Albert I Koburg
![]() | |
![]() | |
![]() | |
Król Belgów | |
Okres |
od 17 grudnia 1909 |
---|---|
Poprzednik | |
Następca | |
Dane biograficzne | |
Dynastia | |
Data i miejsce urodzenia |
8 kwietnia 1875 |
Data i miejsce śmierci |
17 lutego 1934 |
Ojciec | |
Matka | |
Żona | |
Dzieci | |
Odznaczenia | |
![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() |
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9a/Verlovingsfoto_-Hertog_van_Brabant.jpg/220px-Verlovingsfoto_-Hertog_van_Brabant.jpg)
Albert I, właśc. Albert Leopold Klemens Maria Meinrad, fr. Albert Léopold Clément Marie Meinrad (ur. 8 kwietnia 1875 w Brukseli, zm. 17 lutego 1934 w Marches-les-Dames) – król Belgów od 1909.
Był młodszym synem Filipa Koburga, hrabiego Flandrii (młodszego brata króla Leopolda II) i Marii Luizy Hohenzollern-Sigmaringen (córki Karola Antoniego, księcia Hohenzollern-Sigmaringen i premiera Prus).
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]Dzieciństwo i młodość
[edytuj | edytuj kod]Urodził się w brukselskim Pałacu Regencji. Był bratankiem panującego króla Leopolda II. Leopold nie miał synów (jego jedyny syn, również Leopold, zmarł w 1869), więc następcą króla był ojciec Alberta, Filip, hrabia Flandrii. Filip był jednak głuchy, więc zrezygnował z praw do tronu na rzecz swojego najstarszego syna, Baldwina. Młody książę zmarł jednak po krótkiej chorobie w 1891. Następcą belgijskiego tronu został wówczas Albert. Po śmierci ojca w 1905 został hrabią Flandrii. W latach 1893–1909 zasiadał w belgijskim senacie.
Jako nieprzeznaczony do panowania Albert był wychowywany w sposób liberalny i otwarty. Jego nauczycielem był Emile Sigogne, który zadedykował królowi później książkę Socjalizm i monarchia. Albert był zwolennikiem idei liberalnych. Odbył służbę wojskową i dużo podróżował po europejskich dworach. Odwiedził nawet Kongo Belgijskie i Stany Zjednoczone. Był przerażony perspektywą wstąpienia na tron. Napisał: „Od pewnego czasu jestem naprawdę przytłoczony wyjątkowo trudną przyszłością, która jawi się przede mną jako trudna sama w sobie z powodu złożoności położenia podzielonego kraju, trudna w szczególności z racji mojego braku przygotowania (...). Nadszedł czas pracy, aby zdobyć nie tyle umiejętności, co jest niemożliwe, ile wiedzę wystarczającą do tego, by w każdym razie nie narażać na śmieszność funkcji, którą los ma mi kiedyś narzucić.”
Małżeństwo
[edytuj | edytuj kod]2 października 1900 w Monachium poślubił Elżbietę Gabriellę Wittelsbach (ur. 25 czerwca 1876, zm. 23 listopada 1965), córkę księcia bawarskiego Karola Teodora i Marii Józefy (córki króla Portugalii Michała I). Albert oświadczył się Elżbiecie po 3 latach znajomości podczas spaceru w lesie Fontainebleau słowami: „Czy sądzi pani, że mogłaby znieść klimat Belgii?”. Albert i Elżbieta mieli razem dwóch synów i córkę:
- Leopold III (ur. 3 listopada 1901, zm. 25 września 1983), król Belgów,
- Karol Teodor Henryk (ur. 10 października 1903, zm. 1 czerwca 1983), hrabia Flandrii, regent Belgii,
- Maria Józefa Charlotta (ur. 4 sierpnia 1906, zm. 27 stycznia 2001), żona króla Włoch Humberta II.
Poważny, staranny, pesymistyczny, zamknięty w sobie (Leopold II nazywał go „zamkniętą kopertą”), skromny, nieśmiały i wstydzący się swojej wady wymowy Albert obejmuje tron Belgii po śmierci stryja w 1909. Swoją przysięgę konstytucyjną złożył nie tylko po francusku, ale także po flamandzku. Razem z żoną zamieszkał w pałacu Assche przy ulicy de la Science w Brukseli.
