Rudolf Eucken
![]() | |
Data i miejsce urodzenia |
5 stycznia 1846 |
---|---|
Data i miejsce śmierci |
15 września 1926 |
Narodowość |
niemiecka |
Ważne dzieła | |
Wielcy myśliciele i ich poglądy na życie | |
![]() | |
Nagrody | |
Rudolf Christoph Eucken (ur. 5 stycznia 1846 w Aurich, zm. 15 września 1926 w Jenie) – niemiecki myśliciel i eseista, ceniony zwłaszcza jako filozof kultury i religii[1], przedstawiciel neoidealizmu oraz optymizmu[2], przeciwnik naturalizmu na rzecz centralnej roli duchowości w całokształcie ludzkiego życia, poznania i twórczości[1][3], luteranin[4], laureat Nagrody Nobla w dziedzinie literatury za rok 1908.
Był nauczycielem i promotorem takich filozofów, jak Max Scheler czy Leopold Ziegler[4]. Współcześnie często zestawiany z Henrim Bergsonem[5].
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]Studiował w Getyndze i Berlinie. Wykładał filozofię w Bazylei, od 1874 na uniwersytecie w Jenie, a od 1912 w Harvardzie. Napisał m.in.: Wielcy myśliciele i ich poglądy na życie (wyd. 1890). W 1908 roku został laureatem Nagrody Nobla w dziedzinie literatury. Z uzasadnienia komisji Noblowskiej otrzymał on nagrodę za „poszukiwanie prawdy, przenikającą wszystko siłę myśli, szeroki horyzont, bystrość i sugestywność, z którymi bronił on i rozwijał filozofię idealistyczną”[6].
Przed przyznaniem literackiej nagrody Nobla Eucken był myślicielem cenionym w środowisku akademickim, lecz niezbyt poczytnym poza uniwersytetem; prawdziwą sławą zaczął się cieszyć dopiero jako Noblista[7]. Po śmierci jego wpływ i rozgłos zaczęły szybko słabnąć[5].
Był ojcem fizykochemika Arnolda Euckena oraz ekonomisty Waltera Euckena.
Twórczość
[edytuj | edytuj kod]Rudolf Eucken był przedstawicielem neoidealizmu jako nurtu filozoficznego, który dokonuje odnowy myślenia idealistycznego w odpowiedzi na rozwój nauk biologicznych[1][3]. Z tej pozycji krytykował pozytywizm, materializm oraz ewolucjonizm w tym aspekcie, który ogranicza wizję życia ludzkiego do walki o przetrwanie[1][3]. W jego ujęciu ewolucja gatunków w zestawieniu z rozwojem kultury, nauki i sztuki dowodzi istnienia w człowieku zarówno poziomu biologicznego, jak również idealistycznego, skierowanego na transcendencję, a więc nieograniczającego się wyłącznie do materii[5].
Eucken był również przeciwny poglądom, które zakładały, że świat można poznać wyłącznie dzięki nauce i całkowicie wytłumaczyć za pomocą czynników naturalnych[8]. Uważał, że losy i dzieje ludzkie leżą w rękach Boskiej siły, rozmaicie pojmowanej, nazywanej w różnoraki sposób na miarę ludzkich kultur w ramach wielu religii świata[9]. W jego ujęciu pomiędzy idealizmem a naturalizmem zachodzi konflikt nie do pogodzenia, ponieważ oba te nurty myślenia inaczej definiują cel istnienia[8]. Zarazem w pismach niemieckiego filozofa można wskazać elementy witalistyczne:
Jeżeli zapoznamy się z pracami Euckena, to stwierdzimy, że odmienia on termin „życie” przez wszystkie możliwe przypadki. Więcej, że stanowi ono klucz do jego filozofii (...). W swej filozofii poszukuje uniwersum życia, fenomenu życia, najwyższej formy życia, wartości życia, życia ducha, całości i znaczenia życia, życia jako fenomenu pierwotnego itd. Rozpatruje to wszystko w perspektywie historycznej i religijnej, gdyż tylko z tego punkt widzenia jesteśmy w stanie ujrzeć życie duchowe człowieka[5].
Edmund Husserl pisał o Euckenie:
Możliwe są dwie drogi, by odkryć pierwotny, wszelki świat doświadczenia konstytuujący w sobie życie, dwie drogi, aby przeniknąć rozdział między człowiekiem w przyrodzie a ludzkością w duchu, by wskazać bieg życia ludzkości wspinającej się, aż do ukazania duchowej jedności życia i cofającą się zarazem do pierwotnych źródeł. Pierwsza to droga Rudolfa Euckena i jego filozofii życia duchowego, druga – fenomenologicznej filozofii[10].
Ważnym elementem myśli Euckena była religia chrześcijańska, którą filozof uważał jednak za jedną z możliwych ekspresji rzeczywistości transcendentnej[11]. Jezus nie był przez Euckena utożsamiany z Bogiem, jednak jego naukom przypisywał znaczenie mistyczne, które dotyka świata wiecznego[11].
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b c d Aduszkiewicz (red.) 2009 ↓, s. 163.
- ↑ Bęben 2010 ↓, s. 85.
- ↑ a b c Gibson 1906 ↓, s. 53-67.
- ↑ a b Bęben 2010 ↓, s. 76.
- ↑ a b c d Bęben 2010 ↓, s. 77.
- ↑ Nobelprize.org: Rudolf Eucken – Facts. Nobel Media AB 2014. [dostęp 2014-12-30]. (ang.).
- ↑ Bęben 2010 ↓, s. 75-76.
- ↑ a b Bęben 2010 ↓, s. 83.
- ↑ Bęben 2010 ↓, s. 77-78.
- ↑ Bęben 2010 ↓, s. 86.
- ↑ a b Bęben 2010 ↓, s. 78.
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Adam Aduszkiewicz (red.): Słownik filozofii. Warszawa: Świat Książki, 2009.
- Dariusz Bęben. Idealizm w epoce wilhelmińskiej. Wokół literackiej nagrody Nobla Rudolfa Euckena. „Studia nad strukturą i rozwojem pojęć filozoficznych”, 2010.
- Boyce Gibson: Rudolf Eucken’s Philosophy Of Life. London: Adam And Charles Black, 1906.
- Czesław Głombik: Eucken i milczenie czasu. Z historii polskich odczytań filozofa noblisty. Katowice: Wydawnictwo „Śląsk”, 2015.
- Tomasz Kubalica. „Przewrót Kanta” w ujęciu Rudolfa Euckena. Studium z historii problemu prawdy. „Idea. Studia nad strukturą i rozwojem pojęć filozoficznych”, 2008.
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Dzieła Rudolfa Euckena w bibliotece Polona
- ISNI: 0000000110607111
- VIAF: 46845944
- LCCN: no92021784
- GND: 118682555
- NDL: 00517768
- LIBRIS: ljx000g41hb4lh5
- BnF: 12401443r
- SUDOC: 033115419
- SBN: RAVV044400
- NLA: 36064595
- NKC: skuk0000369
- BNE: XX1182406
- NTA: 069954658
- BIBSYS: 90179074
- CiNii: DA0370796X
- Open Library: OL112766A
- PLWABN: 9810662274905606
- NUKAT: n2002099211
- J9U: 987007260799405171
- PTBNP: 58939
- CANTIC: a11463661
- NSK: 000366043
- ΕΒΕ: 157445
- KRNLK: KAC2018M3194, KAC199633753
- LIH: LNB:V*1254;=0L
- WorldCat: viaf-46845944