Siemion Budionny
![]() Marszałek Siemion Budionny w 1943 | |
![]() | |
Pełne imię i nazwisko |
Siemion Michajłowicz Budionny |
---|---|
Data i miejsce urodzenia |
25 kwietnia 1883 |
Data i miejsce śmierci | |
Przebieg służby | |
Lata służby |
1903–1973 |
Siły zbrojne | |
Stanowiska |
dowódca: 1 Armii Konnej |
Główne wojny i bitwy |
wojna rosyjsko-japońska, |
Odznaczenia | |
![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() Carskie: ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() |
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c8/1912._%D0%91%D1%83%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B9.jpg/220px-1912._%D0%91%D1%83%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B9.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3c/SM-Budyonny-01.jpg/220px-SM-Budyonny-01.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4e/Vasilevsky_Budenny.jpg/220px-Vasilevsky_Budenny.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/ab/1974_CPA_4360.jpg/220px-1974_CPA_4360.jpg)
Siemion Michajłowicz Budionny (ros. ⓘСемён Михайлович Будённый, ur. 13 kwietnia?/25 kwietnia 1883 w Koziurinie, zm. 26 października 1973 w Moskwie) – rosyjski i radziecki dowódca wojskowy, kawalerzysta, dowódca 1 Armii Konnej, I zastępca komisarza obrony ZSRR, Główny Inspektor Ministerstwa Obrony ZSRR, marszałek Związku Radzieckiego (1935), trzykrotny Bohater Związku Radzieckiego (1958, 1963, 1968), deputowany i członek Prezydium Rady Najwyższej ZSRR.
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]Dzieciństwo i młodość
[edytuj | edytuj kod]Urodził się w chutorze Koziurin koło Rostowa w rodzinie biednego chłopa[1], na terenie ówczesnego obwodu Wojska Dońskiego. W dzieciństwie pracował jako pasterz i robotnik rolny. W wojsku służył od 1903, w latach 1904–1905 uczestniczył w wojnie rosyjsko-japońskiej. W 1907 jako najlepszy jeździec pułku wysłany do Petersburga do szkoły oficerów kawalerii na roczny kurs dla niższych stopni. Do 1914 służył w pułku dragonów.
I wojna światowa
[edytuj | edytuj kod]W I wojnie światowej służył jako starszy podoficer na frontach niemieckim, austriackim i kaukaskim, m.in. w Operacji Łódzkiej. Latem 1917 wraz z pułkiem przybył do Mińska, gdzie został wybrany przedstawicielem komitetu żołnierskiego pułku. Latem 1917 uczestniczył w rozbrojeniu wojsk korniłowskich w Orszy. Po bolszewickiej rewolucji październikowej wrócił nad Don, gdzie został wybrany członkiem miejscowego Komitetu Rad.
Wojna domowa w Rosji
[edytuj | edytuj kod]W lutym 1919 utworzył konny oddział Armii Czerwonej pod swoim dowództwem. Oddziałem przemianowanym 19 listopada 1919 na 1. Armię Konną, dowodził w latach 1919–1923, walcząc z wojskami gen. Piotra Wrangla nad Donem, w październiku-listopadzie 1919 pokonując kozackie korpusy generałów Konstantina Mamontowa i Andrieja Szkury i zwyciężając Siły Zbrojne Południa Rosji gen. Antona Denikina pod Woroneżem i w bitwie o węzeł kolejowy Kastornoje[2].
- Osobny artykuł:
Wojna polsko-bolszewicka 1920
[edytuj | edytuj kod]W wojnie polsko-bolszewickiej 1 Armia Konna przerzucona marszem na front polski z Kaukazu Północnego (Majkop) przerwała 5 czerwca 1920 front polsko-sowiecki pod Samhorodkiem na Ukrainie i uderzyła na tyły Wojska Polskiego zajmującego Kijów. Nacierała następnie na Żytomierz, który zajęła 7 czerwca, wycinając w pień polski garnizon, niszcząc stację kolejową i magazyny wojskowe i uwalniając kilka tysięcy sowieckich jeńców i Berdyczów, gdzie spaliła szpital z 600 rannymi Polakami i siostrami Czerwonego Krzyża. 27 czerwca Budionny zajął Zwiahel, 10 lipca – Równe. W końcu lipca 1920 armia Budionnego uderzyła w kierunku na Lwów. 17 sierpnia 1920 stoczyła krwawą bitwę pod Zadwórzem. Budionny wykonał wówczas z opóźnieniem rozkaz skierowania się na północny zachód dla wsparcia atakujących Warszawę wojsk Frontu Zachodniego Michaiła Tuchaczewskiego. Manewr Budionnego nastąpił za późno – 16 sierpnia 1920 Wojsko Polskie rozpoczęło kontrofensywę na flankę i tyły wojsk Tuchaczewskiego, rozbijając je i zmuszając do generalnego odwrotu spod Warszawy. Budionny został powstrzymany pod Zamościem przez broniące miasta oddziały polskie i ukraińskie, a następnie 31 sierpnia, rozbity pod Komarowem, wycofał się za Bug do Włodzimierza Wołyńskiego, gdzie oczekiwały posiłki z Moskwy. Mimo wsparcia, został jednak wyparty i stamtąd, nękany przez polską kawalerię, a także lotnictwo. Podczas odwrotu do Żytomierza morale i dyscyplinę w szeregach Konarmii zaczęły zastępować instynkty bandyckie. Maszerując w stronę Dniepru, podkomendni Budionnego dopuścili się serii pogromów, w dużej mierze na Żydach[3][4].
