ბურკინა-ფასო
ბურკინა-ფასო Burkina Faso ბურკინა-ფასო |
||||||
---|---|---|---|---|---|---|
|
||||||
დევიზი: ფრან. - Unité–Progrès–Justice (ართოობა-პროგრესი-სამართლიანობა) |
||||||
ჰიმნი: ფრან. - Une Seule Nuit (ხვალე ართი სერი) |
||||||
![]() |
||||||
ნანანოღა (დო უკაბეტაში ნოღა) | უაგადუგუ | |||||
ოფიციალური ნინა(ეფი) | ფრანანგული | |||||
თარობა | უნიტარული რესპუბლიკა ოურდუმე ხუნტაშ მართუალაშ გიმე | |||||
- | ობორჯე პრეზიდენტი | იბრაჰიმ ტრაორე | ||||
- | პრემიერ-მინისტრი | აპოლინერ იოახიმ კიელემ დე ტამბელა ს/მ | ||||
ფართობი | ||||||
- | გვალო | 274,200 კმ2 (74-ა) | ||||
- | წყარი (%) | 0.146 | ||||
მახორობა | ||||||
- | 2010 ფასებათ | 15,730,977 (64-ა) | ||||
- | census | 14,017,262 | ||||
- | მეჭედალა | 57.4 ად. ად/კმ2 (145-ა) | ||||
ედპ (ჸუპ) | 2012 წანაშ ფასებათ | |||||
- | გვალო | $24.293 მილიარდი | ||||
- | ართ მახორუშე | $1,399 | ||||
აგი (2013) | 0.388 (ოშქაშე) (181-ა) | |||||
ვალუტა | ბჟადალი აფრიკული CFA ფრანკი (XOF ) |
|||||
ბორჯიშ ორტყაფუ | (UTC+0) | |||||
Internet TLD | .bf | |||||
ოტელეფონე კოდი | +226 |
ბურკინა-ფასო (ფრანგ. - Burkina Faso), ედომუშამი ოფიციალური ჯოხოდვალა — ბურკინა-ფასო — სახენწჷფო ბჟადალი აფრიკას. 1984 წანაშ მარაშინათუთაშახ — ჟიმოლენი ვოლტა რდჷ.
ოორუეთ უხურგანს მალი, ბჟაეიოლშე - ნიგერი, ობჟათე-ბჟაეიოლშე - ბენინი, ობჟათეთ - ტოგო დო განას დო ობჟათ-ბჟადალშე - კოტდ'ივუარს. ზუღაშა გიშალი ვაუღუ.
ქიანაშ ჯოხოდვალა „მართალი კათაშ ოდაბადეს“ შანენს (მოორეშ ნინაშე გინოთანგუათ „ბურკინა“ — „მართალი კათა“, დიულაშ ნინაშე „ფასო“ — „ოდაბადე“). გინოთანგუაშ მაჟირა ვერსიათ — „ღირსული კათაში ქიანა“ . ხოლო გიმირინაფუ ქიანაშ ჯოხოდვალაშ მერკე ფორმა - ბურკინა (Burkina).
ქიანაშ ტერიტორია — 274,200კმ², მახორობა — 15,7 მლნ ადამიერი (2009 წანას). ნანანოღა — უაგადუგუ.
ისტორია
[რედაქტირაფა | წყუშ რედაქტირაფა]ორდოიანი ისტორია
[რედაქტირაფა | წყუშ რედაქტირაფა]XI ოშწანურაშ დაჭყაფუს, განაშ ამდღანერი ტერიტორიაშ ოორუე-ბჟაეიოლშე, ბურკინა-ფასოშ ასეიანი ტერიტორიაშა მოსიშ ტომქ მორთჷ. მოსიშ ტომქ აბანური ტომეფი - ნიენიესა, გრუსი დო ბუსა დიქვემდებარჷ. დოგონიშ ტომქ ოორუეშა დიკინჷ. XIV ოშწანურაშე, ასეიანი ბურკინა-ფასოშ ტერიტორიას არსებენდჷ სახენწჷფო უაგადუგუ, იატენგა, ტენკოდოგო დო ფადან-გურმაი. XIV ოშწანურაშე XVI ოშწანურაშახ იატენგაშ სახენწჷფოქ მეძობელი მალიშ დო სონგაიშ ტერიტორიაშ ნორთი ეჭოფუ.
