Futro (odzież)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fb/Coat_MET_1993.359_F.jpg/220px-Coat_MET_1993.359_F.jpg)
Futro (odzież futrzana) – odzież wykonana ze skór zwierząt futerkowych[1]. Określenie „odzież futrzana” jest często używane w odniesieniu do płaszczy, chust, szalików lub innych elementów ubioru wykonanych z futr zwierząt.
Jedna z najstarszych form ubioru, szeroko stosowana odkąd człowiekowate po raz pierwszy rozprzestrzeniły się poza Afrykę. Zapewnia ciepło i zazwyczaj uważana jest za dobro luksusowe. Współcześnie ubiór ten wzbudza liczne etyczne kontrowersje związane z prawami zwierząt i obawą o stosowanie wobec nich okrucieństwa przy pozyskiwaniu surowca.
Historia
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/52/Canadian_man_fur_coat_1910.jpeg/220px-Canadian_man_fur_coat_1910.jpeg)
Futro jest powszechnie uważane za jeden z pierwszych materiałów wykorzystywanych do produkcji odzieży i ozdób ciała. Dokładna data pierwszego użycia futra w odzieży jest przedmiotem dyskusji. Wiadomo, że kilka gatunków człowiekowatych, w tym Homo sapiens i Homo neandertalensis, wykorzystywało odzież z futra.
Futro jest nadal noszone w większości umiarkowanych i chłodnych klimatów na całym świecie ze względu na jego wyjątkowe ciepło i trwałość. Od czasów wczesnoeuropejskiego osadnictwa, aż do rozwoju nowoczesnych alternatyw odzieżowych, odzież futrzana była popularna w Kanadzie podczas mroźnych zim. Wynalezienie niedrogich syntetycznych tekstyliów do izolacji odzieży doprowadziło do porzucenia mody na odzież futrzaną.
Futro jest nadal używane przez ludność indiańską i społeczeństwa rozwinięte, ze względu na jego dostępność i doskonałe właściwości izolacyjne. Ludność Eskimosów z Arktyki polegała na futrach przy większości swojej odzieży, a także stanowi część tradycyjnej odzieży w Rosji, Ukrainie, Jugosławii, Skandynawii i Japonii.
Jest ono również niekiedy kojarzone z elegancją i rozrzutnością wydatków. Wielu konsumentów i projektantów — w szczególności brytyjski projektant mody i rzecznik praw zwierząt Stella McCartney — rezygnuje z futer z powodu przekonań moralnych i okrucieństwa wobec zwierząt[2].
Zwierzęce futra używane do produkcji części garderoby i wykończeń mogą być barwione na intensywne kolory lub we wzory, które często imitują egzotyczne skóry zwierząt: ewentualnie można je pozostawić w oryginalnym wzorze i kolorze. Futro może zostać ostrzyżone tak, aby przypominało w dotyku aksamit, tworząc tkaninę zwaną shearling .
Pochodzenie
[edytuj | edytuj kod]- Zobacz też kategorię:
Powszechnie wykorzystywanymi zwierzętami do produkcji futer i futrzanych akcesoriów są lisy, króliki, jenoty, piżmaki, bobry, gronostaje, wydry, sobole, ssaki płetwonogie, koty, psy, kojoty, wilki szare, szynszyle, oposy i kitanki lisie[3]. Niektóre z nich są cenione znacznie bardziej niż inne. Zwierzęta, które utrzymywane są głównie w celu produkcji surowca dla przemysłu futrzarskiego nazywane są zwierzętami futerkowymi[4].
