Język pendżabski
Obszar |
Indie (27 mln), Pakistan, Stany Zjednoczone, Kanada, Wielka Brytania | ||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|
Liczba mówiących |
ok. 28 mln[1] | ||||||
Pismo/alfabet | |||||||
Klasyfikacja genetyczna | |||||||
| |||||||
Status oficjalny | |||||||
język urzędowy | Pendżab (Indie) | ||||||
Organ regulujący | ?↗ ?↗ | ||||||
UNESCO | 1 bezpieczny↗ | ||||||
Kody języka | |||||||
ISO 639-1 | pa | ||||||
ISO 639-2 | pan | ||||||
ISO 639-3 | pan | ||||||
IETF | pan | ||||||
GOST 7.75–97 | пан 530 | ||||||
Linguist List | panj | ||||||
WALS | pan | ||||||
Występowanie | |||||||
![]() Zasięg geograficzny języka pendżabskiego | |||||||
W Wikipedii | |||||||
| |||||||
Ta strona zawiera symbole fonetyczne MAF. Bez właściwego wsparcia renderowania wyświetlane mogą być puste prostokąty lub inne symbole zamiast znaków Unikodu. |
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/6b/Dialects_Of_Punjabi.jpg/240px-Dialects_Of_Punjabi.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/ad/Guru_Granth_Sahib.jpg/240px-Guru_Granth_Sahib.jpg)
Język pendżabski (ਪੰਜਾਬੀ pańdźabi), język wschodniopendżabski – język z centralnej grupy języków indoaryjskich indoeuropejskiej rodziny językowej, którym posługuje się ponad 28 mln osób, zamieszkujących historyczną krainę Pendżab na pograniczu indyjsko-pakistańskim. W indyjskim stanie Pendżab ma status języka urzędowego, nie jest natomiast urzędowym w pakistańskiej prowincji Pendżab[2].
Niekiedy za odmianę języka pendżabskiego uważany jest również język lahnda, używany w zachodnim Pendżabie (stąd jego alternatywna nazwa język zachodniopendżabski), jednakże zasadniczo klasyfikowany jest on jako odrębny język, którym posługuje się ok. 60 mln osób[3]. Język zachodniopendżabski należy do grupy północno-zachodniej języków indoaryjskich, natomiast pendżabski język literacki, oparty na centralnym dialekcie madźhi, do grupy centralnej, wraz z hindi. Przyczyną częstego włączania dialektów lahnda do języka pendżabskiego jest to, iż pendżabski język literacki jest wspólny dla użytkowników zarówno wschodnich, jak i zachodnich dialektów Pendżabu[4].
Ponadto używany w okolicach miasta Dżammu język dogri, którym posługują się ok. 2 mln mówiących, niegdyś uważany za odmianę pendżabskiego[5][6], obecnie klasyfikowany jest jako jeden z tzw. języków pahari.
Na tle języków indoaryjskich pendżabski wyróżnia się tonalnością[7].
Pismo
[edytuj | edytuj kod]Do zapisu używa się, w zależności od państwa, szachmukhi (zmodyfikowanego pisma arabskiego) w Pakistanie, albo też gurmukhi, szachmukhi względnie dewanagari w Indiach.
Język pendżabski zapisywany pismem gurmukhi jest językiem tekstów i ceremonii religijnych dla ponad 15 mln sikhów – wyznawców sikhizmu.
Dialekty[8]
[edytuj | edytuj kod]Zachodnie
- multani – wyróżnia się odmiennym słownictwem, gramatycznie bliski dialektowi centralnemu, obecnie klasyfikowany jako odrębny język w ramach tzw. makrojęzyka lahnda[9]
- pothohari – okolice miasta Rawalpindi
- hindko – region Hazara, wyróżnia się odmiennym słownictwem
Centralny
- madźhi – używany w okolicach dwóch ważnych centrów kulturalnych – Amritsaru i Lahauru; postrzegany jako „najczystsza” odmiana pendżabskiego, stanowi podstawę języka standardowego[2].
Wschodnie
- doabi
- malwai – Ludhiana, zachodnia część dystryktu Patiala
- puadhi – wschodnia część dystryktu Patiala; wykazuje cechy przejściowe między pandźabi a hindi
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Ethnologue report for language code: pan
- ↑ a b Sieklucka 1998 ↓, s. 15.
- ↑ Ethnologue report for language code: pnb
- ↑ Sieklucka 1998 ↓, s. 17–18.
- ↑ Sieklucka 1998 ↓, s. 17.
- ↑ David M. Eberhard , Gary F. Simons , Charles D. Fennig (red.), Dogri, [w:] Ethnologue: Languages of the World, wyd. 22, Dallas: SIL International, 2019 [zarchiwizowane z adresu 2019-06-05] (ang.).
- ↑ Munshi 2009 ↓, s. 526.
- ↑ wg Sieklucka 1998 ↓, s. 14–18
- ↑ Ethnologue report for language code: skr
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Czterojęzyczna chrestomatia pendżabska, Warszawa: Wydawnictwo Akademickie „Dialog”, 1998, ISBN 83-88238-11-6 .
- Anna Sieklucka , Język pendźabski, Warszawa: Wydawnictwo Akademickie „Dialog”, 1998, ISBN 83-86483-88-1 .
- S. Munshi , Indo-Aryan Languages, [w:] Keith Brown, Sarah Ogilvie (red.), Concise Encyclopedia of Languages of the World, Oxford: Elsevier, 2009, s. 522–528, ISBN 978-0-08-087774-7, ISBN 978-0-08-087775-4, OCLC 318247422 (ang.).
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Punjabi language, alphabets and pronunciation. Omniglot.com. [dostęp 2023-09-26]. (ang.).
- Eastern Punjabi, [w:] Ethnologue: Languages of the World, Dallas: SIL International [dostęp 2009-05-07] (ang.).