Dalsza służba
[edytuj | edytuj kod]W latach 1921–1923 był zastępcą dowódcy Północnokaukaskiego Okręgu Wojskowego, od 1923 zaś pomocnikiem ds. kawalerii głównodowodzącego Armią Czerwoną, w latach 1924–1937 był inspektorem kawalerii. W 1932 ukończył Akademię Wojskową im. Michaiła Frunzego. Od 1934 należał do WKP(b).
20 listopada 1935 został mianowany (jako jeden z pięciu dowódców) Marszałkiem Związku Radzieckiego. W przeciwieństwie do wielu innych dowódców rewolucyjnych, nie utracił zaufania Józefa Stalina. Jego kompetencje wojskowe są jednak podważane przez wielu historyków[potrzebny przypis]. Od 1937 do 1939 dowodził Moskiewskim Okręgiem Wojskowym, a od sierpnia 1940 był I zastępcą komisarza (ministra) obrony ZSRR.
II wojna światowa
[edytuj | edytuj kod]W czasie II wojny światowej, był członkiem Stawki Najwyższego Naczelnego Dowództwa, uczestniczył w obronie Moskwy, dowodził grupą wojsk rezerwy Stawki, następnie w okresie lipiec – sierpień 1941 był dowódcą Kierunku Południowo-Zachodniego, od września do października 1941 Frontu Rezerwowego, od kwietnia do maja 1942 głównodowodzącym Kierunku Północno-Kaukaskiego, a od maja do sierpnia 1942 Frontu Północno-Kaukaskiego.
Latem 1941, na żądanie Budionnego, dowództwo radzieckie przystąpiło do tworzenia nowych jednostek. Na koniec roku dodatkowo utworzono ok. 80 dywizji lekkiej kawalerii. Od stycznia 1943 dowodził kawalerią ZSRR.
Okres powojenny
[edytuj | edytuj kod]Po II wojnie światowej, w latach 1947–1953 dodatkowo był zastępcą ministra rolnictwa, w następnych latach zaś był inspektorem kawalerii i Głównym Inspektorem Ministerstwa Obrony ZSRR.
Ośmiokrotnie deputowany do Rady Najwyższej ZSRR, a od 1938 członek Prezydium RN ZSRR.
Zmarł w wieku 90 lat, został pochowany przy murze Kremla na Placu Czerwonym w Moskwie. W jego pogrzebie uczestniczyła delegacja PRL z wiceministrem obrony narodowej gen. broni Józefem Urbanowiczem na czele.
Odznaczenia
[edytuj | edytuj kod]- Złota Gwiazda Bohatera Związku Radzieckiego – trzykrotnie (1 lutego 1958, 24 kwietnia 1963, 22 lutego 1968)
- Order Lenina – ośmiokrotnie (1935, 1939, 1943, 1945, 1953, 1958, 1958, 1973)
- Order Czerwonego Sztandaru – sześciokrotnie
- Order Suworowa I klasy
- Order Czerwonego Sztandaru Pracy Azerbejdżańskiej SRR
- Order Czerwonego Sztandaru Pracy Uzbeckiej SRR
- Medal 100-lecia urodzin Lenina
- Medal „Za obronę Moskwy”
- Medal „Za obronę Sewastopola”
- Medal „Za obronę Odessy”
- Medal „Za obronę Kaukazu”
- Medal „Za zwycięstwo nad Japonią”
- Medal „Za zwycięstwo nad Niemcami w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941–1945” (1945)
- Medal jubileuszowy „Dwudziestolecia zwycięstwa w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941–1945” (1965)
- Medal jubileuszowy „XX lat Robotniczo-Chłopskiej Armii Czerwonej” (1938)
- Medal jubileuszowy „30 lat Armii Radzieckiej i Floty” (1948)
- Medal jubileuszowy „40 lat Sił Zbrojnych ZSRR” (1958)
- Medal jubileuszowy „50 lat Sił Zbrojnych ZSRR”
- Medal „W upamiętnieniu 800-lecia Moskwy” (1947)
- Medal „W upamiętnieniu 250-lecia Leningradu”
- Krzyż św. Jerzego I, II, III i IV stopnia (Imperium Rosyjskie)
- Medal Świętego Jerzego I, II, III i IV stopnia (Imperium Rosyjskie)
- Order Suche Batora – dwukrotnie (Mongolia)
- Order Czerwonego Sztandaru (Mongolia)
Zobacz też
[edytuj | edytuj kod]Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ L. Bazylow, J. Sobczak, Encyklopedia rewolucji październikowej, Wiedza Powszechna, Warszawa 1977, s. 51–52.