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a7/Fur_redfox.jpg/220px-Fur_redfox.jpg)
W polskim ustawodawstwie do zwierząt futerkowych zaliczane są[5]:
- lis pospolity (Vulpes vulpes)
- lis polarny (Alopex lagopus)
- norka amerykańska (Neovison vison syn. Mustela vison)
- tchórz zwyczajny (Mustela putorius)
- jenot (Nyctereutes procyonoides)
- nutria (Myocastor coypus)
- szynszyla mała (Chinchilla lanigera)
- królik europejski (Oryctolagus cuniculus)
Lisy
[edytuj | edytuj kod]Ze względu na ich obfitość, lisy rude należą do najistotniejszych zwierząt futerkowych hodowanych w przemyśle futrzarskim. Ich skóry używane są do obszywania szalików, mufek, kurtek i płaszczy. Wykorzystywane są głównie do wykończenia zarówno płaszczy materiałowych, jak i odzieży futrzanej, włączając w to okrycia wieczorowe[6]. Skóry lisów srebrnych są popularnym materiałem na peleryny[6], podczas gdy lisy cross są wykorzystywane głównie do produkcji szalików i bardzo rzadko do obszywania[6]. Najcenniejszymi osobnikami w hodowli futer są odmiany srebrzyste, następnie odpowiednio odmiany cross i rude[7].
Skórki ptasie
[edytuj | edytuj kod]Nazwą futro określa się również ptasie skórki pokryte obfitym puchem (np. skórki pingwinów, gęsi i łabędzi), wykorzystywanych w celach estetycznych, bądź przy produkcji ubrań o dużych walorach cieplnych[8].
Obróbka futra naturalnego
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f8/Pelz-Zurichterei%2C_Endkontrolle_von_Rotfuchsfellen._Pelz_Meinelt%2C_R%C3%B6tha.jpg/220px-Pelz-Zurichterei%2C_Endkontrolle_von_Rotfuchsfellen._Pelz_Meinelt%2C_R%C3%B6tha.jpg)
- Zobacz też:
Produkcja odzieży futrzanej wymaga uzyskania skór zwierzęcych na których pozostawiono sierść. Niektóre środki chemiczne stosowane w przetwórstwie futer w zależności od rodzaju futra i jego przeznaczenia mogą obejmować sól kuchenną, sole glinu, kwasy, węglan sodu, trociny, skrobię kukurydzianą, lanolinę, środki odtłuszczające oraz, rzadziej, wybielacze, barwniki i tonery (dla skór barwionych)[potrzebny przypis]. Wykazano, że pracownicy narażeni na pył futrzarski powstały w trakcie obróbki futra mają obniżoną sprawność płuc proporcjonalnie do długości ich narażenia[9].
Futro sztuczne
[edytuj | edytuj kod]Futro sztuczne to każdy materiał syntetyczny mający na celu imitację wyglądu i odczuć prawdziwego futra. Pierwotnie weszło na rynek w 1929 roku i były wyprodukowane z użyciem włosów z alpaki. Jednakże nowoczesne sztuczne futra zostały opracowane dopiero w połowie lat 50., kiedy to wprowadzono poliakrylany jako zamienniki włosów alpaki[10].
W przeciwieństwie do prawdziwego futra, sztuczne futro jest tkaniną i z tego względu stosunkowo łatwo się je szyje. Nie wymaga przechowywania w chłodni, by uniknąć zepsucia i nie jest podatne na konsumpcję przez mole[11]. Nie jest ono tak dobrze izolujące i nie pozwala skórze oddychać tak samo jak prawdziwe futro[12]. Jest również mniej biodegradowalne; jest wykonane z różnych materiałów, w tym mieszanek polimerów akrylowych i modakrylowych pochodzących z węgla, powietrza, wody, ropy naftowej i skał wapiennych. Rozkład tych materiałów syntetycznych może trwać długo, prawdopodobnie nawet od 500 do 1000 lat[13].
Certyfikacja
[edytuj | edytuj kod]Certyfikacja futra to dodatkowa procedura weryfikacyjna mająca na celu potwierdzenie pochodzenia skór od zwierząt hodowlanych utrzymywanych we właściwych warunkach pochodzących z krajów, w których przestrzegane są prawa zwierząt. Potwierdza ona także wysoki poziom dobrostanu zwierząt, profesjonalnego przygotowania hodowców, zachowania reżimu dotyczącego ochrony środowiska czy profilaktyki weterynaryjnej[14].
