Karol X
![]() | |
![]() | |
![]() | |
Król Francji | |
Okres |
od 16 września 1824 |
---|---|
Poprzednik | |
Następca | |
Dane biograficzne | |
Dynastia | |
Data i miejsce urodzenia | |
Data i miejsce śmierci | |
Ojciec | |
Matka | |
Żona | |
Dzieci | |
Odznaczenia | |
![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() |
Karol X Filip (ur. 9 października 1757 w Wersalu, zm. 6 listopada 1836 w zamku Graffenberg koło Gorycji, Austria) – król Francji od 1824 do 1830. Syn Ludwika, delfina Francji i Marii Józefy Wettyn; wnuk króla Ludwika XV, wnuk Augusta III Sasa (króla Polski), prawnuk królów Polski Augusta II Mocnego i Stanisława Leszczyńskiego. Jego dwaj bracia Ludwik XVI i Ludwik XVIII również byli królami Francji. Po urodzeniu otrzymał tytuł hrabiego d'Artois.
Panowanie
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/94/Blue_Plaque_Charles_X_of_France.jpg/220px-Blue_Plaque_Charles_X_of_France.jpg)
W czasie rewolucji francuskiej, po upadku Bastylii jego brat Ludwik XVI nakazał mu opuścić Francję. Karol udał się do Rzeszy Niemieckiej, tam przygotowywał wojnę przeciwko rewolucyjnej Francji, potem mieszkał również w Anglii, gdzie gościny udzielił mu król Jerzy III Hanowerski. Po powrocie w 1814 przewodził radykalnej partii ultrasów. Przejął tron po śmierci swojego brata Ludwika XVIII, został koronowany 29 maja 1825 w Reims. Wraz z jego rządami, ograniczono prawa wyborcze do szlachty i bogatych, zastosowano cenzurę wobec lewicowej prasy, dawna emigracja arystokratyczna otrzymała miliard franków odszkodowania na wykup znacjonalizowanej ziemi. Nastąpił również wzrost znaczenia Kościoła dzięki działalności zakonu jezuitów, bractw, misji i pielgrzymek, wprowadzono karę śmierci za świętokradztwo, zawieszono wykłady liberalnych profesorów itp.
Wszystkie te działania spowodowały szybki wzrost liberalnej i republikańskiej opozycji. Gdy więc 26 lipca 1830 król Karol X obalił nowo wybrany gabinet ministrów oraz zawiesił wolność prasy, a policja rozpoczęła niszczenie prorepublikańskich drukarni – w następnym dniu wybuchła w Paryżu tzw. rewolucja lipcowa. Powtórzyły się elementy pierwszej rewolucji: barykady, szturm i zdobycie ratusza, wskrzeszono Gwardię Narodową, a na jej czele stanął znów, jak w 1789, gen. La Fayette. Wojsko przeszło na stronę powstańców, do ruchu ludowego przyłączyli się posłowie i politycy burżuazyjni, powstały nowe władze Paryża. Wreszcie król Karol X w przebraniu kobiecym uciekł do Anglii, abdykując wcześniej na rzecz swego syna, Ludwika, który jednak nie zamierzał objąć tronu.
Emigracja i śmierć
[edytuj | edytuj kod]Po emigracji Karola X, we Francji utrzymała się monarchia konstytucyjna (określana mianem Monarchii Lipcowej); monarchą został Ludwik Filip I (1830–1848) jako król Francuzów (nie król Francji).
Po pobycie w Anglii, Karol udał się do Pragi (wtedy Cesarstwo Austriackie, teraz Czechy). Zmarł na cholerę 6 listopada 1836 w Schloss Graffenberg – pałacu hrabiego Michała Coronini von Cronberga (obecnie Gorycja, Włochy). Został pochowany w klasztorze franciszkanów Castagnavizza (obecnie Nova Gorica, Słowenia). Wiele razy rozważano sprowadzenie jego prochów do bazyliki Saint-Denis, ale zawsze władze francuskie były temu przeciwne.