Panowanie
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/66/Albert_1er_de_Belgique_%281875_-_1934%29_-_Buste_%C3%A0_Ottignies.jpg/170px-Albert_1er_de_Belgique_%281875_-_1934%29_-_Buste_%C3%A0_Ottignies.jpg)
Albert stał się bohaterem Belgii dzięki swojej postawie podczas I wojny światowej. Dążył on do zapewnienia Belgii neutralności. W 1913 podróżował do Francji i Niemiec dla potwierdzenia tej neutralności. 2 sierpnia 1914 otrzymał jednak od cesarza Wilhelma II ultimatum, w którym Kaiser domagał się zgody na przemarsz niemieckich wojsk przez terytorium Belgii. Niemiecki władca przypomniał królowi Belgów, że jest przecież Koburgiem, a więc przedstawicielem niemieckiej dynastii[1]. Albert odpowiedział na to: „Koburg – tak, ale również Orleański[2], a nade wszystko Belgijski”. Ostateczna odpowiedź brzmiała: „Rządzę narodem, nie drogą!”. Odrzucenie przez króla i rząd niemieckiego ultimatum pociągnęło za sobą inwazję wojsk niemieckich na Belgię 4 sierpnia pomimo jej neutralności, którą kanclerz Theobald von Bethmann-Hollweg nazwał „świstkiem papieru”[3].
Podczas wojny król osobiście dowodził belgijską armią. Dowodził w kilku potyczkach, które opóźniły niemiecką ofensywę. Niemcy zajęli jednak prawie całą Belgię, oprócz niewielkiego „skrawka ojczyzny” u ujścia rzeki IJzer. Nad IJzer stoczono w dniach 16 – 31 października 1914 bitwę, która sprawiła, że Niemcy nie zdołali opanować ujścia rzeki do Morza Północnego. Przez kolejne 4 lata wojska belgijskie stanowiły lewe skrzydło wojsk sprzymierzonych, ale pozostawały pod wyłącznym dowództwem króla, który nie wyraził zgody na ich użycie w wielkich ofensywach pod Verdun i nad Sommą w 1916 r., uznając je za „niepotrzebne rzezie”. Podczas gdy rząd przeniósł się do Hawru, król i królowa pozostali w Belgii, w De Panne, niedaleko linii frontu. Król nie wahał się narażać życia w okopach czy też latać samolotem nad liniami wroga.
Wojska belgijskie wzięły udział w ostatniej ofensywie w 1918 r. 22 listopada para królewska tryumfalnie wróciła do Brukseli. W wygłoszonej tego dnia mowie tronowej Albert zapowiedział wprowadzenie wyborów powszechnych, rzeczywistą równość obu języków narodowych, uznanie swobód związków zawodowych i rozszerzenie ustawodawstwa społecznego. Kraj był zniszczony działaniami wojennymi, które były widoczne zwłaszcza we Flandrii. Traktat wersalski z 1919 oddał Belgii przygraniczne okręgi Eupen i Malmedy.
W 1920 król otworzył Letnie Igrzyska Olimpijskie w Antwerpii. W latach 1930–1939 w Belgii został zbudowany kanał, który został nazwany imieniem Alberta. Albert był też aktywny na arenie międzynarodowej, choć nie lubił komplementów dotyczących swojej postawy w czasie wojny. Jak sam mówił, był tylko osobą „zmuszoną do heroizmu”. Jedyną pochwałą, którą akceptował brzmiała: „Oszczędza żołnierską krew”.
Zginął podczas wspinaczki skalnej (alpinizm był jego znanym hobby), w belgijskiej części Ardenów, na skale Grand Bon Dieu niedaleko Marches-les-Dames nad Mozą. Oficjalna wersja (kwestionowana przez niektórych historyków) głosi, że król dotarł do szczytu 32-metrowej skały, gdy oderwał się od niej blok i spadając, pociągnął za sobą króla, który uderzył głową o ścianę. Była to śmierć zgodna z życzeniem Alberta, który nie uważał, że „byłoby pięknie umrzeć w swoim łóżku”.
Podobnie jak inni belgijscy królowie został pochowany w krypcie kościoła Notre-Dame pałacu Laeken w Brukseli.
