Morten Meldal
Morten Meldal | |
---|---|
Tavalludi |
16-yanvar 1954-yil |
Fuqaroligi | Daniya[1] |
Morten Piter Meldal (1954-yil 16-yanvarda tugʻilgan) — daniyalik kimyogar. Daniyaning Kopengagen shahridagi Kopengagen universitetida kimyo professori[2]. Eng yaxshi CuAAC-klik reaksiyasini ishlab chiqishi bilan mashhur[3][4] bilan bir vaqtda, lekin ular mustaqil Valeriy V. Fokin va K. Barri Sharpless[5].
Meldal Carolyn R. Bertozzi va Karl Barry Sharpless bilan birgalikda „Klik kimyosi va bioortogonal kimyoni rivojlantirgani uchun“ kimyo boʻyicha Nobel mukofotiga sazovor boʻldi[6].
Biografiya
[tahrir | manbasini tahrirlash]Meldal Daniya Texnika Universitetida (DTU) kimyo muhandisligi boʻyicha bakalavr va PhD darajalarini olgan. Ilmiy ishi Klaus Bock tomonidan nazorat qilingan va oligosakkaridlarning sintetik kimyosiga qaratilgan. 1983—1988-yillarda DTU va Kopengagen universitetida organik kimyo boʻyicha mustaqil ilmiy xodim boʻlgan. 1985—1986-yillar davomida Kembrij universitetida doktorlik ishini himoya qilgan. Tibbiy tadqiqot kengashi markazi, molekulyar biologiya laboratoriyasida ilmiy xodim boʻlgan[7]. 1996-yilda DTU dotsenti lavozimiga tayinlangan. 1998-yildan Karlsberg laboratoriyasi[8] kimyo kafedrasida sintez guruhini boshqargan va 1997-yildan buyon qattiq fazali organik kimyo va fermentativ reaktsiyalar markazi (SPOCC) boshligʻi boʻlib ishlagan.
Meldal oʻz faoliyatining boshlanishiga yaqin peptid sintezi uchun bir nechta texnika va asboblarni ishlab chiqdi. Peptid va organik sintez asboblarida, katta split-miks majmuasini yigʻishda ishlatiladigan koʻp ustunli sintezni ishlab chiqdi. Birinchi boʻlib peptid va oqsil konjugatsiyalarida, polimerlarda va materialistik fanlarida qoʻllaniladigan asetilen va azidlarning sikloadlanishini taqdim etdi. Meldal guruhi bu reaksiyani koʻpchilik funksional guruh kimyolariga toʻliq ortogonal ekanligini koʻrsatdi. Keyinchalik ular qattiq fazali peptid va peptid-organik kimyoni qattiq fazali kimyoviy biologiya va oqsil kimyosi bilan birlashtirishga yordam beradigan qattiq tayanchlarni ishlab chiqdilar.
Yaqinda Meldal optik kodlash usulini ishlab chiqdi.Organik kimyo va peptidlar kimyosini qattiq qoʻllab-quvvatlashda birlashtirishga qaratilgan. U N-asil iminium ionlarini hosil qilish boʻyicha bir qator yangi usullarni ishlab chiqdi, bu birikmalarning kombinatsiyalangan kutubxonalari hujayra asosidagi skriningda faol GPCR moddalarini yaratdi va skrining qildi.
2019-yilda Meldal beta-tanalar, yaʼni antikorlarning peptid taqlidlari kontseptsiyasiga asoslangan Betamab Therapeutics ApS kompaniyasiga asos solgan[9]. Biroq, kompaniya 2021-yilda yopilgan[10].
Manbalar
[tahrir | manbasini tahrirlash]- ↑ (unspecified title)
- ↑ „Morten Meldal is the new professor in nanochemistry“. Nano- Science Center (2011-yil 7-fevral). Qaraldi: 2014-yil 4-aprel.
- ↑ Tornøe, C. W. and Meldal, M., Peptidotriazoles: Copper(I)-catalyzed 1,3-dipolar cycloadditions on solid-phase. In: Lebl, M., Houghten, R. A. (Eds.), American Peptide Society and Kluwer Academic Publishers, San Diego, 2001, pp. 263-4.
- ↑ „five“, Optimization of Solid-Phase Combinatorial Synthesis, 1 Bing Yan: , USA: CRC Press, 4 December 2001 — 408-bet. ISBN 9780824706548. and Meldal, M., Peptidotriazoles on solid-phase.
- ↑ Rostovtsev, Vsevolod V.; Green, Luke G; Fokin, Valery V.; Sharpless, K. Barry (2002). „A Stepwise Huisgen Cycloaddition Process: Copper(I)-Catalyzed Regioselective "Ligation" of Azides and Terminal Alkynes“. Angewandte Chemie International Edition. 41-jild, № 14. 2596–2599-bet. doi:10.1002/1521-3773(20020715)41:14<2596::aid-anie2596>3.0.co;2-4. PMID 12203546.
- ↑ https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2022/press-release/
- ↑ „LMB Alumni“. MRC Laboratory of Molecular Biology. 2019-yil 1-avgustda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2014-yil 4-aprel.
- ↑ Rademann, Jorg (29 May 1999). „SPOCC: A Resin for Solid-Phase Organic Chemistry and Enzymatic Reactions on Solid Phase“. Journal of the American Chemical Society. 23-jild, № 121. 5459–5466-bet. doi:10.1021/ja984355i.
- ↑ Hu, Hongxia; Kofoed, Christian; Li, Ming; Gonçalves, Juliana P.L.; Hansen, Jonas; Wolfram, Martin; Hansen, Axel K.; Hartmann, Camilla H.F.; Diness, Frederik (2019). „Computational Evolution of Threonine-Rich β-Hairpin Peptides Mimicking Specificity and Affinity of Antibodies“. ACS Central Science. 5-jild, № 2. 259–269-bet. doi:10.1021/acscentsci.8b00614. PMC 6396188. PMID 30834314.
- ↑ „Betamab ApS“. Paqle. 2021-yil 10-dekabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2021-yil 10-dekabr.