Feliks Nowowiejski
![]() Feliks Nowowiejski (po 1908) | |
Data i miejsce urodzenia |
7 lutego 1877 |
---|---|
Data i miejsce śmierci | |
Narodowość | |
Dziedzina sztuki | |
Muzeum artysty |
Muzeum Feliksa Nowowiejskiego w Barczewie, |
Ważne dzieła | |
Rota (1910) | |
![]() | |
Odznaczenia | |
![]() ![]() |
Feliks Nowowiejski (ur. 7 lutego 1877 w Barczewie, zm. 18 stycznia 1946 w Poznaniu) – polski kompozytor późnoromantyczny[1], dyrygent, pedagog, organista-wirtuoz, organizator życia muzycznego, szambelan papieski. Twórca melodii Roty („Nie rzucim ziemi skąd nasz ród”).
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/38/Feliks_Nowowiejski_%28-1905%29.jpg/170px-Feliks_Nowowiejski_%28-1905%29.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/21/Feliks_Nowowiejski_i_Stanis%C5%82aw_Splewi%C5%84ski%2C_Ciechocinek_%281938%29.jpg/170px-Feliks_Nowowiejski_i_Stanis%C5%82aw_Splewi%C5%84ski%2C_Ciechocinek_%281938%29.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fc/Nowowiejski_Feliks.jpg/170px-Nowowiejski_Feliks.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/03/Pogrzeb_Feliksa_Nowowiejskiego%2C_Poznan%2C_Ratusz%2C_22.1.1946r.jpg/220px-Pogrzeb_Feliksa_Nowowiejskiego%2C_Poznan%2C_Ratusz%2C_22.1.1946r.jpg)
Okres warmiński
[edytuj | edytuj kod]Urodził się i dorastał w miasteczku Wartembork (dziś Barczewo, 17 km od Olsztyna) na Warmii, wówczas znajdującym się w zaborze pruskim. Był piątym z 11 dzieci krawca Franciszka (Franz Adam) i jego drugiej żony Katarzyny (Katharina z domu Falk)[2]. Rodzina ojca wywodziła się z Mazowsza i od kilku pokoleń mieszkała na Warmii. Franciszek współpracował z polskimi gazetami i prowadził bibliotekę Towarzystwa Czytelni Ludowych. Matka była niemiecką Warmianką z podolsztyńskiej wsi Butryny. Rodzice byli katolikami i posługiwali się na co dzień językiem polskim – gwarą warmińską, która wówczas była powszechną mową w południowej Warmii. Jednak w wyniku postępującej germanizacji Feliks i jego rodzeństwo mówili już po niemiecku. W okresie warmińskim Nowowiejski nie ujawniał swojego polskiego pochodzenia. Aż do okresu studiów w Berlinie mówił i pisał tylko po niemiecku[3].
Nowowiejscy przejawiali zamiłowanie do muzyki. Ojciec należał do chóru Towarzystwa Cecyliańskiego, a matka śpiewała pieśni ludowe. Kilkoro z ich dzieci kształciło się muzycznie[3]. Feliks wykazywał szczególne zdolności, jako dziecko skomponował suitę fortepianową Łatwe tańce klasyczne i współczesne. Rodzice wysłali go do najlepszej w regionie szkoły muzycznej w Świętej Lipce (Musik-Anstalt in Heiligelinde, byłe jezuickie Seminarium Musicum), gdzie w latach 1887–1893 uczył się harmonii, gry na fortepianie, skrzypcach, wiolonczeli, waltorni i organach[4].
Od roku 1893 przebywał w Olsztynie i podjął tam pracę w pruskiej orkiestrze 2. pułku grenadierów, gdzie grał jako wiolonczelista i waltornista[5]. Podczas pobytu w Olsztynie tworzył utwory dla orkiestry wojskowej i zespołów amatorskich. Skomponował wówczas szereg marszów wojskowych, w tym marsz Pod sztandarem pokoju (Unter der Friedensflagge), pierwszy utwór, który przyniósł mu uznanie. Utwór cieszył się dużą popularnością, min. grała go orkiestra British Army oraz był marszem Wojska Polskiego w II Rzeczypospolitej i do dziś jest punktem repertuaru Orkiestry Reprezentacyjnej Wojska Polskiego[6][7].