Odznaczenia
[edytuj | edytuj kod]- Wielki Mistrz Orderu Leopolda (Belgia)[4]
- Wielki Mistrz Orderu Gwiazdy Afryki (Belgia)[4]
- Krzyż Wielki Orderu Lwa (Belgia)
- Krzyż Wielki Orderu Korony (Belgia)
- Krzyż Wielki Orderu Leopolda II (Belgia)
- Krzyż Wojenny 1914-1918 (Belgia)
- Medal Izery (Belgia)
- Medal Pamiątkowy za Wojnę 1914-1918 (Belgia)
- Order Złotego Runa (Austria)[4]
- Krzyż Wielki Orderu Kondora Andów (Boliwia)
- Order Świętych Cyryla i Metodego (Bułgaria)
- Krzyż Wielki Orderu Zasługi (Chile)
- Krzyż Wielki Orderu Lwa Białego (Czechosłowacja)
- Krzyż Wojenny (Czechosłowacja)
- Order Słonia (Dania)[4]
- Order Muhammada Alego (Egipt)
- Krzyż Wielki Orderu Zasługi (Ekwador)
- Order Krzyża Wolności (Estonia)
- Krzyż Wielki Orderu Pieczęci Salomona (Etiopia)
- Krzyż Wielki Orderu Białej Róży (Finlandia)
- Krzyż Wielki Orderu Legii Honorowej (Francja)[4]
- Medal Wojskowy (Francja)
- Krzyż Wojenny 1914−1918 z palmą (Francja)
- Łańcuch Orderu Karola III (Hiszpania)[4]
- Krzyż Wielki Orderu Lwa Niderlandzkiego (Holandia)[4]
- Krzyż Wielki Orderu Korony Persji (Iran)
- Order Chryzantemy (Japonia)[4]
- Krzyż Wielki Orderu Boyacá (Kolumbia)
- Krzyż Wielki Orderu Carlosa Manuela de Céspedes (Kuba)
- Wielki Komandor Orderu Oswobodzenia Afryki (Liberia)
- Krzyż Wielki Orderu Krzyża Pogoni (Litwa)[5]
- Order Domowy Nassauski Lwa Złotego (Luksemburg)[4]
- Krzyż Wielki Orderu Trzech Gwiazd (Łotwa)
- Order Pogromcy Niedźwiedzia (Łotwa)
- Wielka Wstęga Orderu Alawitów (Maroko)
- Krzyż Wielki Orderu św. Karola (Monako)[4]
- Łańcuch Orderu Świętego Olafa (Norwegia)[4]
- Wielka Wstęga Orderu Korony (Persja)
- Krzyż Wielki Orderu Słońca (Peru)
- Order Orła Białego (Polska)
- Krzyż Wielki Orderu Wojennego Virtuti Militari (Polska)
- Wstęga Trzech Orderów (Portugalia)
- Krzyż Wielki Orderu Wojskowego Chrystusa (Portugalia)[4]
- Krzyż Wielki Orderu Wojskowego Avis (Portugalia)[4]
- Krzyż Wielki Orderu Wojskowego św. Jakuba od Miecza (Portugalia)[4]
- Krzyż Wielki Orderu Wojskowego Wieży i Miecza (Portugalia)
- Order Orła Czarnego (Prusy)[4]
- Order św. Andrzeja (Rosja)[4]
- Order Świętego Aleksandra Newskiego (Rosja)[4]
- Order Świętego Jerzego III klasy (Imperium Rosyjskie)
- Order Świętej Anny I klasy (Rosja)[4]
- Order św. Stanisława I klasy (Rosja)[4]
- Łańcuch Orderu Karola I (Rumunia)[4]
- Order Michała Walecznego I klasy (Rumunia)
- Krzyż Wielki Orderu Gwiazdy (Rumunia)[4]
- Order Cnoty Lotniczej (Rumunia)
- Krzyż Wielki Orderu Gwiazdy Jerzego Czarnego (wojskowego) (Królestwo Serbii)
- Order Królewski Serafinów (Szwecja)[4]
- Medal Sił Lądowych za Wybitną Służbę (USA)
- Wielki Łańcuch Orderu Oswobodziciela (Wenezuela)
- Order Podwiązki (Wielka Brytania)
- Krzyż Wielki Orderu Łaźni (Wielka Brytania)
- Krzyż Wielki Orderu św. Michała i św. Jerzego (Wielka Brytania)
- Krzyż Wielki Orderu Wiktoriańskiego (Wielka Brytania)
- Krzyż Wojskowy (Wielka Brytania)
- Zaszczytny Krzyż Lotniczy (Wielka Brytania)
- Krzyż Wielki Orderu św. Jana Jerozolimskiego (Wielka Brytania)
- Medal Koronacyjny Króla Edwarda VII (Wielka Brytania)
- Order Annuncjaty (Włochy)[4]
