Sambandslýðveldi
Sambandslýðveldi er sambandsríki þar sem stjórnarfarið er í formi lýðveldis.[1] Bókstafleg grunnmerking hugtaksins lýðveldis á við ríki sem stýrt er af kjörnum fulltrúum og kjörnum þjóðhöfðingja (til dæmis forseta) fremur en af konungi eða drottningu.
Í sambandslýðveldi er ríkisvaldinu dreift milli alríkisstjórnarinnar og ríkisstjórna sambandslandanna. Sérhvert sambandslýðveldi hagar valddreifingunni á sinn hátt en yfirleitt eru sameiginleg málefni á borð við öryggis- og varnarmál og peningastefnu í verkahring alríkisins. Stjórnir sambandslandanna og sveitarfélaganna sjá gjarnan um málefni á borð við viðhald innviða og menntastefnu. Skiptar skoðanir eru þó um það hvaða málefni ættu að lúta stjórn alríkisstjórna og sambandslönd hafa yfirleitt nokkra stjórn í málefnum sem ekki lúta lögsögu alríkisins. Andstæðan við sambandslýðveldi er því einingarlýðveldi þar sem ríkisstjórn alls landsins nýtur fullveldis í öllum pólitískum málefnum. Ómiðstýrðara stjórnarfar sambandslýðvelda er algengt í fjölmennum ríkjum.[2] Í flestum sambandslýðveldum er skipting ríkisvaldsins milli stjórna alríkis og sambandsríkjanna formfest í ritaðri stjórnarskrá.
Pólitískur munur á sambandslýðveldum og öðrum sambandsríkjum, sér í lagi konungsríkjum sem lúta sambandsstjórn, felst gjarnan í lagabókstaf fremur en í verulegum stjórnarfarslegum mun þar sem flest sambandsríki lúta lýðræðislegu stjórnarfari, að minnsta kosti að nafninu til. Sumar sambandsstjórnir í einveldisríkjum, til dæmis Sameinuðu arabísku furstadæmin, byggjast þó ekki á lýðræðislegu stjórnarfari.
Sambandslýðveldi í dag
[breyta | breyta frumkóða]Sambandsríki | Opinbert heiti | Stjórnsýslueiningar | Þjóðhöfðingi |
---|---|---|---|
![]() |
Argentínska lýðveldið | Sjálfsstjórnarhéruð og ein sjálfsstjórnarborg | Forseti |
![]() |
Lýðveldið Austurríki | Sambandsríki | Forseti |
![]() |
Bandaríki Ameríku | 50 fylki eða ríki, hundruð þjóðflokkaeininga, eitt alríkisumdæmi og nokkur yfirráðasvæði | Forseti |
![]() |
Bosnía og Hersegóvína | Einingar, kantónur og eitt alríkisumdæmi | Forsetaráð |
![]() |
Sambandslýðveldið Brasilía | Sveitarfélög, fylki og eitt alríkisumdæmi[7] | Forseti |
![]() |
Sambandslýðstjórnarlýðveldið Eþíópía | Héruð | Forseti |
![]() |
Lýðveldið Indland | Fylki og alríkishéruð | Forseti |
![]() |
Lýðveldið Írak | Landstjóraumdæmi | Forseti |
![]() |
Kómorsambandið | Eyjar | Forseti |
![]() |
Mexíkóska ríkjasambandið | Fylki og ein sjálfsstjórnarborg | Forseti |
![]() |
Sambandsríki Míkrónesíu | Fylki | Forseti |
![]() |
Sambandslýðstjórnarlýðveldið Nepal | Héruð | Forseti |
![]() |
Sambandslýðveldið Nígería | Hefðbundin fylki, fylki og eitt alríkisumdæmi | Forseti |
![]() |
Íslamska lýðveldið Pakistan | Héruð, sjálfsstjórnarsvæði og alríkissvæði | Forseti |
![]() |
Rússneska sambandsríkið | Sjálfstjórnarlýðveldi | Forseti |
![]() |
Sambandslýðveldið Sómalía | Sambandshéruð | Forseti |
![]() |
Lýðveldið Suður-Súdan | Fylki | Forseti |
![]() |
Lýðveldið Súdan | Fylki | Forseti |
![]() |
Svissneska ríkjasambandið | Kantónur | Alríkisráð |
![]() |
Bólivarska lýðveldið Venesúela | Fylki, eitt höfuðborgarumdæmi og nokkur alríkisumdæmi | Forseti |
![]() |
Sambandslýðveldið Þýskaland | Sambandslönd | Forseti |
Fyrrum sambandslýðveldi
[breyta | breyta frumkóða]Tilvísanir
[breyta | breyta frumkóða]- ↑ „republic“.
- ↑ Forum of Federations: [1], Schram, Sanford. Handbook of Federal Countries: United States, pg 373–391, 2005.
- ↑ CIA World Factbook: Austria, 14. maí 2021
- ↑ CIA World Factbook: United States, 14. maí 2021
- ↑ CIA World Factbook: Bosnia and Herzegovina, 14. maí 2021
- ↑ CIA World Factbook: Brazil, 14. maí 2021
- ↑ „http://www.planalto.gov.br/ccivil_03/Constituicao/Constitui%C3%A7ao.htm“. planalto.gov.br. Afrit af upprunalegu geymt þann 13. desember 2007. Sótt 4. maí 2018.
- ↑ CIA World Factbook: Ethiopia, 14. maí 2021
- ↑ CIA World Factbook: India, 14. maí 2021
- ↑ CIA World Factbook: Mexico, 14. maí 2021
- ↑ CIA World Factbook: Nepal, 14. maí 2021
- ↑ CIA World Factbook: Nigeria, 14. maí 2021
- ↑ CIA World Factbook: Pakistan, 14. maí 2021
- ↑ „Text of the Russian constitution in English“. Constituteproject.org.
- ↑ CIA World Factbook: Switzerland, 14. maí 2021
- ↑ CIA World Factbook: Venezuela, 14. maí 2021
- ↑ CIA World Factbook: Germany, 14. maí 2021
- ↑ 18,0 18,1 „The CIA World Factbook officially dated October 15, 1991“. Afrit af upprunalegu geymt þann 11. maí 2011. Sótt 5. febrúar 2011.