კოლონიური პერიოდი
[რედაქტირაფა | წყუშ რედაქტირაფა]XIX ოშწანურაშ ბოლოს, ფრანფეფქ დიხეფიშ კოლონიზაცია ქიდიჭყეს. 1895 წანას, იატენგაშ სახენწფოშ ჯარქ აკოცუ, 1897 წანას ფადა-გურმაქ საფრანგეთიშ პროტექტორატი აღიარუ. 1904 წანაშე 1919 წანაშახ, ჟიშენი ვოლტა, საფრანგეთიშ ჟიშენი სენეგალი-ნიგერიშ კოლონიაშა მიშმეშჷ, უკული გირთჷ ზოხო კოლონიათ. 1934 წანას, რკინაშ შარაქ ქიდიგჷ აბიჯანიშახ. 1947 წანას, ჟიშენი ვოლტაში კოლონია კინე აკადგინეს. ნძალას ეკმიკათუანდჷ აფრიკული დემოკრატიული გოართოიანაფა (ადგ), ნამუსჷთ დუდშე ხემანჯღვერენდჷ კულიბალი, უკული მორის იამენგო. 1947 წანაშე 1958 წანაშახ საფრანგეთიშ ჟიშენი ვოლტა საფრანგეთიშ ზუღაშ მელეიანი ტერიტორია რდჷ, უკული ეკიხანდჷ მუჭოთ ჟიშენი ვოლტაშ რესპუბლიკაშ ავტონომია, საფრანგეთიშ წორომაჸალობაშ აკოდგინალუას. 1959 წანას, ქიანაშ პრეზიდენტი იამეოგო რდჷ, ნამუქჷთ მაართათ არძა პოლიტიკური პართია გაუქვუ, მუშ პარტიაშ მოხ.
ორთა
[რედაქტირაფა | წყუშ რედაქტირაფა]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/69/Burkina_Faso_Map.jpg/250px-Burkina_Faso_Map.jpg)
ქიანაშ ტერიტორიაშ უმენტაში ნორთი — მოსიშ რეღმამი პლატოს უკებჷ (სიმაღალა 200—500 მ.), სოდეთ იდვალუაფუ გიშართილი 750 მეტრაშახ სიმარალაშ ქჷნდჷრეფი.
კლიმატი - სუბეკვატორიული, სქირე სეზონეფით (გერგობათუთაშე მელახიშახ; ქიანაშ ოორუე რაიონეფს 8—10 თუთას იგინძარებუ).
ოწყარმალუე რშვილი — დოხოლაფირო 20 წყარმალუ რე; თაურჷშე არძაშე უმოს შანულამიე — უჩა ვოლტა დო ჩე ვოლტა. სქირე სეზონს არძა წყარმალუ ეთმესკირუ ვარდა ონდეთ მეხჷრჩანს.
ქიანაშ ტერიტორიაშ უმენტაშობა ფორილიე ტიპიური დო მაღალტყალამი სავანათ; აბან-აბანი იდვალუაფუ - სავანაშ ტყალეფი, ქვერჩხონი. ქიანაშ ტერიტორიაშ დოხოლაფირო 9 % ტყას უკებჷ.
ტყარი ჩხოლარეფიშ მუდანობა ირკენს. თაქ ხე ნჯილოეფი, ლეოპარდეფი, მუნჭყვეფი, კამბეშეფი, ანტილოპეფი. ბრელიე მაფურინჯე დო მახოხინე. წყარმალუეფიშ ჭყენჭყამი წყარპიჯეფს ხე - ბეჰემოთეფი, ნიანგეფი, წყარიშ კუეფი. ქიანაშ ობჟათეთ გოფაჩილიე ჭანჯი ცეცე.
ბენინი დო ნიგერიშ ხურგაწჷკმა იდვალუაფუ ერუანული პარკი - W (დაბლ-ვ), რეზერვატეფი.
პოლიტიკური დონწყუალა
[რედაქტირაფა | წყუშ რედაქტირაფა]- სახენწჷფოშ მადუდე — პრეზიდენტი, საარძო ხონარიშ მეჩამათ გიშეგორუაფუ.
- ხეშუულაშ მადუდე — პრემიერ-მინისტრი, დუთმარინუანს პრეზიდენტი.
- ართპალატამი პარლამენტი — ერუანული ასამბლეა, 111 მაკათური გიშმეგორუაფუ საარძო ხონარიშ მეჩამათ, 5 წანაშ ვადათ.