- ↑ P. Kenez, Red Advance, White Defeat. Civil War in South Russia 1919-1920, New Academia Publishing, Washington DC 2004, ISBN 0-9744934-5-7, s. 218.
- ↑ Decydująca kampania, [w:] Norman Davies , Orzeł biały, czerwona gwiazda: wojna polsko-bolszewicka 1919-1920, Andrzej Pawelec (tłum.), wyd. 3, Kraków: Wydawnictwo Znak, 2011, s. 281, ISBN 978-83-240-1801-7, OCLC 802629443 [dostęp 2021-05-04] .
- ↑ Komunizm na eksport, [w:] Richard Pipes , Rosja bolszewików, Władysław Jeżewski (tłum.), Warszawa: Wydawnictwo Magnum, 2013, s. 193, ISBN 978-83-63986-03-2, OCLC 827732277 [dostęp 2021-05-04] .
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Bolesław Potyrała, Hieronim Szczegóła, Czerwoni marszałkowie. Elita Armii Radzieckiej 1935-1991, Zielona Góra: Wyd. WSP im. Tadeusza Kotarbińskiego, 1997, ISBN 83-86832-23-1 .
- Bolesław Potyrała , Władysław Szlufik, Who is who? Trzygwiazdkowi generałowie i admirałowie radzieckich sił zbrojnych z lat 1940–1991, Częstochowa: WSP, 2001, ISBN 83-7098-662-5 .
- Mała Encyklopedia Wojskowa, t. I, Wyd. MON, Warszawa 1971
- Kazimierz Sobczak (red.): Encyklopedia II wojny światowej. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1975.
- W. Jegorszyn – Feldmarszałkowie i marszałkowie, Moskwa 2000 (ros.)
- K. Zalesskij – Imperium Stalina. Biograficzny słownik encyklopedyczny, Moskwa 2000 (ros.)
- Radziecka Encyklopedia Wojskowa, Moskwa (ros.)
- Wielka Encyklopedia Radziecka, t. 4, s. 92, Moskwa 1969-1978 (ros.)
- Wojskowy słownik encyklopedyczny, Moskwa 1986 (ros.)
- Семён Михайлович Будённый – Герои страны (ros.)
- Семён Михайлович Будённый – Проект ХРОНОС (ros.)
- Marszałkowie Związku Radzieckiego
- Rosyjscy Bohaterowie Związku Radzieckiego
- Absolwenci Akademii Wojskowej im. M. Frunzego
- Czerwoni (wojna domowa w Rosji)
- Członkowie Komitetu Centralnego RKP(b) i WKP(b)
- Deputowani do Rady Najwyższej ZSRR
- Odznaczeni Krzyżem Świętego Jerzego (Imperium Rosyjskie)
- Odznaczeni Medalem Świętego Jerzego (Imperium Rosyjskie)
- Odznaczeni Medalem „Za zwycięstwo nad Japonią”
- Odznaczeni Medalem „Za zwycięstwo nad Niemcami w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941–1945”
- Odznaczeni Orderem Czerwonego Sztandaru
- Odznaczeni Orderem Lenina
- Odznaczeni Orderem Czerwonego Sztandaru (Mongolia)
- Odznaczeni Orderem Suche Batora
- Odznaczeni Orderem Suworowa
- Odznaczeni Medalem 100-lecia urodzin Lenina
- Odznaczeni Medalem 800-lecia Moskwy
- Uczestnicy I wojny światowej (Imperium Rosyjskie)
- Uczestnicy wojny polsko-bolszewickiej (strona bolszewicka)
- Żołnierze 1 Armii Konnej
- Radzieccy dowódcy frontów w II wojnie światowej
- Uczestnicy wojny rosyjsko-japońskiej
- Pochowani na Cmentarzu przy Murze Kremlowskim
- Urodzeni w 1883
- Zmarli w 1973
- Dowódcy Moskiewskiego Okręgu Wojskowego (ZSRR)