Okres berliński
[edytuj | edytuj kod]Dzięki I nagrodzie uzyskanej w konkursie londyńskiego stowarzyszenia The British Musician w 1898 r. za kompozycję Pod sztandarem pokoju mógł podjąć studia w Konserwatorium Juliusza Sterna w Berlinie (przez pół roku w 1898; teoria, kontrapunkt, kompozycja, gra na organach i wiolonczeli[4]), później kontynuował naukę w Szkole Muzyki Kościelnej w Ratyzbonie (trzymiesięczny kurs, 1900; chorał gregoriański i polifonia[4]), w Akademickiej Szkole Mistrzów Maxa Brucha w Berlinie (niem. Meisterschule Königliche Akademie der Künste; 1900–1902, ponownie w 1904–1906; kompozycja) oraz na Uniwersytecie Berlińskim im. Fryderyka Wilhelma (1900–1902; muzykologia i estetyka).
W latach 1898–1900 pracował w przerwie studiów jako organista w kościele św. Jakuba w Olsztynie. Za uzyskane pieniądze z Nagrody im. Giacomo Meyerbeera w 1902 r. wybrał się w dwuletnią podróż artystyczną przez Niemcy, Czechy, Austrię, Włochy, Afrykę, Francję, Belgię, w czasie której spotkał się z Antoninem Dvořákiem, Gustavem Mahlerem, Camillem Saint-Saënsem, Pietro Mascagnim, Ruggero Leoncavallem[4]. Uzyskał w tym czasie kolejne nagrody.
W początkowym okresie swojej twórczości Nowowiejski związany był z kulturą niemiecką. Skomponował w duchu niemiecko-pruskiego patriotyzmu takie marsze wojskowe jak Deutschland Stolz, Unter den Schwingen des deutschen Aars oraz Zeppelin Marsch[8]. Wojskowy charakter miał również nagrodzony marsz Pod sztandarem pokoju z 1898 roku. W 1904 roku ułożył melodię do niemieckiego Hymnu warmińskiego (Das Ermlandlied, znanego od pierwszych słów jako „Mein Ermland will ich ehren”), do którego dopiero w 1920 roku Maria Paruszewska napisała polskie słowa „O Warmio moja miła”[9].
W okresie berlińskim (1900-1908) skrystalizowała się jednak polska świadomość narodowa Nowowiejskiego. Za sprawą bliskich kontaktów z Polakami na uniwersytecie (Ludomir Różycki, Mieczysław Karłowicz) dogłębnie zapoznał się z historią Polski i z metodami germanizacji w zaborze pruskim. Pod wpływem Czesława Meissnera, działacza Towarzystwa Czytelni Ludowych, na nowo nauczył się języka polskiego i opanował jego formę literacką[3]. Wpływ na polską tożsamość kompozytora miał też wyznawany katolicyzm, który odróżniał Warmiaków od reszty mieszkańców Prus.
Inspiracji do swojej twórczości szukał wówczas w licznych podróżach, a także w kulturze klasycznej, między innymi w tekstach biblijnych i religijnych, w poezjach Safony czy strofach Simonidesa z Keos[10]. W 1906 skomponował operę Busola (inny tytuł Castelletto) na motywach włoskich legend adriatyckich, a w 1907 napisał oratorium Quo vadis na podstawie powieści Henryka Sienkiewicza.
Okres krakowski
[edytuj | edytuj kod]Od 1909 do 1914 r. był dyrektorem artystycznym krakowskiego Towarzystwa Muzycznego, gdzie pracował jako dyrygent orkiestry symfonicznej i organista[11]. Mieszkał wtedy przy ul. Floriańskiej 20 w Krakowie, wówczas w zaborze austriackim[12]. W dniach od 10 kwietnia do 31 sierpnia 1909 Nowowiejski odbył pielgrzymkę do Ziemi Świętej z grupą 448 pątników z Małopolski i Górnego Śląska zorganizowaną przez Komisariat ZŚ. W Jerozolimie, jak wszyscy znaczący pątnicy, odznaczony został Krzyżem Pielgrzyma[13].
Mimo krytyki części krakowskiej prasy, która zarzucała mu zbytnią niemieckość i akademickość, nadal komponował utwory w polskim duchu narodowym[11]. Powstały wtedy Skargi Jeremiasza do słów Kornela Ujejskiego, Racławice do wiersza Jerzego Żuławskiego, Madrygał do słów Lucjana Rydla oraz Tren IV do tekstu Jana Kochanowskiego[10].
