Stąporków
![Ziemia](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e9/Geographylogo.svg/20px-Geographylogo.svg.png)
miasto w gminie miejsko-wiejskiej | |||
![]() Panorama centrum Stąporkowa | |||
| |||
Państwo | |||
---|---|---|---|
Województwo | |||
Powiat | |||
Gmina | |||
Prawa miejskie |
1967 | ||
Burmistrz |
Jarosław Młodawski | ||
Powierzchnia |
10,94[1] km² | ||
Populacja (2021) • liczba ludności • gęstość |
| ||
Strefa numeracyjna |
+48 41 | ||
Kod pocztowy |
26-220 | ||
Tablice rejestracyjne |
TKN | ||
Położenie na mapie gminy Stąporków ![]() | |||
Położenie na mapie Polski ![]() | |||
Położenie na mapie województwa świętokrzyskiego ![]() | |||
Położenie na mapie powiatu koneckiego ![]() | |||
![]() | |||
TERC (TERYT) |
2605084 | ||
SIMC |
0948271 | ||
Hasło promocyjne: Stąporków „Miasto Grzejników” | |||
Urząd miejski ul. Piłsudskiego 132a26-220 Stąporków | |||
Strona internetowa | |||
BIP |
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c5/Staporkow_Wo%C5%82%C3%B3w.jpg/240px-Staporkow_Wo%C5%82%C3%B3w.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c1/MOs810_WG_25_2024_%28Kielce-Wis%C5%82a%29_%C5%BBeromskiego_Street_St%C4%85pork%C3%B3w.jpg/240px-MOs810_WG_25_2024_%28Kielce-Wis%C5%82a%29_%C5%BBeromskiego_Street_St%C4%85pork%C3%B3w.jpg)
Stąporków – miasto w woj. świętokrzyskim, w powiecie koneckim, siedziba władz miejsko-wiejskiej gminy Stąporków. Miejscowość leży nad rzeką Czarną Konecką[3] i jej dopływem Młynówką.
Miejscowość otrzymała prawa miejskie w 1967 roku. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do woj. kieleckiego. Według danych z 2021 roku Stąporków liczył 5274 mieszkańców[2].
Stąporków położony jest na obszarze dawnej ziemi sandomierskiej historycznej Małopolski, należy także do ziemi radomskiej[4].
Miasto jest podzielone na kilka dzielnic (obręby): Wołów, Plac Wolności, Centrum (osiedle Żeromskiego, osiedle Leśne, XXX-lecie), Koprosa, Sadykierz, Nieborów. Głównymi ulicami są: Piłsudskiego oraz Konecka.
Na terenie miasta i gminy Stąporków znajduje się podstrefa Specjalnej Strefy Ekonomicznej Starachowice, obejmująca obszar 34,1 ha i zagospodarowana w ponad 70%[5].
Przez miasto przechodzi czerwony szlak turystyczny z rezerwatu przyrody Diabla Góra do Łącznej.
Stąporków jest siedzibą rzymskokatolickiej parafii Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny[6]. Wcześniej Stąporków podlegał parafii w Odrowążu[3].
Historia
[edytuj | edytuj kod]- Osobny artykuł:
Miejscowość należała do ważnych ośrodków przemysłowych Zagłębia Staropolskiego[7]. Początkiem Stąporkowa było powstanie w tym miejscu w połowie XVI w. kuźnicy Stąpor. Jej nazwa pochodziła prawdopodobnie od nazwiska właściciela. W latach 1738–1739 powstał tu wielki piec wybudowany przez kanclerza Jana Małachowskiego[3]. W 1781 miejscowe zakłady zwiedzał hrabia Friedrich Wilhelm von Reden, zasłużony dla rozwoju przemysłu na Górnym Śląsku. W miejscowości w XVIII wieku znajdował się duży kompleks zakładów żelaznych. Piec w Stąporkowie produkował wówczas 130 cetnarów surówki tygodniowo, tj. więcej niż podobne zakłady górnośląskie[8]. Rudę żelaza dostarczano z kilku kopalni usytuowanych od zakładów od 1/4 do 1 mili[7].
