John Donne
![]() | |
Data i miejsce urodzenia | |
---|---|
Data i miejsce śmierci | |
Alma Mater | |
Dziedzina sztuki |
John Donne (ur. 22 stycznia 1572 w Londynie, zm. 31 marca 1631 tamże) – czołowy poeta wczesnego angielskiego baroku, główny przedstawiciel nurtu poezji metafizycznej.
Życie
[edytuj | edytuj kod]Był synem bogatego kupca towarami żelaznymi i Elizabeth Heywood, córki dramaturga Johna Heywooda. Rodzina Donne'a była żarliwie katolicka, dwaj bracia jego matki byli jezuitami, ale sam Donne, gdy dorósł, odszedł od Kościoła katolickiego.
Donne kształcił się w Oksfordzie, Cambridge i Londynie, po czym rozpoczął karierę dworską, będąc m.in. osobistym sekretarzem Thomasa Egertona, Lorda Strażnika Wielkiej Pieczęci. Potajemne małżeństwo z 16-letnią Anne Moore w 1600 roku spowodowało załamanie politycznej kariery Donne'a. Przez kilka lat borykał się ze sporymi kłopotami finansowymi, aż w 1610 roku zwrócił na siebie uwagę króla Jakuba I antykatolicką polemiką Pseudo-Martyr (Pseudo-Męczennik) (podobnym w wymowie utworem Donne'a była antyjezuicka satyra Conclave ignati).
W 1615 roku Donne przyjął święcenia, stając się anglikańskim duchownym. Został nadwornym kaznodzieją i kapelanem króla, głoszone przez niego kazania cieszyły się wielką popularnością. Był doktorem uniwersytetów w Oksfordzie i Cambridge oraz (od 1621 roku) dziekanem katedry św. Pawła w Londynie.
Chociaż w Kościele Anglii nie ma formalnych kanonizacji, imię Johna Donne'a jest wpisane w kalendarz liturgiczny tego kościoła (pod datą 31 marca)[1].
Dzieła
[edytuj | edytuj kod]Za życia Donne'a drukiem ukazały się, poza dwiema elegiami, jedynie jego polemiki teologiczne i kilka kazań. Wszystkie jego wiersze zostały wydane dopiero po jego śmierci (pierwszy zbiór w 1633 roku), przedtem krążąc wyłącznie w licznych odpisach. Podobnie kazania zostały zebrane i wydane w trzech folio dopiero po jego śmierci.
Poezja Donne'a - nazwana potem metafizyczną - wywarła wielki wpływ na współczesnych mu i młodszych poetów. Także w późniejszej literaturze widoczne są nawiązania do jego wierszy. Jednym z najbardziej znanych jest tytuł i motto powieści Ernesta Hemingwaya Komu bije dzwon, pochodzące z Medytacji XVII: "(...) Dlatego nigdy nie pytaj, komu bije dzwon; bije on tobie" (And therefore never send to know for whom the bell tolls; It tolls for thee).
Chociaż John Donne znany jest światu głównie jako poeta, za życia, zwłaszcza tego dojrzalszego, szanowano go przede wszystkim za jego szczególny dar oratorski, uwidoczniony w jego wspaniałych kazaniach. Dziś dzięki współczesnym wydaniom, czytelnik ma dostęp nie tylko do antologii jego poezji, ale także do jego prozy na czele z 160 kazaniami.
Polskie tłumaczenia
[edytuj | edytuj kod]Na język polski wiersze Johna Donne'a tłumaczyli Jerzy Pietrkiewicz[2], Jerzy S. Sito[3] i Stanisław Barańczak[4]. W 2014 roku ukazało się tłumaczenie dwóch utworów prozatorskich Donne'a w przekładzie Piotra Plichty (Devotions upon Emergent Occasions oraz kazanie na własny pogrzeb zatytułowane Death's Duell)[5].
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Holy Days. The Church of England. [dostęp 2014-10-28]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-06-18)]. (ang.).
- ↑ Jerzy Pietrkiewicz, Antologia liryki angielskiej 1300-1950, Warszawa 1997.
- ↑ Jerzy S. Sito., Miłość i śmierć. Mała antologia poezji według tekstów angielskich mistrzów, przyjaciół, rywali, wrogów i naśladowców Johna Donne'a, Warszawa 1963.
- ↑ John Donne, Wiersze wybrane, Kraków 1984; John Donne, 77 wierszy, Kraków 1998.
- ↑ John Donne , Medytacje. Alembik śmierci, wstęp i tłumaczenie. Piotr Plichta, Katowice: Śląsk, 2014 .
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- John Donne. W: Stanisław Barańczak: Antologia angielskiej poezji metafizycznej XVII stulecia. Wyd. II. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1991, s. 54–55. ISBN 83-06-01963-6.
- Łukasz Romanowski. Kazania Johna Donne'a: ich aspekty teologiczne i literackie. Toruń: Nabożeństwa (polski przekład roboczy Devotions Upon Emergent OccasionsAdam Marszałek, 2010.
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Alembik śmierci(pełny polski przekład Alembiku śmierci wraz z krytycznym wstępem)
- Nabożeństwa (polski przekład roboczy Devotions upon Emergent Occasions; w opracowaniu)
- ISNI: 0000000121393091
- VIAF: 73852666
- LCCN: n79069876
- GND: 118526758
- NDL: 00438101
- LIBRIS: 86lnnl5s0f6sg28
- BnF: 11900396j
- SUDOC: 026834758
- SBN: CFIV006910
- NLA: 35040855
- NKC: jn19990001819
- DBNL: donn002
- BNE: XX909849
- NTA: 068766327
- BIBSYS: 90098298
- Open Library: OL123428A
- PLWABN: 9810553547705606
- NUKAT: n96024257
- OBIN: 7819
- J9U: 987007260532605171
- PTBNP: 37789
- CANTIC: a10074740
- LNB: 000077446
- NSK: 000009446
- CONOR: 57314403
- BNC: 000045775
- ΕΒΕ: 168492
- BLBNB: 000189846
- KRNLK: KAC199607282
- LIH: LNB:V*354289;=BR, V-354289;=BR
- RISM: people/30030624