W styczniu 1910 roku napisał muzykę do wiersza Marii Konopnickiej "Nie rzucim ziemi skąd nasz ród", znanej później jako Rota. Pieśń miała być przeznaczona dla krakowskich "sokołów". 15 lipca 1910 r. w Krakowie, w 500. rocznicę bitwy pod Grunwaldem, na uroczystości odsłonięcia Pomnika Grunwaldzkiego zebrane na placu Matejki chóry pod batutą Feliksa Nowowiejskiego wykonały po raz pierwszy publicznie Rotę Konopnickiej do melodii Nowowiejskiego[11]. Pieśń w tej kompozycji stała się jedną z najważniejszych polskich pieśni hymnicznych.
Okres poznański
[edytuj | edytuj kod]W 1914 wyjechał do Poznania, gdzie organizował koncerty symfoniczne i chóralne, a także własne recitale organowe. W 1914 r. otrzymał I nagrodę na konkursie lwowskiego „Echa” za utwór chóralny Danae. Przez cały okres I wojny światowej pracował w orkiestrze berlińskiej.
Po odzyskaniu niepodległości związał się na stałe z odrodzoną Polską. 18 listopada 1919 r. na stałe zameldował się w Poznaniu (początkowo mieszkał na ul. Wyspiańskiego 12, a od 1929 we własnej willi przy al. Wielkopolskiej 11, posiadając też gospodarstwo z domem przy ul. Obornickiej 303 na Piątkowie)[14]. Od 1920 r. prowadził klasę organów w Państwowym Konserwatorium w Poznaniu, gdzie także pełnił funkcję dyrygenta. W tym czasie osobiście zaangażował się w akcję na rzecz wspierania polskiej sprawy przed plebiscytem na Warmii[15].
Zaprzestał nauczania w 1927 r. i całkowicie oddał się komponowaniu i działalności koncertowej. Prowadził w latach 1935–1939 Miejską Orkiestrę Symfoniczną w Poznaniu, z którą wykonywał muzykę współczesną (Maurice’a Ravela, Alberta Roussela, Florenta Schmitta, Igora Strawinskiego, Tadeusza Zygfryda Kasserna, Tadeusza Szeligowskiego[4]).
Związany był z Morzem Bałtyckim, do którego dostęp odzyskała Polska w 1918 roku. Przez wiele lat wypoczywał latem na Pomorzu: w Gdyni, Wielkich Chełmach lub Legbądzie. W 1919 roku skomponował Hymn do Bałtyku ("I póki kropla jest w Bałtyku, polskim morzem będziesz ty") do słów Stanisława Rybki „Myriusa”, oficjalny hymn polskiej floty morskiej[16][17]. W roku 1935 wydał Śpiewnik Morski, zawierający jego 34 pieśni o tej tematyce, min do słów Józefa Birkenmajera, Walerii Szalay-Groele, Jana Kasprowicza czy pieśni wojów Bolesława Krzywoustego[18][19]. Polskiemu morzu poświęcił też operę Legenda Bałtyku z 1924 roku, a także niedokończoną operę Kaszuby z 1934, z której pochodzi popularna piosenka „Hej żeglarzu, żeglujże”.
Po wybuchu II wojny światowej ukrywał się w szpitalu sióstr Elżbietanek w Poznaniu, następnie wyjechał do Krakowa. Do Poznania powrócił w sierpniu 1945 r.
Pogrzeb artysty, który odbył się w Poznaniu 22 stycznia 1946 r., stał się manifestacją narodową. Przed ratuszem wykonano m.in. psalm Mikołaja Gomółki, motet autorstwa Orlanda di Lasso i hymn pt. Ufajcie Nowowiejskiego. Tłumy zaintonowały Rotę[20]. Pochowany został na tzw. Skałce Poznańskiej, w krypcie Zasłużonych kościoła św. Wojciecha.