- Krzyż Wielki Orderu Korony (Włochy)
- Krzyż Wielki Orderu Wojskowego (Włochy)
- Krzyż Wielki Orderu Świętych Maurycego i Łazarza (Włochy)
- Krzyż Zasługi Wojennej (Włochy)
- Krzyż Wielki Honoru i Dewocji Zakonu Kawalerów Maltańskich
- Krzyż Wielki Orderu Orła Czerwonego (Prusy)[4]
- Krzyż Wielki Orderu św. Stefana (Węgry)[4]
- Order Orła Białego (Imperium Rosyjskie)[4]
- Krzyż Wielki Orderu Grobu Świętego (Watykan)[4]
- Łańcuch Orderu Zasługi (Oldenburg)[4]
- Order Alberta Niedźwiedzia (Anhalt)[4]
- Order Korony Rucianej (Saksonia)[4]
- Order Wierności (Badenia)[4]
- Order Świętego Huberta (Bawaria)[4]
- Order Ernestyński (Saksonia)[4]
- Order Hohenzollernów II klasy (Prusy)[4]
- Order Osmana I kl. (Turcja)[4]
- Order Smoka Podwójnego (Chiny)[4]
- Order Najwyższy Chrystusa (1934, Watykan)[6]
- Krzyż Wielki Orderu Kamehamehy I (1881, Hawaje)[7]
Genealogia
[edytuj | edytuj kod]Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Koburgowie są boczną linią dynastii Wettynów, panującej w Saksonii
- ↑ Albert był wnukiem Ludwiki Marii Orleańskiej, córki króla Francuzów Ludwika Filipa I, która była żoną Leopolda I i matką hrabiego Filipa
- ↑ inaczej tę neutralność traktowano w Londynie, gdyż niemiecka inwazja na Belgię przesądziła o przystąpieniu Wielkiej Brytanii do wojny
- ↑ a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z aa ab ac ad ae af ag ah ai aj The titled nobility of Europe. Londyn: Harrison & Sons, 1914, s. 30-33.
- ↑ president.lt. [dostęp 2009-02-13]. [zarchiwizowane z tego adresu (2009-02-13)].
- ↑ Hyginus Eugene Cardinale: Orders of Knighthood Awards and The Holy See – A historical, juridical and practical Compendium. Londyn: Van Duren, 1983, s. 33.
- ↑ The Most Noble Order of Kamehameham I. keouanui.org. [dostęp 2017-11-03]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-11-07)]. (ang.).
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Isabelle Bricard , Dynastie panujące Europy, Grażyna Schirmer (tłum.), Jacek Schirmer (tłum.), Warszawa: Świat Książki, 2007, ISBN 978-83-7391-767-5, OCLC 169895614 .
- Albert I. klm-mra.be. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-07-14)]., Musée Royal de l'Armée et d’Histoire Militaire, Bruxelles – Belgique (ang. • fr. • niderl.) [dostęp 13 sierpnia 2011]
- ISNI: 0000000109400471
- VIAF: 121795014
- LCCN: n50047979
- GND: 118644270
- LIBRIS: 86lnpnvs3ln65gj
- BnF: 12426569b
- SUDOC: 027280659
- SBN: NAPV088624
- NLA: 35002591
- NKC: jx20070523001
- DBNL: albe007
- BNE: XX1180351
- NTA: 068347324
- Open Library: OL135017A
- PLWABN: 9810608805605606
- NUKAT: n00095337
- J9U: 987007257401505171
- CANTIC: a19600161
- ΕΒΕ: 224710
- BLBNB: 000489091
- LIH: LNB:Lb2;=BG
- RISM: people/30071458
- Cudzoziemcy odznaczeni Krzyżem Wielkim Orderu Virtuti Militari (II Rzeczpospolita)
- Cudzoziemcy odznaczeni Orderem Orła Białego (II Rzeczpospolita)
- Koburgowie
- Odznaczeni Army Distinguished Service Medal
- Odznaczeni Krzyżem Wojennym Czechosłowackim (1914–1918)
- Odznaczeni Krzyżem Wybitnej Służby Lotniczej
- Odznaczeni Distinguished Service Medal
- Odznaczeni Orderem Królewskim Serafinów