ეკონომიკა
[რედაქტირაფა | წყუშ რედაქტირაფა]ორთაშობური რესურსეფი — მარგანეციშ მადენიშ, ორქოშ, ფოსფორიტეფიშ - საბადოეფი, ლინჯიშ, ნიკელიშ, ტიტანიშ მადანი.
ბურკინა-ფასო — მოსოფელიშ ართ-ართი უდაღარაში ქიანა რე. მოხანდეეფიშ 90 % ორთაშობური ოფუტე მეოურნობათიე დოკაფილი, ნამუსჷთ გოლოფა ოცილჷ. თარი საექსპორტო კულტურა — ბამბე.
ედპ ართი მახორუშო (2009) — 1,2 ვთშ. ააშ დოლარი (206-ა აბანი მოსოფელს). სიდაღარაშ დონეშ გიმე რე - დოხოლაფირო მახორობაშ გვერდი.
ოფუტეშ მეურნობა — ბამბე, არაქისი, ზეთიშ ჯა, სორგო, პურასქია, ლაიტი, ორზა; იმიარებუაფუ შხურეფი დო თხალეფი.
წარმებაა — ბამბეშ დამუშება, ოშუმალეფიშ წარმება, ოფუტეშ პროდუქციაშ დამუშება, საპონიშ, სიგარეტიშ დო ტექსტილიშ წარმება, ორქოშ შიბა.
გალენი ვაჭრუა
[რედაქტირაფა | წყუშ რედაქტირაფა]ექსპორტი — 0,5 მლრდ. ააშ დოლარი 2008 წანას — ბამბე, ორინჯი, ორქო, ხორცი, ტყები.
თარი მაჸიდეეფი — სინგაპური 16,6 %, ბელგია 12,6 %, ჩინეთი 11 %, ტაილანდი 8,9 %, განა 6,8 %, ინდოეთი 6,3 %.
იმპორტი — 1,3 მლრდ. ააშ დოლარი 2008 წანას — ოწარმობუე მეკონ-მოკონი, ოჭკომალი პროდუქტეფი, ნაბთობპროდუქტეფი.
თარი მიშმაღალარეფი — კოტ დ’ივუარი 26,7 %, საფრანგეთი 20 %, ტოგო 8 %, ლიბია 4,6 %.
ოკათჷ ოერეფშქაშე ორგანიზაცია - აკრ-შ ქიანეფს.
ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული გორთუალა
[რედაქტირაფა | წყუშ რედაქტირაფა]![ბურკინა-ფასოშ აკანეფი.](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/04/Burkina_Faso_Regions_%28ru%29.png/400px-Burkina_Faso_Regions_%28ru%29.png)
ბურკინა-ფასო გორთილიე 13 აკანო , 45 პროვინციათ დო 301 დეპარტამენტო.
№ | აკანი | კოხოდვალა ფრანგულო | ადმინისტრაციული ცენტრი | პროვინციეფიშ მუდანობა | ფართობი, კმ² | მახორობა (2006), ადმ. | მეჭედალა, ადმ/კმ² |
---|---|---|---|---|---|---|---|
1 | ბულკე-დუ-მუხუნი | Boucle du Mouhoun | დედუგუ | 6 | 34 479 | 1 434 847 | 41,62 |
2 | კასკადეფი | Cascades | ბანფორა | 2 | 16 663 | 524 956 | 31,50 |
3 | ცენტრალური | Centre | უაგადუგუ | 1 | 2 805 | 1 523 980 | 543,31 |
4 | ბჟაეიოლ-ცენტრალური | Centre-Est | ტენკოდოგო | 3 | 14 852 | 1 132 023 | 76,22 |
5 | ოორუე-ცენტრალური | Centre-Nord | კაია | 3 | 19 508 | 1 203 073 | 61,67 |
6 | ბჟადალ-ცენტრალური | Centre-Ouest | ქუდუგუ | 4 | 21 853 | 1 183 473 | 54,16 |
7 | ობჟათე-ცენტრალური | Centre-Sud | მანგა | 3 | 11 313 | 638 379 | 56,43 |
8 | ბჟაეიოლი | Est | ფედა-ნგურმა | 5 | 46 256 | 1 209 399 | 26,15 |
9 | ჟიშენი ბასეინეფი | Hauts-Bassins | ბობო-დიულასო | 3 | 26 606 | 1 410 284 | 53,01 |