Dorobek artystyczny (wybór)
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/70/Rota_Nowowiejski_zapis.jpg/220px-Rota_Nowowiejski_zapis.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f3/Rota_Nowowiejski_poczt%C3%B3wka_przed_1920.jpg/220px-Rota_Nowowiejski_poczt%C3%B3wka_przed_1920.jpg)
- marsz na fortepian Pod sztandarem pokoju (Unter der Friedensflagge, 1898) – nagroda uzyskana na międzynarodowym konkursie The British Musician w Londynie
- oratorium Powrót syna marnotrawnego (1902) – nagroda im. G. Meyerbeera
- uwertura Swaty polskie (1903) – nagroda im. Ludwiga van Beethovena
- poematy symfoniczne op. 17: nr 1 „Beatrycze” (1903), nr 2 „Nina i Pergolesi” (1905), nr 3 „Śmierć Ellenai” (1915)
- pieśń Hymn warmiński (1904, sł. niem. „Mein Ermland will ich ehren”, sł. pol. „O Warmio moja miła”)
- oratorium Znalezienie Świętego Krzyża ze słynnym Parce Domine (1906)
- opera Busola (1906, niem. Der Kompass, inny tytuł Castelletto)
- oratorium Quo vadis (1907) – sceny dramatyczne na bas, baryton, sopran, chór, orkiestrę symfoniczną i organy – do libretta A. Jungst na motywach powieści H. Sienkiewicza: I. Forum Romanum. Pożar Rzymu. II. Marsz pretorianów. III. Nocne zgromadzenie chrześcijan w katakumbach. IV. Via Appia – widzenie Chrystusa przez Piotra. Finał.
- pieśń Rota („Nie rzucim ziemi skąd nasz ród”, 1910)
- opera Emigranci (1917)
- pieśń Marsylianka wielkopolska (1919)
- pieśń Hymn do Bałtyku (1919)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a3/Feliks_Nowowiejski_-_Legenda_Ba%C5%82tyku_-_part_of_the_poster_from_the_first_production_-_Pozna%C5%84_1924.png/220px-Feliks_Nowowiejski_-_Legenda_Ba%C5%82tyku_-_part_of_the_poster_from_the_first_production_-_Pozna%C5%84_1924.png)
- opera Legenda Bałtyku[21] (1924)
- balet-opera Malowanki ludowe (1928)
- balet (baśń baletowa) w 13 obrazach Król Wichrów (1929)
- Koncert wiolonczelowy op. 55
- Koncert fortepianowy op. 60
- cztery symfonie: I h-moll op. 12 „Siedem barw Iris”, II op. 52 „Praca i rytm”, III op. 53 „Symfonia Białowieska”, IV op. 58 „Symfonia pokoju” na 3 głosy solowe, recytatora, chór mieszany i orkiestrę
- dziewięć symfonii organowych, op. 45 (ok. 1929–31)
- cztery koncerty organowe, op. 56 (ok. 1930–40)
- poemat In Paradisum na organy, op. 61 (1941)
- dziewięć mszy:
- Polska msza pasterska na chór mieszany a cappella lub z organami bądź orkiestrą symfoniczną, op. 24 nr 1 (wyd. 1946)
- Msza Polska „Bogu Rodzica” na chór mieszany a cappella, op. 25 nr 5 (1922, wyd. 1947)
- Missa Mariae Claromontanae na chór męski a cappella
- Missa de Lisieux na chór męski z udziałem dwóch głosów solowych (tenor, baryton), op. 49 nr 2
- Missa pro Pace na chór mieszany i organy, op. 49 nr 3 (ok 1933, wyd. 1936)
- Missa Stella Maris na chór mieszany i organy, op. 49 nr 4 (wyd. 1937)
- Missa de Lourdes na chór mieszany a cappella, op. 49 nr 5
- Missa Christus spes mea na chór mieszany a cappella, op. 49 nr 6
- Msza gregoriańska na jeden głos i organy, op. 49 nr 7
- utwory organowe i fortepianowe
- liczne utwory wokalne i chóralne (w tym ok. 600 pieśni)
Życie prywatne
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/dd/Barczewo_muzeum_Feliksa_Nowowiejskiego.jpg/170px-Barczewo_muzeum_Feliksa_Nowowiejskiego.jpg)
W 1911 r. zawarł związek małżeński z Elżbietą Mironow-Mirocką, z którego urodziło się pięcioro dzieci. Ich najmłodszy syn Jan Nowowiejski (1933-2016) był również pianistą i pedagogiem muzycznym.