Saga Furs
[edytuj | edytuj kod]Saga Furs to najbardziej rozpowszechniony na świecie i prestiżowy zarazem znak jakości skór futerkowych promowany przez organizację Saga Furs założoną w 1954 r.[15][14] W komisji unifikacyjnej poza przedstawicielami fińskim oraz norweskim znajduje się także przedstawiciel polski. Komisja ta pracuje między innymi nad ujednoliceniem certyfikatów. Dzięki tym pracom polskie certyfikaty uznawane są przez Dom Aukcyjny w Helsinkach oraz zostały włączone w certyfikowane kolekcje skór[14]. Saga Furs pracuje wyłącznie z europejskimi fermami przestrzegającymi prawa krajowe i międzynarodowe chroniącymi dobrobyt zwierząt[16].
Znak OA™ (Origin Assured)
[edytuj | edytuj kod]Znak OA™ (Origin Assured, „Pochodzenie Gwarantowane”)[14] to symbol oraz akcja mająca na celu pokazanie konsumentowi kupującemu futro informacji o źródłach jego pochodzenia oraz drogi jaką futro pokonuje (ferma → dom aukcyjny → zakłady odzieżowe)[14]. Znak OA™ ma być zapewnieniem, że futro oznaczone tym symbolem pochodzi z kraju w których przestrzegane są prawa zwierząt oraz ferm na których prowadzone są legalne hodowle w których przestrzega się ochrony środowiska[14][17]. Projekt powstał i jest promowany przez IFTF (International Fur Trade Federation) – Międzynarodowe Stowarzyszenie Futrzarskie, Domy Aukcyjne (NAFA, Kopenhagen Fur, Finnish Fur Sales oraz American Legend)[14]. Pierwszy raz znak ten został zaprezentowany na rynku futrzarskim w grudniu 2006 r. Od tego czasu międzynarodowe domy aukcyjne które są partnerami programu OA™ odpowiedzialne są za sortowanie oznaczonych futer, ich czytelną identyfikację oraz za dystrybucję samych oznaczeń[18].
Polska znajduje się na liście krajów produkujących futra na fermach hodowlanych, które później oznaczone mogą być znakiem Origin Aprroved[19]
Trwałość futer
[edytuj | edytuj kod]Trwałość futra zależna jest od budowy histologicznej włosów, stopniem osadzenia oraz stosunkiem ilościowym włosów pokrywowych. Jako standard najwyższej jakości przyjmuje się futro z wydry morskiej[20].
Trwałość futer poszczególnych gatunków zwierząt futerkowych[20] | ||
---|---|---|
Rodzaj skóry | Grupa trwałości | Trwałość |
Wydra | I | 100 |
Bóbr | I | 85 |
Foka | I | 80 |
Rosomak | II | 75 |
Jenot | II | 75 |
Norka amerykańska | II | 70 |
Szop | II | 65 |
Soból tajgowy | II | 60 |
Tchórz | II | 60 |
Kuna leśna | II | 60 |
Karakuł | II | 60 |
Kuna domowa | II | 55 |
Skunks | II | 50 |
Piżmak | II | 50 |
Korsak | III | 43 |
Lis srebrzysty | III | 40 |
Ryś | III | 40 |
Opos | III | 40 |
Szakal | III | 38 |
Lis niebieski | III | 35 |
Wilk | III | 35 |
Nutria | III | 35 |
Kot | III | 30 |
Koza | III | 30 |
Gronostaj | IV | 25 |
Łasica | IV | 25 |
Wiewiórka | IV | 25 |
Królik | IV | 12 |
Kret | V | 5 |
Suseł | V | 5 |
Zając | V | 3 |
Przeciwnicy
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2e/Peta_Armani_Fur_is_Dead_%287984606234%29.jpg/220px-Peta_Armani_Fur_is_Dead_%287984606234%29.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a1/Oikeutta_el%C3%A4imille_-_Fur_farming_in_Finland_01.jpg/220px-Oikeutta_el%C3%A4imille_-_Fur_farming_in_Finland_01.jpg)
Przeciwnicy futer uważają, że metody stosowane w gospodarstwach futrzarskich są ukierunkowane na maksymalizację zysków kosztem dobrostanu zwierząt futerkowych[21][22][23]. Podobnie jak w przypadku innych rodzajów hodowli zwierząt, warunki bytowania zwierząt są zróżnicowane, a skrajne przypadki budzą wiele kontrowersji. Według PETA większość hodowców futrzarskich umieszcza zwierzęta w małych klatkach, uniemożliwiając im zrobienie więcej niż kilku kroków w tył i w przód. PETA twierdzi, że lisy i inne zwierzęta cierpią z powodu ograniczonego środowiska, a nawet mogą się wzajemnie kanibalizować jako reakcja na ich trzymanie w niewoli[21].
