Pekini
39°55′00″N 116°23′00″E / 39.916667°N 116.383333°E
Pekini | |
---|---|
Distrikti qëndror i biznesit Tempulli i parajsës Muri i madh i Badalingut Tiananmen Korridori i Madh i Njerëzve (majtas) dhe Qëndra Kombëtare e Arteve Performuese (djathtas) | |
![]() | |
Themeluar nga | Dinastia Zhou |
Popullsia | |
• Gjithsej | 21.893.095 |
{{{postal_code_type}}} | vetëm nr. |
Faqja zyrtare | Peking |
Pekini (kineze: 北京, pinyin: běijīng /pei˨˩tɕiŋ˥˥/) është kryeqyteti i Kinës. Me mbi 21 milionë banorë, Pekini është kryeqyteti kombëtar më i populluar në botë, si dhe qyteti i dytë më i madh i Kinës pas Shangait . [1] Ndodhet në Kinën Veriore dhe qeveriset si komunë nën administrimin e drejtpërdrejtë të Këshillit Shtetëror me 16 rrethe urbane, periferike dhe rurale . [2] Pekini është i rrethuar kryesisht nga Provinca Hebei me përjashtim të Tianjinit fqinj në juglindje; Së bashku, të treja nënndarjet formojnë megalopolin Jingjinji dhe rajonin e kryeqytetit kombëtar të Kinës. [3]
Pekini është një qytet global dhe një nga qendrat kryesore në botë për kulturën, diplomacinë, politikën, financat, biznesin dhe ekonominë, arsimin, kërkimin, gjuhën, turizmin, median, sportin, shkencën dhe teknologjinë dhe transportin . Ai është shtëpia e selive të shumicës së kompanive më të mëdha shtetërore të Kinës dhe strehon numrin më të madh të kompanive Fortune Global 500 në botë, si dhe katër institucionet financiare më të mëdha në botë për nga totali i aseteve. [4] Është gjithashtu një qendër kryesore për autostradën kombëtare, autostradën, hekurudhat dhe rrjetet hekurudhore me shpejtësi të lartë . Aeroporti Ndërkombëtar i Kryeqytetit të Pekinit ka qenë i dyti më i ngarkuari në botë nga trafiku i pasagjerëve (më i frekuentuari i Azisë) që nga viti 2010, [5] dhe, që nga 2016 , rrjeti i metrosë së qytetit është më i ngarkuari dhe më i gjatë në botë. Aeroporti Ndërkombëtar Daxing i Pekinit, një aeroport i dytë ndërkombëtar në Pekin, është terminali më i madh i aeroportit me një strukturë në botë. [6] [7]
Duke kombinuar arkitekturën moderne dhe tradicionale, Pekini është një nga qytetet më të vjetra në botë, me një histori të pasur që daton më shumë se tre mijëvjeçarë. Si i fundit nga Katër Kryeqytetet e Mëdha të Lashta të Kinës, Pekini ka qenë qendra politike e vendit për shumicën e tetë shekujve të fundit, dhe ishte qyteti më i madh në botë për nga popullsia për pjesën më të madhe të mijëvjeçarit të dytë të erës sonë . [8] Me male që rrethojnë qytetin e brendshëm në tre anët, përveç mureve të vjetra të qytetit të brendshëm dhe të jashtëm, Pekini ishte i përgatitur dhe i zhvilluar në mënyrë strategjike për të qenë rezidenca e perandorit dhe kështu ishte vendndodhja e përsosur për kryeqytetin perandorak. Qyteti është i njohur për pallatet, tempujt, parqet, kopshtet, varret, muret dhe portat e tij të pasura. Pekini është një nga destinacionet më të rëndësishme turistike në botë. Në vitin 2018, Pekini ishte qyteti i dytë turistik me fitimin më të lartë në botë pas Shangait . [9] Pekini është shtëpia e shumë monumenteve dhe muzeve kombëtare dhe ka shtatë vende të Trashëgimisë Botërore të UNESCO-s — Qyteti i Ndaluar, Tempulli i Parajsës, Pallati Veror, Varret Ming, Zhoukoudian dhe pjesë të Murit të Madh dhe Kanalit të Madh —të gjitha këto janë vendndodhje turistike të njohura. [10] Siheyuans, stili tradicional i banimit të qytetit, dhe hutong, rrugicat e ngushta midis siheyuans, janë tërheqjet kryesore turistike dhe janë të zakonshme në Pekinin urban.