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8c/CHARLES_X_IN_THE_ROLE_OF_THE_GREAT_NUTCRACKER.jpg/220px-CHARLES_X_IN_THE_ROLE_OF_THE_GREAT_NUTCRACKER.jpg)
Odznaczenia
[edytuj | edytuj kod]- Wielki Mistrz Orderu Świętego Michała[1]
- Wielki Mistrz Orderu Ducha Świętego[2]
- Wielki Mistrz Orderu Królewskiego i Wojskowego Świętego Ludwika[3]
- Wielki Mistrz Orderu Królewskiego Legii Honorowej[3]
- Wielki Mistrz Orderu Zasługi Wojskowej (dla niekatolików)
- 1824 – duński Order Słonia[4]
- 1825 – brytyjski Order Podwiązki[5]
- 1830 – hiszpański Order Złotego Runa[6]
Małżeństwo i potomstwo
[edytuj | edytuj kod]16 listopada 1773 poślubił Marię Teresę Sabaudzką (1756–1805), księżniczkę Sardynii i Piemontu. Piąte dziecko (trzecią córkę) króla Wiktora Amadeusza III i Marii Antonietty, infantki hiszpańskiej (córki Filipa V i Elżbiety Farnese). Miał z tego związku dwóch synów i dwie córki (zmarłe w dzieciństwie):
- Ludwika Antoniego (ur. 1775, zm. 1844) – księcia d'Angoulême, późniejszego delfina de Viennois,
- Zofię (1776–1783),
- Karola Ferdynanda (ur. 1778 – zamordowanego 1820) – księcia de Berry,
- Marię Teresę
Przodkowie
[edytuj | edytuj kod]Prapradziadkowie |
Ludwik Wielki Delfin |
Król Sabaudii |
Rafał Leszczyński |
Jan Karol Opaliński |
elektor Saksonii |
margragia Bayreuth |
cesarz rzymsko-niemiecki |
książę Brunszwiku-Lüneburg |
Pradziadkowie |
Ludwik Mały Delfin |
król Polski |
król Polski |
cesarz rzymsko-niemiecki | ||||
Dziadkowie |
król Francji |
król Polski | ||||||
Rodzice |
Ludwik Ferdynand | |||||||
Karol X (1757–1836), Król Francji |
Zobacz też
[edytuj | edytuj kod]Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Jean Pierre Bayard: Sacres et couronnements royaux. Paryż: Trédaniel, 1984, s. 262.
- ↑ Hervé Pinoteau: Etat de l’Ordre du Saint-Esprit en 1830 ; et, La survivance des ordres du roi. Paryż: Nouvelles Editions Latines, 1983, s. 115.
- ↑ a b Henry Lytton Bulwer: France, social, literary, political. T. 1. Paryż: Galignani, 1834, s. 162.
- ↑ Johann Heinrich Friedrich Berlien: Der Elephanten-Orden und seine Ritter. Kopenhaga: Berlingschen Officin, 1846, s. 159.
- ↑ Journals of the House of Commons. Londyn: H.M. Stationery Office, 1826, s. 560.
- ↑ Journals of the House of Commons.. Londyn: H.M. Stationery Office, 1831, s. 78.
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- José Cabanis: Karol X. Król-ultras. Wyd. pierwsze. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1981, s. 480. ISBN 83-06-00509-0.
- ISNI: 0000000123213496
- VIAF: 96583780
- ULAN: 500122372
- LCCN: n84200136
- GND: 118776770
- LIBRIS: 31fhjggm2s3tdgz
- BnF: 12175467n
- SUDOC: 027285693
- SBN: AUFV000393
- NLA: 35134821
- NKC: xx0005111
- BNE: XX5146236
- NTA: 070397376
- BIBSYS: 98001844
- CiNii: DA15328051
- Open Library: OL4714393A
- PLWABN: 9810631734405606
- NUKAT: n2003032356
- J9U: 987007259759805171
- PTBNP: 1750786
- CANTIC: a11466935
- ΕΒΕ: 151060
- LIH: LNB:Min;=B0
- RISM: people/345473
- Burbonowie francuscy
- Francuscy wolnomularze
- Odznaczeni Krzyżem Wielkim Legii Honorowej
- Odznaczeni Orderem Podwiązki
- Odznaczeni Orderem Słonia
- Odznaczeni Orderem Świętego Ducha
- Odznaczeni Orderem Świętego Ludwika
- Odznaczeni Orderem Świętego Michała
- Odznaczeni Orderem Wojskowym Wilhelma
- Odznaczeni Orderem Złotego Runa
- Pretendenci do tronu Francji
- Ludzie urodzeni w Wersalu
- Urodzeni w 1757
- Władcy Francji
- Zmarli w 1836
- Władcy, którzy abdykowali
- Odznaczeni Orderem Feniksa (Hohenlohe)
- Zmarli na cholerę