Ordery i odznaczenia
[edytuj | edytuj kod]- Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (11 listopada 1936)[22]
- Krzyż Pielgrzyma (1909)[13]
Inne wyróżnienia
[edytuj | edytuj kod]Nagrody:
- 1898 I nagroda w konkursie londyńskiego stowarzyszenia The British Musician za kompozycję Pod sztandarem pokoju
- 1902: Nagroda im. Giacomo Meyerbeera (Prix de Rome) za oratorium Powrót syna marnotrawnego i Uwerturę romantyczną,
- 1903: Nagrodę im. Ludwiga van Beethovena (fundowana przez Ignacego Jana Paderewskiego) w Bonn za uwerturę Swaty polskie,
- 1904: Nagroda im. Giacomo Meyerbeera (Prix de Rome) za Symfonię a-moll (później wycofaną) oraz za I Symfonię h-moll,
- 1907: I nagroda na konkursie kompozytorskim we Lwowie za Żałobny pochód Kościuszki na Wawel,
- 1910: Nagroda na konkursie kompozytorskim we Lwowie na 100. rocznicę urodzin Fryderyka Chopina za pieśń solową Zagasły już.
W 1931 r. został honorowym członkiem The Organ Music Society w Londynie.
W 1935 r. przyznano mu w Warszawie Państwową Nagrodę Muzyczną.
W 1935 r. a swoje liczne dzieła religijne – w tym za Missa pro pace (z łac. Msza w intencji pokoju) – Nowowiejski otrzymał od papieża Piusa XI tytuł szambelana papieskiego.
Upamiętnienie
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/80/Muzeum_F._Nowowiejskiego.jpg/220px-Muzeum_F._Nowowiejskiego.jpg)
W jego domu rodzinnym w Barczewie (ul. Mickiewicza 13) mieści się od 1961 r. Muzeum (otwarte od wtorku do niedzieli)[23]. Od 2007 r. Muzeum nosi nazwę Salonu Muzycznego im. Feliksa Nowowiejskiego w Barczewie. W swoich zbiorach posiada wiele cennych, oryginalnych pamiątek z życia i twórczości Feliksa Nowowiejskiego, fortepian, meble, rękopisy i wiele dokumentów. Salon prowadzi działalność kulturalno-edukacyjną oraz wystawienniczą. Odbywają się tu koncerty, spotkania, lekcje muzealne, warsztaty, lekcje gry na instrumentach, wystawy i inne inicjatywy. W 2011 r. Muzeum obchodzi 50 lat istnienia. Honorowym obywatelem Barczewa był syn kompozytora – Jan Nowowiejski. Od 2002 roku odbywa się tam corocznie Międzynarodowy Festiwal Muzyki Chóralnej im. Feliksa Nowowiejskiego, a w ramach festiwalu Międzynarodowa Konferencja Naukowa „Kultura muzyczna na Warmii i Mazurach”.
W 1946 przez kilka miesięcy (IX-XII) jego rodzinne miasto Wartmebork nosiło nazwę Nowowiejsk, którą jednak ostatecznie zamieniono na Barczewo.
W Poznaniu, w którym kompozytor osiadł w 1919, nazwano jego imieniem jedną z ważniejszych ulic w centrum miasta. W jego domu na Sołaczu przy alei Wielkopolskiej 11, od 7 lutego 2008, działa Salon Muzyczny–Muzeum Feliksa Nowowiejskiego[24], w którym odbywają się liczne koncerty, wydarzenia, wystawy czy warsztaty muzyczne. Na tym budynku wisi też poświęcona mu tablica pamiątkowa. Przed budynkiem dodatkowo znajduje się obelisk odsłonięty w dniu 23 listopada 2010 r., w stulecie powstania i prawykonania Roty. Autorem projektu tablicy był prof. Józef Stasiński. W odsłonięciu uczestniczył Jan Nowowiejski – syn Feliksa, muzyk[25]. Także w Poznaniu, od 1994 roku, odbywa się co pięć lat Międzynarodowy Konkurs Organowy im. Feliksa Nowowiejskiego. Jego organizatorem jest Towarzystwo im. Feliksa Nowowiejskiego w Poznaniu we współpracy z poznańską Akademią Muzyczną.
Feliks Nowowiejski został patronem m.in. Warmińsko-Mazurskiej Filharmonii w Olsztynie, Akademii Muzycznej w Bydgoszczy, Zespołu Szkół Muzycznych w Szczecinie, Ogólnokształcącej Szkoły Muzycznej I i II stopnia w Gdańsku, Państwowej Szkoły Muzycznej I stopnia w Kwidzynie, Szkoły Podstawowej nr 1 w Kętrzynie, Szkoły Podstawowej nr 1 w Barczewie oraz Liceum Ogólnokształcącego w Braniewie.
