Hadrian
![]() | |
Cesarz rzymski | |
Okres | |
---|---|
Poprzednik | |
Następca | |
Dane biograficzne | |
Dynastia | |
Data i miejsce urodzenia |
24 stycznia 76 |
Data i miejsce śmierci | |
Miejsce spoczynku | |
Ojciec |
Publius Aelius Hadrianus Afer |
Matka |
Domicja Paulina |
Żona | |
Moneta | |
![]() Aureus z wyobrażeniem Concordii na rewersie |
Publiusz Eliusz Hadrian (łac. Publius Aelius Hadrianus; ur. 24 stycznia 76 w Itálice, zm. 10 lipca 138 w Bajach) – cesarz rzymski w latach 117–138. Po śmierci został zaliczony w poczet bogów.
Rodzinne koligacje
[edytuj | edytuj kod]Syn Publiusa Aeliusa Hadrianusa Afera i Domicji Pauliny. W wieku 10 lat stracił ojca i znalazł się pod opieką późniejszego cesarza Trajana. W 100 roku ożenił się z Vibią Sabiną (która miała wówczas 12 lat) – wnuczką siostry cesarza.
Kariera
[edytuj | edytuj kod]Przed wstąpieniem na tron pełnił wiele funkcji publicznych. Był jednym z decemwirów, trybunem drugiego legionu, kwestorem w roku 101, trybunem ludowym w roku 105, pretorem około roku 106, konsulem w latach 108 i 109 lub 110, legatem w czasie wyprawy przeciw Partom, dowódcą Legio I Minervia, legatem Syrii oraz legatem pretora do Dolnej Panonii.
Panowanie
[edytuj | edytuj kod]Po śmierci Trajana, Hadrian w wieku 41 lat został cesarzem rzymskim. Wiadomość o tym zastała go 11 sierpnia, gdy przebywał w Antiochii. W roku 118 zawitał do Rzymu, gdzie pozostał przez 3 lata. W 121 roku udał się do Galii. Zajął się umacnianiem fortyfikacji. W roku 122 znalazł się w Brytanii, gdzie zlecił budowę umocnień limesowych – Wału Hadriana. Zreformował system podatkowy, złagodził prawa dotyczące niewolników[1]. Zlecił Salwiuszowi Julianowi wydanie instrukcji prawnych dla pretorów zwane edyktem wieczystym (edictum perpetuum). Głównym założeniem jego polityki zagranicznej była rezygnacja z dalszych podbojów i zabezpieczenie granic Imperium Romanum. Od 129 roku nazywany był: Hadrianos Sebastos Olympios. W okresie 132–135 stłumił powstanie w Judei, a nazwę stolicy – Jerozolima – zmienił na Colonia Aelia Capitolina[2]. Usynowił Cejoniusza Kommodusa i Antoninusa Piusa, był trzecim z tzw. pięciu dobrych cesarzy. Pod koniec życia, mocno schorowany Hadrian (chorował między innymi na puchlinę wodną) zaczął podejmować kontrowersyjne decyzje, które głównie godziły w arystokrację. Po śmierci mimo to senat, z dość dużymi oporami, uchwalił jego deifikację.
Mecenas sztuki
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/84/Head_Hadrianus_Glyptothek_Munich.jpg/200px-Head_Hadrianus_Glyptothek_Munich.jpg)
Dał się poznać jako mecenas sztuki i nauki. Szczególną uwagą darzył kulturę grecką. Napisał niezachowane Ćwiczenia retoryczne różne (Meletai)[3], był autorem wielu wierszy, mów, napisał autobiografię, rzeźbił oraz malował. Jeden z niewielu ocalałych wierszy jego autorstwa Animula vagula, blandula w polskim przekładzie brzmi:
Duszyczko moja, tkliwa i ruchliwa,
Gościu ty ciała mojego i druhno,
Co pójdziesz teraz w ostępy ciemności,
Twarde i nagie, i pełne bladości,
A żartów stroić już zwykłych nie będziesz
Budowle powstałe z inicjatywy Hadriana w Rzymie to między innymi monumentalny grobowiec imperatora i jego rodziny (znany obecnie jako Zamek św. Anioła), oraz świątynia Wenery i Romy przy Forum Romanum od strony Koloseum. Odbudował również zniszczony w pożarze w roku 80 Panteon. Z przekazu Appiana (Bellum civile II 14,86) wynika, że w trakcie swej podróży po Egipcie stał się pierwszym odkrywcą egipskich starożytności (polecił odkopać grobowiec) i konserwatorem tamtejszych zabytków[4].
