–381. ISBN 83-06-02633-0.
- ↑ a b c d e f g h Rudolf Fischer-Wollpert: Leksykon papieży. Kraków: Znak, 1996, s. 138–139. ISBN 83-7006-437-X.
- ↑ a b c d e f g h i Peretti Montalto, Felice. The Cardinals of the Holy Roman Church. [dostęp 2013-08-21]. (ang.).
- ↑ SISTO V. Enciclopedia dei Papi (2000). [dostęp 2014-05-05]. (wł.).
- ↑ Hermann Tüchle & C.A. Barman, Historia Kościoła 1500-1715, red. L.J. Rogier, R. Aubert, M.D. Knowles, przeł. J. Piesiewicz, t. 3, s. 136–137.
- ↑ DAMASCENI PERETTI, Alessandro. The Cardinals of the Holy Roman Church. [dostęp 2013-08-22]. (ang.).
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Pope Sixtus V. Catholic Encyclopedia. [dostęp 2013-08-21]. (ang.).
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Sykstus V – dokumenty w bibliotece Polona
- ISNI: 0000000121195239
- VIAF: 7525513
- ULAN: 500231367
- LCCN: n80049584
- GND: 118765671
- LIBRIS: 20dhlx7l4pqtpvf
- BnF: 13164007c
- SUDOC: 029179440
- SBN: RMLV022509
- NLA: 47753500
- NKC: xx0025213
- BNE: XX824077
- NTA: 073822698, 071288228
- CiNii: DA14335007
- Open Library: OL5299753A, OL4773133A
- PLWABN: 9810697830105606, 9810659031205606
- NUKAT: n2008054033
- J9U: 987007268186705171
- CANTIC: a10240718
- NSK: 000029933
- CONOR: 77107555
- BNC: 000259531
- LIH: LNB:V*125270;=BD
- RISM: people/144080
- WorldCat: lccn-n80049584