Aktywiści praw zwierząt twierdzą iż fermy futrzarskie są przyczyną skażenia środowiska licznymi związkami takimi jak siarkowodór, amoniak, mocznik, fosfor czy azot, które nie są odpowiednio utylizowane[24](zobacz też Wpływ hodowli zwierząt futerkowych na środowisko naturalne ).
Raport dotyczący sytuacji wielkopolskich ferm futrzarskich autorstwa Najwyższej Izby Kontroli z 2011 roku, wskazuje że „w 87% tych ferm nie przestrzegano wymagań ochrony środowiska, w 48% działalność hodowlana prowadzona była w obiektach nielegalnie wybudowanych lub użytkowanych, a w 35% niezgodnie z przepisami weterynaryjnymi.”[25]
Prawo
[edytuj | edytuj kod]W niektórych krajach europejskich zakazano lub ściśle uregulowano hodowlę zwierząt futerkowych[26]. Na świecie znane są protesty organizacji prozwierzęcych i proekologicznych, które przeciwstawiają się handlowi, jak i zabijaniu zwierząt dla futra. Jedną z najsłynniejszych kampanii jest „I’d Rather Go Naked Than Wear Fur” (w tłumaczeniu: Wolę chodzić nago niż nosić futro)[27].
Konwencja CITES zakazuje importu futer lub skór gatunków zagrożonych wyginięciem (np. futro lamparta)[28].
Szczegółowe warunki i metody uśmiercania zwierząt futerkowych w Polsce reguluje „Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 9 września 2004 r. w sprawie kwalifikacji osób uprawnionych do zawodowego uboju oraz warunków i metod uboju i uśmiercania zwierząt”[29].
Kampanie antyfutrzarskie
[edytuj | edytuj kod]- Zobacz też:
Kampanie antyfutrzarskie organizowane są na całym świecie, m.in. przez takie organizacje jak: PETA, czy fundacja Viva!. Mają one na celu zaprzestanie zabijaniu zwierząt na futra. Wiele znanych osobistości, takich jak Pamela Anderson, Kim Basinger, Stella McCartney, Sharon Osbourne, Sophie Ellis-Bextor, Jarosław Kaczyński, Zbigniew Zamachowski, Marcin Daniec popierają antyfutrzarskie kampanie[30].
Projekt zakazu hodowli zwierząt futerkowych w Polsce
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c8/Polska_wies_nie_chce_przemyslu_futrzarskiego.jpg/260px-Polska_wies_nie_chce_przemyslu_futrzarskiego.jpg)
W 2011 roku Koalicja dla Zwierząt, porozumienie kilkudziesięciu organizacji pro-zwierzęcych, złożyła w Sejmie projekt nowej ustawy o ochronie zwierząt, w którym ujęty został również zakaz chowu zwierząt futerkowych na futra (z okresem karencji). Projekt został złożony jako tzw. inicjatywa ludowa po zebraniu 224 736 podpisów[31]. W lutym 2012 roku protestem pod Krajowym Pokazem Skór Futerkowych, rozpoczęła działalność Koalicja na Rzecz Zakazu Hodowli Zwierząt Futerkowych w Polsce[32].