Inne biograficzne
[edytuj | edytuj kod]Hadrian był również znany ze swojego homoseksualnego związku z przeszło 30 lat młodszym od niego Antinousem, młodym Grekiem, który towarzyszył cesarzowi w jego podróżach. Kiedy Antinous poniósł śmierć w Nilu, Hadrian przeprowadził jego deifikację. Kult Antinousa miał w społeczeństwie trwać kilka wieków[potrzebny przypis].
Hadrian był również pierwszym rzymskim cesarzem, który nosił brodę. Ta moda miała przetrwać aż do panowania Konstantyna Wielkiego (306–337).
Od jego imienia nazwano ateński miesiąc Hadrianon (kalendarz starogrecki)[potrzebny przypis].
Zobacz też
[edytuj | edytuj kod]- pięciu dobrych cesarzy
- dynastia Antoninów
- Mur Hadriana
- Hadrian (imię)
- Cesarz Hadrian do swojej duszy, w chwili śmierci
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Cesarz wprowadził szereg humanitarnych reform, jak : ograniczenie samowoli właścicieli nad niewolnikami i rodziców nad dziećmi (Zmierzch ius vitae necisque), sprecyzowanie odpowiedzialności zbiorowej niewolników w razie zabicia właściciela (Głos cesarza Hadriana w sprawie "s.c. Silanianum"), rozróżnianie przestępstw popełnionych umyślnie oraz nieumyślnie (Kilka uwag na temat rzymskiego prawa karnego w Institutiones Marcianusa), (Twórcza interpretacja legis Corneliae de sicariis et veneficis przez Hadriana i jurysprudencję cesarską), zakaz kastracji nawet za zgodą ofiary (Rzymianie i ich „prawo medyczne”). Humanitaryzm ten był jednak ograniczony, zakazane zostało zmuszanie niewolników do walki na arenie czy stręczenie niewolnic do nierządu, jednak z zastrzeżeniem causa non praestita („bez powodu”) – zatem w ramach kary było to dopuszczalne. Zob. (Skazanie za śmierć na arenie - wymiar sprawiedliwości czy operacja finansowa?), (Szkice z zakresu rzymskiego prawa karnego – damnatio ad bestias).
- ↑ Jerzy Ciecieląg, Powstanie Bar Kochby 132–135 po Chr., Inforteditions, Zabrze 2008, s. 122.
- ↑ Focjusz, Biblioteka, Kodeks 100.
- ↑ Adam Łukaszewicz, Egipt Greków i Rzymian, Książka i Wiedza, Warszawa 2006, s. 314-315.
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Anthony R. Birley, Hadrian (tłum. R. Wiśniewski), PIW, Warszawa 2002, ISBN 83-06-02883-X
- Max Cary, Howard Hayes Scullard, Dzieje Rzymu. Od czasów najdawniejszych do Konstantyna. T. II, PIW, Warszawa 1992.
- Aleksander Krawczuk, Poczet cesarzy rzymskich. Pryncypat, Iskry, Warszawa 1986, ISBN 83-207-0788-9
- Aleksander Krawczuk, Poczet cesarzowych Rzymu, Iskry, Warszawa 2006.
- Władcy i wodzowie starożytności. Słownik (red. P. Iwaszkiewicz, W. Łoś, M. Stępień), WSiP, Warszawa 1998.
- Krzysztof Kęciek, Starożytność wyklęta, Wydawnictwo Attyka, Warszawa 2008.
- ISNI: 0000000108449425
- VIAF: 82440741, 5027151247950244270005, 9042160486131505180007, 1016159477635627990009
- ULAN: 500022200
- LCCN: n50030000
- GND: 118544373
- NDL: 00850349
- LIBRIS: mkz12r95458jf1q
- BnF: 11954875z
- SUDOC: 027527530
- SBN: BVEV028641
- NLA: 65960390
- NKC: skuk0002829
- BNE: XX821271
- NTA: 070117543
- BIBSYS: 95002994
- Open Library: OL6647364A
- PLWABN: 9810632311705606
- NUKAT: n2002044993
- OBIN: 48289
- J9U: 987007262375005171
- CANTIC: a10964344
- NSK: 000163198
- BNC: 000035822, 000395728
- ΕΒΕ: 101140
- BLBNB: 000592558
- LIH: LNB:V*28594;=BO
- RISM: people/41024613