Ludwik III (król Bawarii)
![]() | |
![]() | |
król Bawarii | |
Okres |
od 5 listopada 1913 |
---|---|
Poprzednik | |
Dane biograficzne | |
Dynastia | |
Data urodzenia |
7 stycznia 1845 |
Data śmierci |
18 października 1921 |
Ojciec | |
Matka | |
Żona | |
Odznaczenia | |
![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() |
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/65/Maria_Theresia_of_Austria-Este_4586277641_d60fdc803f_o.jpg/220px-Maria_Theresia_of_Austria-Este_4586277641_d60fdc803f_o.jpg)
Ludwik III Wittelsbach, Józef Maria Alojzy Alfred Wittelsbach (ur. 7 stycznia 1845 w Monachium; zm. 18 października 1921 w Sárvár) – ostatni król Bawarii, panujący w latach 1913–1918.
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]Ludwik urodził się w Monachium jako najstarszy syn księcia Luitpolda, regenta Bawarii oraz jego żony Augusty Ferdynandy, arcyksiężniczki austriackiej (córki wielkiego księcia Toskanii, Leopolda II). Miał troje rodzeństwa: Leopolda, Teresę i Arnulfa. Ludwik odziedziczył imię po swoim dziadku, królu Bawarii Ludwiku I.
Pierwsze lata życia Ludwik spędził w rezydencji w Monachium, w Pałacu Wittelsbachów. Kiedy skończył dziesięć lat, wraz z rodziną przeniósł się do pałacu Leuchtenberg. W 1861 roku szesnastoletni książę rozpoczął karierę wojskową, kiedy jego wuj Maksymilian II mianował go porucznikiem i dał mu własny batalion. Rok później Ludwik wstąpił na Uniwersytet Ludwika i Maksymiliana w Monachium, gdzie studiował filozofię, historię, prawo i ekonomię. Dnia 23 czerwca 1863 został członkiem Reichstagu. Uczestniczył w wojnie z Prusami. Pod rozkazami swego ojca brał udział w kampanii nad Menem w ramach wojny austriacko-pruskiej. W sumie jednak był przeciwny wszelkim akcjom militarnym.
W 1868 objął honorową prezydenturę w Centralnym Komitecie Związku Rolniczego. Jako członek Reichstagu głosował w 1870 roku za objęciem akceptacją traktatów federalnych[potrzebny przypis]. W 1871 kandydował po raz pierwszy w wyborach do Reichstagu z ramienia Bawarskiej Partii Patriotycznej, ale bez sukcesu. W 1875 kupił pałac Leutstetten w Starnbergu i stworzył tam wzorowe gospodarstwo rolne. W 1906 optował się za reformą prawa wyborczego.
Jeszcze jako książę, ale także jako król, lubił Ludwik spacerować po Monachium i spotykać się ze swoimi miejskimi przyjaciółmi w lokalu na Türkenstrasse. Znana dobrze pasja króla do rolnictwa rozwinęła się po objęciu tronu i ludzie na wsi mówili o „militarnym farmerstwie”. Liczne żarty związane z tymi określeniami Ludwik traktował z humorem. Czynnie uczestniczył w rozbudowie kanału na Menie. Podczas I wojny światowej postulował przyłączenie Alzacji oraz części Belgii z Antwerpią do Bawarii, aby południowe Niemcy uzyskały dostęp do morza i większy udział w światowym handlu. Powyższe żądania nie były wyłącznie jego własnym pomysłem, gdyż część partii Centrum miała takie plany. Powodem takich planów były, między innymi, obawy o nadmierny wzrost potęgi Prus.