W 1827 Stąporków liczył 24 domostw i 131 mieszkańców[3].
W 1838 rodzina Małachowskich rozbudowała i unowocześniła zakład. Stary wielki piec został zastąpiony przez dwa nowocześniejsze. W latach 1876 i 1895 miały miejsce kolejne modernizacje. Pod koniec XIX wieku przedsiębiorstwo przeszły w ręce rodziny Tarnowskich[3]. Zakład przestawiono na paliwo koksowe. Powstała prażalnia rud z ośmioma piecami oraz 2 żeliwiaki. W samym zakładzie pracowało wówczas 300 robotników[8], choć Słownik geograficzny Królestwa Polskiego podaje 515 pracowników w 1888 roku[3]. W kopalniach rudy dostarczających surowca zatrudnienie znajdowało 500 kolejnych[8].
Pomimo zniszczeń i rekwizycji urządzeń z czasów I wojny światowej, zakład pracował do 1938 r., w latach 20. XX wieku zrezygnowano z wytopu żelaza z rudy na rzecz odlewni żeliwa, a zabudowania przetrwały do 1945, kiedy zniszczone zostały w czasie ciężkich walk o miasteczko[8].
Według źródeł powstałych przed 1989 rokiem 4 sierpnia 1944 roku partyzanci z oddziału 10 Brygady Armii Ludowej "Zwycięstwo" stoczyli potyczkę z żandarmerią niemiecką w rezultacie której trzech żandarmów zabito a siedmiu raniono[9].
Po II wojnie światowej miejscowy przemysł odbudowano. Jako pierwsze uruchomiono kopalnie rudy (Stara Góra, Edward i inne). W późniejszym okresie powstała odlewnia żeliwa, która w 1961 zatrudniała 1100 osób[8]. Liczba ludności Stąporkowa wzrosła z 700 w 1946 do 3472 w 1961[8].
- Osobny artykuł:
W 1967 Stąporków uzyskał prawa miejskie.
W starych mapach i zdjęciach można znaleźć nazwę miejscowości jako „Stomporków”.
Zbrodnia niemiecka w 1940 r.
[edytuj | edytuj kod]Pomnik przy ul. Gutów na terenie dawnej wsi Koprusa (obecnie w granicach miasta Stąporków) na polanie pomiędzy zabudowaniami mieszkalnymi. Murowany w formie prostokątnej ściany, ze ściętym, uskokowym daszkiem, na betonowej podstawie, w ogrodzeniu z łańcucha w żelaznych rurkach.
Podczas zwalczania oddziału mjr Henryka Dobrzańskiego „Hubala” na początku kwietnia 1940 r. Niemcy zamordowali w lesie serbinowskim Mariana Guta, niespełna 18-letniego chłopca walczącego w tych oddziałach. Dnia 6 kwietnia 1940 roku żandarmi zamordowali całą rodzinę jeńca: ojca, matkę i dwójkę rodzeństwa, paląc zwłoki wraz z zabudowaniami. Pomnik upamiętnia tamte tragiczne wydarzenia, zaś symboliczna mogiła rodziny Gutów znajduje się na cmentarzu w Niekłaniu.