W lutym 2016 r. grupa posłów partii Nowoczesna złożyła poselski projekt ustawy, który miał m.in. zabronić hodowli zwierząt futerkowych[33]. Wywołało to falę krytyki[34]. Miesiąc później wycofano cały projekt ustawy[35].
Nowelizacja ustawy o ochronie zwierząt zwana potocznie "Piątką dla zwierząt" uchwalona przez Sejm 18 września 2020 r. zawierała zapisy o zakazie hodowli zwierząt na futra. Po zaniechaniu dalszego procedowania tej nowelizacji, Małgorzata Tracz z partii Zieloni, zapowiedziała złożenie w Sejmie do końca listopada 2021 r. nowego projektu zakazującego hodowli zwierząt na futra przewidującego dłuższe Vacatio legis oraz wypłacanie odszkodowań hodowcom.[36]
Raport Najwyższej Izby Kontroli
[edytuj | edytuj kod]Raport Najwyższej Izby Kontroli z 2011 roku, dotyczący działania 23 ferm zwierząt futerkowych w latach 2009–2010 na terenie województwa wielkopolskiego wskazuje na nierzetelność sprawowanego Nadzoru Weterynaryjnego. Według raportu w 87% sprawdzonych ferm nie przestrzegano wymagań dotyczących ochrony środowiska, natomiast w blisko połowie ferm działalność hodowlana była prowadzona w obiektach nielegalnie wybudowanych lub użytkowanych[37]. Kolejny raport NIK z 2014 roku wykazał poprawę nad kontrolami ferm przemysłowych. W okresie 2011–2013 przeprowadzono przez Inspekcje Weterynaryjną kontrolę na prawie wszystkich legalnie działających fermach zwierząt futerkowych w Polsce[38].
Zobacz też
[edytuj | edytuj kod]Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Słownik języka polskiego. red. nauk. Mieczysław Szymczak. T. I: A-K Wyd. 7 zm. i popr.. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1992. ISBN 83-01-10903-3.
- ↑ The Humane Society of the United States: Fur-Free Designers and Retailers. hsus.org, 2009-11-26. [dostęp 2019-10-22].
- ↑ New Zealand turns a pest into luxury business – Taipei Times. www.taipeitimes.com. [dostęp 2019-10-22].
- ↑ Art. 2 Rozporządzenia Rady (WE) nr 1099/2009 z dnia 24 września 2009 r. w sprawie ochrony zwierząt podczas ich uśmiercania (pdf)
- ↑ Art. 2 Ustawy z dnia 10 grudnia 2020 r. o organizacji hodowli i rozrodzie zwierząt gospodarskich (Dz.U. z 2021 r. poz. 36)
- ↑ a b c Max Bachrach , Fur, a practical treatise, Prentice-Hall, inc., 1946 (ang.).
- ↑ Webster Family Library of Veterinary Medicine , The fox, London ; New York ; Bombay : Longmans, Green, and Co., 1906 [dostęp 2019-10-22] .
- ↑ Multimedialna Encyklopedia Powszechna PWN (edycja 2009). Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2008. ISBN 978-83-61492-04-7.
- ↑ Jie Chen , Jiezhi Lou , Zhenlin Liu , Pulmonary function in fur-processing workers: a dose-response relationship, „Archives of Environmental Health”, 58 (1), 2003, s. 37–41, DOI: 10.3200/AEOH.58.1.37-41, ISSN 0003-9896, PMID: 12747517 [dostęp 2019-10-22] .