Małżeństwo
[edytuj | edytuj kod]20 lutego 1868 roku w wiedeńskim kościele świętego Augustyna Ludwik ożenił się z Marią Teresą Habsburg-Este, jedyną córką arcyksięcia Ferdynanda Karola (syna Franciszka IV, księcia Modeny). Ludwik i Maria Teresa mieli trzynaścioro dzieci:
- Rupprecht (1869–1955) – książę Bawarii
- Adelgunda Maria Augusta (1870–1958) – żona Wilhelma, księcia Hohenzollern-Sigmaringen
- Maria Ludwika Teresa (1872–1954) – żona Ferdinando Piusa, księcia Obojga Sycylii, księcia Kalabrii
- Karl Maria Luitpold (1874–1927)
- Franz Maria Luitpold (1875–1957) – mąż Isabelli von Croÿ
- Matylda Maria Teresa (1877–1906) – żona Ludwiga Gastona Klemensa Marii, księcia Sachsen-Coburg-Gotha
- Wolfgang Maria Leopold (1879–1895)
- Hildegarda Maria Christina (1881–1948)
- Notburga Karolina Maria Teresa (1883)
- Wiltruda Maria Alix (1884–1975) – żona Wilhelma Wirtemberskiego, księcia Urach
- Helmtruda Maria Amalia (1886–1977)
- Dietlinda Maria Teresa (1888–1889)
- Gundelinda Maria Josepha (1891–1983) – żona Johanna Georga, hrabiego Preysing-Lichtenegg-Moos.
Objęcie tronu i abdykacja
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e3/Finanzminister_mit_K%C3%B6nig_Ludwig_III.jpg/220px-Finanzminister_mit_K%C3%B6nig_Ludwig_III.jpg)
Ojciec Ludwika zmarł 12 grudnia 1912 roku. Na mocy konstytucji Ludwik przejął tron po królu Ottonie, który cierpiał na chorobę psychiczną. Gdy 6 listopada parlament przystał na zmianę króla, Ludwik złożył przysięgę. Osobiście Ludwik przyjął tytuł niechętnie. 7 listopada 1918 roku, poprzez proklamowanie przez Kurta Eisnera Monachium wolnym miastem, Ludwik III został zmuszony do abdykacji. Był pierwszym niemieckim monarchą, którego spotkał ten los. Mimo kryzysu i narastających wokół problemów nie był do tego przygotowany. O wybuchu rewolucji dowiedział się podczas codziennego popołudniowego spaceru od przechodnia. Po powrocie do pałacu zorientował się, że służba i straż opuściły go, a reszta dworu uciekła do Austrii, gdzie w końcu i królewska para na zamku Anif pod Salzburgiem znalazła swój azyl. 13 listopada 1918 roku zwolnił urzędników, oficerów i żołnierzy z ich obowiązku dochowywania wierności tronowi.
Krótkie panowanie Ludwika III cechował konserwatyzm i katolicyzm. Jego polityka socjalna zdeterminowana była silnie encykliką Rerum Novarum ogłoszoną w 1891 roku przez papieża Leona XIII. Za aprobatą Watykanu ustanowił dzień 14 maja dniem patronalnym Bawarii – w kolejnych latach nie we wszystkich diecezjach bawarskich jednak obchodzonym. Na konferencji biskupów w 1970 roku zmieniono termin tego święta na 1 maja. W sumie Ludwika III uznano za najbardziej niedocenionego władcę w historii, gdyż na czas jego panowania przypadły przełomowe wydarzenia, przez co jego dokonania pozostały w tle i przeszły niezauważone.
Król Bawarii Ludwik III zmarł 18 października 1921 roku na emigracji w Sárvár na Węgrzech na zamku Nádasdy, właścicielami którego Wittelsbachowie byli od 1875 roku do nacjonalizacji. Wraz z żoną został pochowany w katedrze w Monachium.