Został także patronem ulic w ponad 20 polskich miastach, do których należą: Bartoszyce, Barczewo, Białogard, Bydgoszcz, Częstochowa, Katowice, Kępno, Koszalin, Lublin[26], Malbork, Mielec, Mosina, Olsztyn, Olsztynek, Opole, Pasłęk, Poznań, Radom, Sieradz, Skwierzyna, Słupca, Strumień, Sztum, Śrem[27]. Jest także patronem stawu w Sopocie[28], parku w Pucku i bulwaru nadmorskiego w Gdyni.
Sejm Rzeczypospolitej Polskiej ustanowił rok 2016 m.in. Rokiem Feliksa Nowowiejskiego[29][30].
Tablice pamiątkowe
[edytuj | edytuj kod]-
Tablica pamiątkowa w miejscu narodzin Feliksa Nowowiejskiego w Barczewie przy ul. Mickiewicza 13
-
Tablica pamiątkowa w Świętej Lipce, gdzie uczył się w szkole muzycznej
-
Tablica pamiątkowa na domu, w którym mieszkał w Olsztynie przy ul. Pieniężnego 18
-
Tablica pamiątkowa na domu przy ul. Floriańskiej 20 w Krakowie, gdzie mieszkał i skomponował Rotę
-
Tablica w Poznaniu upamiętniająca twórców trzech hymnów polskich
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Feliks Nowowiejski. Towarzystwo Miłośników Miasta Poznania. [dostęp 2018-02-28]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-03-01)].
- ↑ Oprócz 11 dzieci z Franciszkiem, Katarzyna miała jeszcze trójkę dzieci ze swojego pierwszego małżeństwa. Wszystkie 14 dzieci wychowywało się razem.
- ↑ a b c Joanna Maria Garbula , Obraz rodziny Feliksa Nowowiejskiego. Aspekty patriotyczne, religijne, ludowe, „Prima Educatione”, 2 (0), 2018, s. 35–45, DOI: 10.17951/pe.2018.2.35-45, ISSN 2657-3229 [dostęp 2022-01-04] (pol.).
- ↑ a b c d e Polskie Centrum Informacji Muzycznej, Związek Kompozytorów Polskich: Feliks Nowowiejski. 2004-05. [dostęp 2017-06-06].
- ↑ Krzysztof Szatrawski - Feliks Nowowiejski – polski kompozytor z Warmii [online], web.archive.org, 25 listopada 2009 [dostęp 2022-01-04] [zarchiwizowane z adresu 2009-11-25] .
- ↑ Feliks Nowowiejski , Under freedom's flag : [march : op. 20], polona.pl, 1900 [dostęp 2022-01-05] .
- ↑ Pod sztandarem pokoju - dzieje.pl [online], 5 lipca 2011 .
- ↑ Feliks Nowowiejski – LEKSYKON KULTURY WARMII I MAZUR [online], leksykonkultury.ceik.eu [dostęp 2022-01-04] .
- ↑ Jan Chłosta , Maria Paruszewska – the author of the Warmian anthem, „Komunikaty Mazursko-Warmińskie”, 311 (1), 2021, s. 142–147, DOI: 10.51974/kmw-135718, ISSN 0023-3196 [dostęp 2022-01-04] (pol.).
- ↑ a b Nowowiejski, Feliks - Osoby - Cyfrowa Biblioteka Polskiej Piosenki [online], bibliotekapiosenki.pl [dostęp 2022-01-05] .
- ↑ a b c Jan Boehm, Feliks Nowowiejski w Krakowie (1909-1914), Komunikaty Warmińsko-Mazurskie, 1965, nr 1, 31-45
- ↑ Fakt ten uczczono umieszczając w 2010 r. przy wejściu do kamienicy, pamiątkową tablicę w stulecie skomponowania melodii Roty.
- ↑ a b Józef Gallus: Wspomnienie z pielgrzymki mojej do Ziemi Świętej. Opole: 1909.
- ↑ Jan Boehm, Feliks Nowowiejski. Zarys biograficzny, Pojezierze, Olsztyn, 1968, s.107
- ↑ Jak to było z hymnem Warmii [online], gazetaolsztynska.pl [dostęp 2022-01-04] (pol.).