- Osobny artykuł:
Architektura
[edytuj | edytuj kod]Jedynym obiektem w Stąporkowie wpisanym do rejestru zabytków Narodowego Instytutu Dziedzictwa jest budynek dworca kolejowego z 1885 roku[10]
Oświata
[edytuj | edytuj kod]Szkoły i Przedszkola
[edytuj | edytuj kod]- Publiczne Przedszkole w Stąporkowie
- Punkt Przedszkolny w Stąporkowie
- Szkoła Podstawowa nr 1
- Szkoła Podstawowa nr 2
- Zespół Szkół Ponadpodstawowych im. Stanisława Staszica
Wspólnoty wyznaniowe
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0a/JKRUK20071213_STAPORKOW_KOSCIOL.jpg/240px-JKRUK20071213_STAPORKOW_KOSCIOL.jpg)
- Kościół rzymskokatolicki:
- Świadkowie Jehowy:
- zbór Stąporków (Sala Królestwa ul. Odlewnicza 2A)[11]
Sport w Stąporkowie
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5e/Stadion_MKS_St%C4%85pork%C3%B3w.jpg/220px-Stadion_MKS_St%C4%85pork%C3%B3w.jpg)
![Stadion MKS - u Stąporków](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/50/Stadion_staporkow.jpg/220px-Stadion_staporkow.jpg)
MKS Stąporków (Miejski Klub Sportowy Stąporków) – polski klub sportowy ze Stąporkowa powstały w 1948 roku, jako Stal Wołów. W 1957 roku przyjął nazwę RKS Stąporków. Klub rozgrywa swoje domowe spotkania na stadionie zarządzanym przez Miejsko-Gminny Ośrodek Kultury i Sportu w Stąporkowie. Pojemność obiektu to ok. 900 miejsc siedzących[12]
Demografia
[edytuj | edytuj kod]31 grudnia 2014 r. Stąporków miał 5947 mieszkańców[1].
- Piramida wieku mieszkańców Stąporkowa w 2014 roku[13].
W 2021 spis powszechny ustalił liczbę mieszkańców na 5274 osób[2].
Na 14 marca 2024r. liczba mieszkańców wg danych Urzędu Miejskiego w Stąporkowie wynosi 5062 osoby (liczba osób zameldowanych).
Burmistrzowie Stąporkowa
[edytuj | edytuj kod]- Zdzisław Socha (1990-1994)
- Marek Krawczyk (1994-1998)
- Leopold Garbacz (1998-2002)
- Edmund Wojna (2002-2009)
- Dorota Łukomska (2009-2024)
- Jarosław Młodawski (od 2024)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d8/Dworzec_St%C4%85pork%C3%B3w.jpg/220px-Dworzec_St%C4%85pork%C3%B3w.jpg)
Zobacz też
[edytuj | edytuj kod]Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2015 r.. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2015-07-22. ISSN 1505-5507.
- ↑ a b c NSP 2021: Ludność w miejscowościach statystycznych [online], Bank Danych Lokalnych GUS, 19 września 2022 [dostęp 2023-07-23] .
- ↑ a b c d e f Stąporków, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. XI: Sochaczew – Szlubowska Wola, Warszawa 1890, s. 307 .
- ↑ „Nowy Przegląd”, tom I, red. E. Międzyrzecka. Książka i Wiedza, Warszawa 1957, s. 486.
- ↑ Informacje na stronie SSE Starachowice. sse.com.pl. [dostęp 2014-12-08]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-12-10)].
- ↑ Opis parafii na stronie diecezji
- ↑ a b Witold Kula: Szkice o manufakturach w Polsce XVIII wieku, tom 2. Warszawa: PWN, 1956, s. 479.
- ↑ a b c d e f Miasta polskie w Tysiącleciu, przewodn. kom. red. Stanisław Pazyra, Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, Wrocław – Warszawa – Kraków, 1965–1967, Tom I, str 545–546.
- ↑ Józef Bolesław Garas „Oddziały Gwardii Ludowej i Armii Ludowej 1942 – 1945” Wydawnictwo MON 1971 str. 314
- ↑ Wykaz zabytków nieruchomych wpisanych do rejestru zabytków na terenie województwa świętokrzyskiego. Narodowy Instytut Dziedzictwa. s. 36. [dostęp 2023-12-11].
- ↑ Dane według wyszukiwarki zborów, na oficjalnej stronie Świadków Jehowy jw.org [dostęp 2018-10-17] .
- ↑ Stadion MKS – u Stąporków [online], PolskieStadiony.pl, 27 sierpnia 2019 [dostęp 2020-06-01] (pol.).
- ↑ Stąporków w liczbach [online], Polska w liczbach [dostęp 2016-01-11] , liczba ludności na podstawie danych GUS.
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Stanisław Pazyra: Miasta polskie w Tysiącleciu. Wrocław – Warszawa – Kraków: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, 1965–1967.
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Miejsca pamięci narodowej w gminie Stąporków. konskie.travel. [zarchiwizowane z tego adresu (2009-12-27)].