เอลาม
![]() แผนที่แสดงพื้นที่จักรวรรดิเอลาม (สีส้ม) และดินแดนเพื่อนบ้าน โดยแสดงพื้นที่อ่าวเปอร์เซียในยุคสัมฤทธิ์ด้วย | |
ชื่อภาษาท้องถิ่น | Elamites, Susiana |
---|---|
ภูมิภาค | อิหร่าน, อิรักตอนใต้ |
สมัย | ก่อนกลุ่มชนอิหร่าน |
ช่วงเวลา | 3200 – 539 ปีก่อนคริสต์ศักราช |
ก่อนหน้า | เอลามดั้งเดิม |
ถัดไป | จักรวรรดิอะคีเมนิด |
เอลาม หรือ จักรวรรดิเอลาไมท์ (อังกฤษ: Elam หรือ Elamite Empire; ลิเนียร์อีลาไมต์: hatamti; อักษรรูปลิ่มเอลาไมต์: 𒁹𒄬𒆷𒁶𒋾 haltamti; ซูเมอร์: 𒉏𒆠 elam; แอกแคด: 𒉏𒈠𒆠 elamtu; ฮีบรู: עֵילָם ʿēlām; เปอร์เซียเก่า: 𐎢𐎺𐎩 hūja)[1][2] เป็นอารยธรรมโบราณที่ตั้งอยู่ทางตะวันตกเฉียงใต้ของอิหร่านปัจจุบัน เอลามเป็นศูนย์กลางทางตะวันตกสุดและทางตะวันตกเฉียงใต้ของอิหร่านปัจจุบันที่ครอบคลุมตั้งแต่ที่ลุ่มคูเซสสถาน (Khuzestan) และ จังหวัดอิลาม (Ilam Province) ที่เป็นต้นกำเนิดของคำว่า “เอลาม” ไปจนถึงจิรอฟท์ในจังหวัดเคอร์มาน (Kerman province) และเบอร์เนดในซาโบล (Zabol) [ต้องการอ้างอิง] และรวมทั้งบางส่วนเล็กน้อยของทางใต้ของอิรัก จักรวรรดิเอลาไมท์รุ่งเรืองอยู่ระหว่าง 2800 ปีจนถึง 550 ปีก่อนคริสต์ศักราช
ตั้งอยู่ทางตะวันออกของเมโสโปเตเมียเอลามเป็นส่วนหนึ่งของเมืองในตะวันออกโบราณระหว่างยุคทองแดง (Chalcolithic) การเริ่มใช้บันทึกโดยตัวอักษรจากตั้งแต่ 3000 ปีก่อนคริสต์ศักราชประจวบกับประวัติศาสตร์ของเมโสโปเตเมีย ในสมัยเอลาไมท์โบราณ (ยุคสัมริดตอนกลาง) เอลามประกอบด้วยกลุ่มราชอาณาจักรบนที่ราบสูงอิหร่านที่มีศูนย์กลางอยู่ที่อันชาน และจากราวศตวรรษที่ 2 ก่อนคริสต์ศักราชศูนย์กลางก็ย้ายไปอยู่ที่ซูซา (Susa) บนที่ราบต่ำคูเซสสถาน วัฒนธรรมของเอลามมีบทบาทสำคัญในหมู่ชนกูเทียน (Gutian people) โดยเฉพาะในสมัยที่จักรวรรดิอคีเมนียะห์เข้ามาแทนที่และภาษาเอลาไมท์ยังคงใช้เป็นภาษาราชการ
ภาษาเอลาไมท์ไม่มีความเกี่ยวข้องกับตระกูลภาษาใดๆ และดูเหมือนจะเป็นภาษาอิสระเช่นภาษาสุเมเรียน แต่นักค้นคว้าบางคนเชื่อว่าเป็นส่วนหนึ่งของภาษาเอลาโม-ดราวิเดียน (Elamo-Dravidian)
อ้างอิง
[แก้]- ↑ "Elam (GN)". Oracc: The Open Richly Annotated Cuneiform Corpus.
- ↑ "Elamtu [ELAM] (GN)". Oracc: The Open Richly Annotated Cuneiform Corpus. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2023-03-26. สืบค้นเมื่อ 2022-03-08.
ข้อมูล
[แก้]- Quintana Cifuentes, E., "Historia de Elam el vecino mesopotámico", Murcia, 1997. Estudios Orientales. IPOA-Murcia.
- Quintana Cifuentes, E., "Textos y Fuentes para el estudio del Elam", Murcia, 2000. Estudios Orientales. IPOA-Murcia.
- Quintana Cifuentes, E., La Lengua Elamita (Irán pre-persa), Madrid, 2010. Gram Ediciones. ISBN 978-84-88519-17-7
- Khačikjan, Margaret: The Elamite Language, Documenta Asiana IV, Consiglio Nazionale delle Ricerche Istituto per gli Studi Micenei ed Egeo-Anatolici, 1998 ISBN 88-87345-01-5
- Persians: Masters of Empire, Time-Life Books, Alexandria, Virginia (1995) ISBN 0-8094-9104-4
- Pittman, Holly (1984). Art of the Bronze Age: southeastern Iran, western Central Asia, and the Indus Valley. New York: The Metropolitan Museum of Art. ISBN 9780870993657.
- D. T. Potts, "Elamites and Kassites in the Persian Gulf",Journal of Near Eastern Studies, vol. 65, no. 2, pp. 111–119, (April 2006)
- Potts, Daniel T. (2016) [1999]. The Archaeology of Elam: Formation and Transformation of an Ancient Iranian State. Cambridge University Press. ISBN 978-1-107-09469-7.
- McAlpin, David W., Proto Elamo Dravidian: The Evidence and Its Implications, American Philosophy Society (1981) ISBN 0-87169-713-0
- Vallat, François. 2010. "The History of Elam". The Circle of Ancient Iranian Studies (CAIS)
- Álvarez-Mon, Javier; Basello, Gian Pietro; Wicks, Yasmina, บ.ก. (2018). The Elamite World. Routledge Worlds. Oxford: Routledge. ISBN 978-1-138-99989-3.
แหล่งข้อมูลอื่น
[แก้]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4a/Commons-logo.svg/30px-Commons-logo.svg.png)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fa/Wikiquote-logo.svg/34px-Wikiquote-logo.svg.png)
- Lengua e historia elamita, by Enrique Quintana
- History of the Elamite Empire
- Elamite Art
- Stele of King Untash Napirisha เก็บถาวร 2017-12-01 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
- Statue of Queen Napir Asu เก็บถาวร 2018-07-20 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
- Elamite Seals
- All Empires – The Elamite Empire เก็บถาวร 2007-09-27 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
- Elam in Ancient Southwest Iran
- Persepolis Fortification Archive Project
- Iran Before Iranians
- Encyclopædia Iranica: Elam
- Modelling population dispersal and language origins during the last 120,000 years
- Hamid-Reza Hosseini, Shush at the foot of Louvre Shush dar dāman-e Louvre, in Persian, Jadid Online, 10 March 2009
Audio slideshow (6 min 31 sec) - https://web.archive.org/web/20160222154459/http://www.elamit.net/