- ↑ Hymn do Bałtyku – Śpiewajmy Polskę! [online] [dostęp 2022-01-05] (pol.).
- ↑ Biblioteka Polskiej Piosenki [online], archiwum.bibliotekapiosenki.pl [dostęp 2022-01-05] .
- ↑ Feliks Nowowiejski , Śpiewnik morski : 34 pieśni : na chór mieszany a cappella : op. 42, polona.pl, 1935 [dostęp 2022-01-05] .
- ↑ Hymn do Bałtyku - Utwory - Cyfrowa Biblioteka Polskiej Piosenki [online], bibliotekapiosenki.pl [dostęp 2022-01-05] .
- ↑ 40 lat temu w Poznaniu, w: Kronika Miasta Poznania, nr 1/1986, s.234, ISSN 0137-3552
- ↑ Jan Boehm, Feliks Nowowiejski. 1877–1946. Zarys biograficzny, Olsztyn 1977, s. 100–101.
- ↑ M.P. z 1936 r. nr 263, poz. 468 „za zasługi na polu rozwoju sztuki”.
- ↑ Barczewo. Muzeum Feliksa Nowowiejskiego.
- ↑ Salon Muzyczny-Muzeum Feliksa Nowowiejskiego w Poznaniu
- ↑ MAZ, Tablica na stulecie Roty, w: Głos Wielkopolski, 24.11.2010r., s. 11, ISSN 1898-3154.
- ↑ Feliksa Nowowiejskiego [online], google.com [dostęp 2018-07-15] (pol.).
- ↑ Baza rejestru TERYT [online], www.stat.gov.pl [dostęp 2016-08-17] .
- ↑ Staw Nowowiejskiego - Morskie Oko [online], dawnysopot.pl [dostęp 2024-06-03] [zarchiwizowane z adresu 2024-02-22] .
- ↑ M.P. z 2016 r. poz. 45.
- ↑ 2016 r. Rokiem Henryka Sienkiewicza, Feliksa Nowowiejskiego, Cichociemnych oraz Jubileuszu 1050-lecia Chrztu Polski. sejm.gov.pl, 2015-12-23. [dostęp 2016-10-17].
- ↑ Fundacja Współpracy Polsko-Niemieckiej – Kalendarium [online], fwpn.org.pl [dostęp 2019-02-07] (pol.).
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Strona poświęcona życiu i twórczości Feliksa Nowowiejskiego
- Pełen spis utworów Nowowiejskiego
- Feliks Nowowiejski – twórczość tego autora dostępna w bibliotece cyfrowej International Music Score Library Project
- Utwory Feliksa Nowowiejskiego w bibliotece Polona
- Biografia i wykaz ważniejszych kompozycji
- Feliks Nowowiejski – polski kompozytor okresu Młodej Polski. trubadur.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2009-12-16)].
- Feliks Nowowiejski – Polski kompozytor z Warmii. szatrawski.republika.pl. [zarchiwizowane z [brak tego adresu] (2009-11-25)].
- ISNI: 0000000080796037
- VIAF: 200462
- LCCN: n89605476
- GND: 117069671
- BnF: 13936416p
- SUDOC: 174996683
- NLA: 58868527
- NKC: xx0062682
- NTA: 070874042
- BIBSYS: 59894
- CiNii: DA12818316
- Open Library: OL2054817A
- PLWABN: 9810623212105606
- NUKAT: n96101616
- PTBNP: 1814278
- LNB: 000308908
- CONOR: 152954211
- LIH: LNB:V*265848;=BT
- RISM: people/107748
- Feliks Nowowiejski
- Ludzie urodzeni w Barczewie
- Ludzie związani z Krakowem
- Muzycy związani z Olsztynem
- Odznaczeni Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (II Rzeczpospolita)
- Pochowani w krypcie Zasłużonych Wielkopolan w kościele św. Wojciecha w Poznaniu
- Polacy odznaczeni Krzyżem Pielgrzyma
- Polscy kompozytorzy muzyki poważnej
- Polscy kompozytorzy operowi
- Polscy dyrygenci
- Polscy organiści
- Polscy pedagodzy muzyczni
- Szambelanowie papiescy
- Warmiacy
- Wykładowcy Akademii Muzycznej w Poznaniu
- Urodzeni w 1877
- Zmarli w 1946