Historia e Pekinit
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Pekini si kryeqytet i Kinës, është qendra politike dhe kulturore e Kinës. ai gjendet në veri të zonës fushore të Kinës veriore. Nga ana gjeografike ai është në të njëjtin paralel me Romen e Italisë dhe me Madridin e Spanjës. Klima e Pekinit përfshihet në klimën e butë kontinentale. Dimti dhe vera janë relaticisht të gjatë, ndërsa pranvera dhe vjeshta janë të shkurtra dhe të thata. Temperatura mesatare vjetore është 11,8 °C.
Pekini ka histori të lashtë. Si qytet ai ka një histori mbi 3 mijë vjeçare. Qysh në periudhën e shteteve ndërluftuese (770-221 para erës sonë) Pekini ka qenë si kryeqytet i shumë shteteve të atëherëshme. Në periudhën e Dinastive Qin dhe Han dhe në periudhën e Tre shteteve, Pekini ka qenë një nga kryeqendrat e Kinës veriore. Nga Dinastia Gjin, Pekini filloi të jetë si kryeqytet. Më vonë, edhe Dinastia Yuan, Dinastia Min dhe Dinastia Çin e kanë përcaktuan Pekinin si kryeqytetin e tyre. Gjithesej ka pasur 34 perandorë që lëshonin dekrete për sundimin e gjithë vendit.
Pas shpalljes së Kinës së Re, veçanërisht gjatë mbi 20 vjetëve të fundit të reformës dhe të hapjes së Kinës, kanë ndodhur ndryshime kolosale në pamjen e Pekinit. Janë ngritue njera pas tjetrës ndërtesa të ndryshme moderne. Kontaktet e Pekinit me botën e jashtme janë shtuar pandërprerë. Pekini po ecën me hapa të mëdha për të dyrë në radhët e qyteteve tç mëdha ndërkombëtare. Në Pekin, kuriozitete historike janë të lidhura mirë me pamjen e një qyteti modern dhe tërheqi turistë si nga brenda ashtu edhe nga jashtë vendit. Vitet e fundit Pekini ka pritur çdo vit miliona turistë të huaj dhe dhjetra miliona turistë të vendit.
Historia e lashtë i ka dhënë Pekinit shumë vende-muze dhe kuriozitete njerëzore. Në rast se ju pëlqejnë kuriozitete historike, mund të shkoni në Murin e Madh Kinez, në Qytezën e Ndaluar Perandorake. Ose në parqet perandorake, si Parkun Verior, Parkun Bejhai, Molin me aromë, Parkun qiellor, etj, ku bukuria e natyrës dhe ndërtesat e bukura do t’ju lenë përshtypje të thella. Në rast se dëshitoni të njiheni me kulturën e lashtë dhe karierën e personaliteteve të njohura kinezë, mund të vizitoni shtëpitë –muze të këtyre personaliteteve, dhe mund të dëgjoni edhe Operën e Pekinit. Në rast se dëshironi të njiheni me gjendjen e zhvillimit të Kinës në fushat politike, ekonomike. Tekniko-shkencore dhe ushtarake, mund të vizitoni mbi 100 muze të shpërndata në rajone të ndryshme të Pekinit. Për të soditur bukurinë e natyrës. Mund të shkoni në perideri të Pekinit.
Tani në Pekin vendet piktoreske të shkallës A të Kinës janë Parku qiellor, Varrezat e perandorëve të Dinastisë Ming, Parku verior, Pallati oqeanik i pekinit, Muri i Madh në sektorin e Badalinit, Parku Bejhai-Gjinshan, Parku Nacional i Kinës, Pallati i Shkencës dhe i Teknologjisë të Kinës, Parku Zoologjik i Pekinit dhe Parku Botanik i Pekinit.