Odznaczenia
[edytuj | edytuj kod]- Wielki Mistrz Orderu Świętego Huberta[1][2]
- Wielki Mistrz Orderu Świętego Jerzego[1][2]
- Wielki Mistrz Orderu Maksymiliana Józefa[1]
- Wielki Mistrz Orderu Zasługi Korony Bawarskiej[1]
- Wielki Mistrz Orderu Zasługi Świętego Michała[1]
- Wielki Mistrz Orderu Maksymiliana za Naukę i Sztukę[1]
- Wielki Mistrz Orderu Zasługi Wojskowej[1]
- Wielki Mistrz Orderu Ludwika[1]
- Baliw Krzyża Wielkiego Honoru Zakonu Maltańskiego[2]
- Order Annuncjaty (Włochy)[2]
- Order Złotego Runa (Austria)[2]
- Krzyż Wielki Orderu Świętego Stefana (1893, Austro-Węgry)[3]
- Order Orła Czarnego (Prusy)[2]
- Order Korony Rucianej (Saksonia)[2]
- Order Królewski Serafinów (Szwecja)[2]
- Order Świętego Andrzeja (Rosja)[2]
- Krzyż Zasługi Wojennej I i II kl. (Meklemburgia-Strelitz)[4]
Genealogia
[edytuj | edytuj kod]Prapradziadkowie |
Fryderyk Michał Wittelsbach |
ks. Hesji-Darmstadt Jerzy Wilhelm |
ks. Saksonii-Hildburghausen Ernest Fryderyk III |
w. ks. Mecklenburgii-Strelitz |
cesarz rzymski |
król Obojga Sycylii |
elektor Saksonii |
Ferdynand I Burbon-Parmeński |
Pradziadkowie |
król Bawarii |
Fryderyk Wettyn |
Ferdynand III Habsburg-Lotaryński |
Maksymilian Wettyn | ||||
Dziadkowie |
król Bawarii |
Leopold II Habsburg-Lotaryński | ||||||
Rodzice |
Luitpold Wittelsbach | |||||||
Ludwik III Wittelsbach (1845-1921), król Bawarii |
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b c d e f g h Hof- und Staatshandbuch des Königreichs Bayern. Monachium: 1914. (niem.).
- ↑ a b c d e f g h i The titled nobility of Europe. Londyn: Harrison & Sons, 1914, s. 22.
- ↑ Hof- und Staatshandbuch der Österreichisch-Ungarischen Monarchie. Wiedeń: 1818, s. 55
- ↑ Peter Ohm-Hieronymussen: Die Mecklenburg-Strelitzer Orden und Ehrenzeichen, Kopenhaga, 2000, s. 150 (niem.)
Literatura
[edytuj | edytuj kod]- Alfons Beckenbauer, Ludwig III. von Bayern 1845–1921. Ein König auf der Suche nach seinem Volk., Pustet, Regensburg 1987, ISBN 3-7917-1130-X (Biographie)
- Heinrich Biron, Ludwig III.(in er Reihe Königreich Bayern)., TR Verlagsunion, München 2006, ISBN 3-8058-3769-0
- Hubert Glaser, Ludwig II. und Ludwig III. – Kontraste und Kontinuitäten. [w:] Zeitschrift für bayerische Landesgeschichte 59 (1996), S. 1–14.
- Eberhard Straub, Die Wittelsbacher. Siedler, Berlin 1994, ISBN 978-3-88680-467-2
- Kawalerowie maltańscy
- Odznaczeni Orderem Annuncjaty
- Odznaczeni Orderem Korony Rucianej
- Odznaczeni Orderem Królewskim Serafinów
- Odznaczeni Orderem Orła Czarnego
- Odznaczeni Orderem Świętego Andrzeja (Imperium Rosyjskie)
- Odznaczeni Orderem Świętego Huberta
- Odznaczeni Orderem Świętego Jerzego (Bawaria)
- Odznaczeni Orderem Złotego Runa
- Wittelsbachowie
- Władcy Bawarii
- Władcy, którzy abdykowali
- Urodzeni w 1845
- Ludzie urodzeni w Monachium
- Zmarli w 1921
- Odznaczeni Orderem Świętego Stefana
- Odznaczeni Orderem Wojskowym Maksymiliana Józefa
- Odznaczeni Orderem Zasługi Wojskowej (Bawaria)
- Odznaczeni Orderem Ludwika (Bawaria)
- Odznaczeni Orderem Maksymiliana
- Odznaczeni Orderem Zasługi Korony Bawarskiej
- Odznaczeni Orderem Zasługi Świętego Michała (Bawaria)
- Odznaczeni Krzyżem Zasługi za Odznaczenie się Podczas Wojny
- Odznaczeni Orderem Domowym i Zasługi Księcia Piotra Fryderyka Ludwika