10 | ოორუე | Nord | უახიგუია | 4 | 17 601 | 1 182 770 | 67,20 |
11 | ცენტრალური პლატო | Plateau-Central | ზინიარი | 3 | 8 545 | 647 516 | 75,78 |
12 | სახელი | Sahel | დორი | 4 | 36 130 | 808 928 | 22,39 |
13 | ობჟათე-ბჟადალი | Sud-Ouest | გაუა | 4 | 16 576 | 623 056 | 37,59 |
არძო ართო | 45 | 273 187 | 13 522 684 | 49,50 |
მახორობა
[რედაქტირაფა | წყუშ რედაქტირაფა]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/26/Burkina-Faso-Demography.png/200px-Burkina-Faso-Demography.png)
ბურკინა-ფასოშ ჯინჯიერი მახორობა ჟირ თარი ეთნიკური ბუნას ორხველჷ: გურეფი (კათა), ნამუშათ მიშმჷურს ქიანაშ უდიდაში მახორობა მოსი (ნთელ მახორონაშ - 4 8,6 %), თეწკჷმა ართო შხვადოშხვა ტომეფი დო კათეფი - სისალა, მბუინი, გა, ბობო (6,8 %), ლობი (4,3 %), გურუნსი (6 %), გურმა (7 %), სენუფო (2,2 %); დო მანდე, ნამუსჷთ ორხველჷ - ბუსა, ბისა, სამო (სანუ) 6,5 %, ხაუსა, სონიკე, დიულა, ფულბე; ქიანაშ ოორუეთ - სონგაი დო ტუარეგეფი ოხორანა.
რელიგია — მუსულმანეფი - 60,5 %, აბორიგენული კულტეფი - 15,3 %, ქირსიანეფი (უმენტაშო კათოლიკეფი) — 23,2 %.
ნოღაშ მახორობა — 20 %. მახორობაშ მეჭედალა 48,2 ადმ./კმ².
მახორობაშ მუდანობა: 16,2 მლნ (2010 წანაშ კვირკვეშ ფასებათ).
ნანდული ძინა:
- 3,1 % (11-ა აბანი მოსოფელს)
მახორობაშ ხანობური აკოდგინალუა:
- 0-14 წანა: 46,2 %
- 15-64 წანა: 51,3 %
- 65 წანა დო ეშე: 2,5 %
მახორობაშ ოშქაშე ხანი:
- გვალო — 16,8 წანა, თენეფს შქას
- ქომოლკათა 16,6 წანა
- ოსურკათა 17 წანა
დაბადება:
- 44,0 - 1000 ადამიერშო (4-ა აბანი მოსოფელს)
ღურა:
- 13,0 - 1000 ადამიერშო
ჩქჷჩქჷშ რურა:
- 83 - 1000 ჩქჷჩქჷშო (13-ა აბანი მოსოფელს)
მახორობაშ თელარაშ ოშქაშე მუდანობა:
- გვალო — 53 წანა (203-ა აბანი მოსოფელს)
- ქომოლკათა— 51 წანა
- ოსურკათა — 55 წანა
იმუნოდეფიციტური ვირუსით დალახება (აივ) — 1,6% (2007 წანაშ ფასებათ)
მახორობას ჭარუა-კითხირიშ რჩქინა — 29% ქომოლკათა, 15% ოსურკათა (2003 წანაშ ფასებათ)
დღახუეფი
[რედაქტირაფა | წყუშ რედაქტირაფა]- 1 ღურთუთა — ახალი წანა
- 3 ღურთუთა — 1966 წანაშ აქციაეფიშ გოშინა
- 8 მელახი — ოსურეფიშ დღა
- 1 მესი — ხანდაშ დღა
- 5 მარაშინათუთა — ზოხორინალაშ დღა (საფრანგეთიშე, 1960)
- 11 ქირსეთუთა — ერუანული დღა ვარდა რესპუბლიკაშ დღა
რესურსეფი ინტერნეტის
[რედაქტირაფა | წყუშ რედაქტირაფა]- ბურკინა-ფასოშ თარობაშ ვებ-ხასჷლა(ფრანგულო)
- ბურკინა-ფასოშ პრეზიდენტიშ ვებ-ხასჷლა Archived 2009-02-16 ვებ-ხასჷლას Wayback Machine. (ფრანგულო)
- სასარგებლე ინფორმაცია ბურკინა-ფასოშე Archived 2012-08-12 ვებ-ხასჷლას Wayback Machine.
- ბურკინა-ფასოშ პროფილი