- Odznaczeni Królewskim Orderem Wiktoriańskim
- Odznaczeni Krzyżem Wielkim Legii Honorowej
- Odznaczeni Krzyżem Wojennym (Belgia)
- Odznaczeni Krzyżem Wojennym (Francja)
- Odznaczeni Medalem Izery
- Odznaczeni Medalem Koronacyjnym Króla Edwarda VII
- Odznaczeni Medalem Wojskowym (Francja)
- Odznaczeni Krzyżem Wojskowym (Wielka Brytania)
- Odznaczeni Orderem Kondora Andów
- Odznaczeni Narodowym Orderem Zasługi (Ekwador)
- Odznaczeni Orderem Alawitów
- Odznaczeni Orderem Annuncjaty
- Odznaczeni Orderem Avis (Portugalia)
- Odznaczeni Orderem Lwa Białego
- Odznaczeni Orderem Białej Róży Finlandii
- Odznaczeni Orderem Boyacá
- Odznaczeni Orderem Chrystusa (Portugalia)
- Odznaczeni Orderem Chryzantemy
- Odznaczeni Orderem Ernestyńskim
- Odznaczeni Orderem Grobu Świętego
- Odznaczeni Orderem Gwiazdy Jerzego Czarnego
- Odznaczeni Orderem Gwiazdy Rumunii
- Odznaczeni Orderem Hohenzollernów
- Odznaczeni Orderem Karola I
- Odznaczeni Orderem Karola III
- Odznaczeni Orderem Korony (Belgia)
- Odznaczeni Orderem Korony Rucianej
- Odznaczeni Orderem Korony Włoch
- Odznaczeni Krzyżem Zasługi Wojennej (Włochy)
- Odznaczeni Orderem Krzyża Pogoni
- Odznaczeni Orderem Krzyża Wolności (Estonia)
- Odznaczeni Orderem Leopolda (Belgia)
- Odznaczeni Orderem Leopolda II
- Odznaczeni Orderem Lwa (Belgia)
- Odznaczeni Orderem Lwa Niderlandzkiego
- Odznaczeni Orderem Łaźni
- Odznaczeni Orderem Michała Walecznego
- Odznaczeni Orderem Najwyższym Chrystusa
- Odznaczeni Orderem Orła Białego (Imperium Rosyjskie)
- Odznaczeni Orderem Orła Czarnego
- Odznaczeni Orderem Orła Czerwonego
- Odznaczeni Orderem Oswobodziciela
- Odznaczeni Orderem Podwiązki
- Odznaczeni Orderem Pogromcy Niedźwiedzia
- Odznaczeni Orderem Słonia
- Odznaczeni Orderem Słońca Peru
- Odznaczeni Orderem św. Michała i św. Jerzego
- Odznaczeni Orderem Świętego Aleksandra Newskiego (Imperium Rosyjskie)
- Odznaczeni Orderem Świętego Andrzeja (Imperium Rosyjskie)
- Odznaczeni Orderem Świętego Huberta
- Odznaczeni Orderem Świętego Jakuba od Miecza (Portugalia)
- Odznaczeni Orderem Świętego Jana Jerozolimskiego
- Odznaczeni Orderem Świętego Jerzego (Imperium Rosyjskie)
- Odznaczeni Orderem Świętego Karola (Monako)
- Odznaczeni Orderem Świętego Olafa
- Odznaczeni Orderem Świętego Stanisława (Imperium Rosyjskie)
- Odznaczeni Orderem Świętego Stefana
- Odznaczeni Orderem Świętej Anny
- Odznaczeni Orderem Świętych Cyryla i Metodego
- Odznaczeni Orderem Świętych Maurycego i Łazarza
- Odznaczeni Orderem Trzech Gwiazd
- Odznaczeni Orderem Wierności (Badenia)
- Odznaczeni Orderem Wieży i Miecza
- Odznaczeni Orderem Zasługi (Chile)
- Odznaczeni Orderem Domowym Nassauskim Lwa Złotego
- Odznaczeni Orderem Złotego Runa
- Odznaczeni Wstęgą Trzech Orderów
- Władcy Belgii
- Władcy Flandrii
- Ludzie urodzeni w Brukseli
- Urodzeni w 1875
- Zmarli w 1934
- Zmarli w górach
- Odznaczeni Orderem Alberta Niedźwiedzia
- Odznaczeni Orderem Osmana
- Odznaczeni Orderem Domowym i Zasługi Księcia Piotra Fryderyka Ludwika
- Odznaczeni Orderem Podwójnego Smoka
- Odznaczeni Orderem Mohameda Alego
- Odznaczeni Orderem Kamehamehy I