- ↑ How fake fur is made – material, manufacture, making, history, used, processing, structure, steps, product. www.madehow.com. [dostęp 2019-10-22].
- ↑ furs.com Fur Care. web.archive.org, 2009-07-01. [dostęp 2019-10-22].
- ↑ We Are Fur: SCIENTISTS PROVE NOTHING BEATS NATURAL FUR. web.archive.org, 2016-08-08. [dostęp 2019-10-22].
- ↑ Nina Shen Rastogi: Is fake fur better for the planet than real fur?. Slate Magazine, 2010-01-05. [dostęp 2019-10-22]. (ang.).
- ↑ a b c d e f g Polski Związek Hodowców i Producentów Zwierząt Futerkowych – Certyfikacja. [dostęp 2010-11-26].
- ↑ O Saga Furs. [dostęp 2013-01-29].
- ↑ Odpowiedzialność społeczna Saga Furs. [dostęp 2013-01-29].
- ↑ Origin Assured – Initiative. [dostęp 2010-11-26]. (ang.).
- ↑ Origin Assured – How it works. [dostęp 2010-11-26]. (ang.).
- ↑ Countries and spiecies approved for production of Origin Assured fur. [dostęp 2010-11-26]. (ang.).
- ↑ a b Stanisław Jarosz: Hodowla zwierząt futerkowych. Warszawa: PWN, 1993. ISBN 83-01-11176-3.
- ↑ a b Inside the Fur Industry: Factory Farms. PETA, 2003-12-15. [dostęp 2019-10-23]. (ang.).
- ↑ Fur : Frequent Reasons for buying Fur. web.archive.org, 2008-03-12. [dostęp 2019-10-23].
- ↑ House of Commons Hansard Debates for 5 Mar 1999 (pt 6). publications.parliament.uk. [dostęp 2019-10-23].
- ↑ Antyfutro.pl – fakty. antyfutro.pl.
- ↑ Najwyższa Izba Kontroli: Informacja o wynikach kontroli sprawowania nadzoru przez inspekcje państwowe nad funkcjonowaniem ferm zwierząt futerkowych w województwie wielkopolskim. nik.gov.pl.
- ↑ Przemysł futrzarski – fakty. cbr.edu.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2008-08-28)]..
- ↑ PSAs by Campaign: Skins. peta.org. [dostęp 2021-01-10]. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-10-24)]. (ang.).
- ↑ futro, [w:] Oxford. Wielka Encyklopedia Świata, t. IV, 2004, s. 246, ISBN 83-7325-540-0, ISBN 83-7325-544-3 .
- ↑ Dz.U. z 2021 r. poz. 1033
- ↑ AntyFutro.pl – Znani ludzie. [dostęp 2010-12-01].
- ↑ Koalicja dla Zwierząt.
- ↑ Chcą zdelegalizować produkcję futer.
- ↑ Artur Bartkiewicz: Nowoczesna przygotowała zmiany w prawie o ochronie zwierząt. rp.pl, 2016-02-25. [dostęp 2021-01-10]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-04-12)].
- ↑ Strefa Agro: Zakaz hodowli zwierząt futerkowych byłby odpowiedzialnością zbiorową.. strefaallegro.pomorska.pl. [dostęp 2016-04-09].
- ↑ Sejm: Wniesione projekty ustaw, którym jeszcze nie został nadany nr druku. sejm.gov.pl, 2016-03-18. [dostęp 2016-04-09].
- ↑ Wraca kontrowersyjny projekt! PiS pomoże w Sejmie? [online], biznes.interia.pl [dostęp 2021-11-03] (pol.).
- ↑ Informacja o wynikach kontroli sprawowania nadzoru przez inspekcje państwowe nad funkcjonowaniem ferm zwierząt futerkowych w województwie wielkopolskim (pdf).
- ↑ Najwyższa Izba Kontroli: Nadzór nad funkcjonowaniem ferm zwierząt. nik.gov.pl, 2014. [dostęp 2015-11-15].