Ekonomia
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Për shkak të përqendrimit të ndërmarrjeve shtetërore në kryeqytetin kombëtar, Pekini në vitin 2013 kishte më shumë seli të kompanisë Fortune Global 500 se çdo qytet tjetër në botë. [11] Që nga gushti 2022, Pekini ka 54 kompani Fortune Global 500, më shumë se Japonia (47), vendi i tretë pas Kinës (145) dhe Shteteve të Bashkuara (124). [12] [13] Pekini është përshkruar gjithashtu si "kryeqyteti i miliarderëve të botës". [14] [15] Në vitin 2020, Pekini është qyteti i pestë më i pasur në botë, me një pasuri totale prej 2 trilionë dollarësh. [16] Pekini është klasifikuar si një qytet Alfa+ (global i nivelit të parë) nga Rrjeti i Kërkimeve të Globalizimit dhe Qyteteve Botërore, duke treguar ndikimin e tij në rajon dhe në mbarë botën dhe duke e bërë atë një nga 10 qytetet kryesore të botës. [17] Në Indeksin e Qendrave Financiare Globale 2021, Pekini u rendit si qendra financiare e gjashtë më konkurruese në botë dhe e katërta më konkurruese në të gjithë rajonin e Azisë dhe Oqeanisë (pas Shangait, Hong Kongut dhe Singaporit). [18]
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a0/Parkview_Green_and_CBD_skyline_%2820210927131419%29.jpg/220px-Parkview_Green_and_CBD_skyline_%2820210927131419%29.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8a/Hua_Wei_Center%2C_Xidan_%2820201204170304%29.jpg/220px-Hua_Wei_Center%2C_Xidan_%2820201204170304%29.jpg)
Demografia
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]
|
Kultura
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]- Artikulli kryesor: Geography of Beijing
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b0/Beihaiparkpic2.jpg/220px-Beihaiparkpic2.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/59/BeijingBotanical1.jpg/220px-BeijingBotanical1.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/09/Wudaokou.jpg/220px-Wudaokou.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/90/BeijingBookstore.jpg/220px-BeijingBookstore.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/78/Chaoyangparkpic1.jpg/220px-Chaoyangparkpic1.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e1/Beijing_Shichahai_view.jpg/220px-Beijing_Shichahai_view.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5b/Garden_Park%2C_Beijing.jpg/220px-Garden_Park%2C_Beijing.jpg)
Politika
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Shiko edhe këtë
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Lidhje të jashtme
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Referime
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]- ^ "China: Provinces and Major Cities - Population Statistics, Maps, Charts, Weather and Web Information". www.citypopulation.de. Marrë më 15 gusht 2023.
{{cite web}}
: Mungon ose është bosh parametri|language=
(Ndihmë!) - ^ Figures based on 2006 statistics published in 2007 National Statistical Yearbook of China and available online at 2006年中国乡村人口数 中国人口与发展研究中心 (archive).
- ^ "Basic Information". Beijing Municipal Bureau of Statistics. Arkivuar nga origjinali më 13 mars 2012. Marrë më 9 shkurt 2008.
{{cite web}}
: Mungon ose është bosh parametri|language=
(Ndihmë!) - ^ "Top 100 Banks in the World" (në anglishte britanike). www.relbanks.com. Arkivuar nga origjinali më 29 korrik 2018. Marrë më 12 shtator 2018.
- ^ "Year to date Passenger Traffic". Airports Council International. 23 qershor 2014. Arkivuar nga origjinali më 29 janar 2017. Marrë më 26 qershor 2014.
{{cite web}}
: Mungon ose është bosh parametri|language=
(Ndihmë!) - ^ "What does the world's largest single-building airport terminal look like?". BBC News. 15 prill 2019. Arkivuar nga origjinali më 18 prill 2019. Marrë më 20 prill 2019.
{{cite news}}
: Mungon ose është bosh parametri|language=
(Ndihmë!) - ^ Taylor, Alan. "Photos: The World's Largest Airport-Terminal Building - The Atlantic". The Atlantic (në anglisht). Arkivuar nga origjinali më 25 shtator 2019. Marrë më 25 shtator 2019.
- ^ "Top Ten Cities Through History". things made unthinkable. Arkivuar nga origjinali më 24 qershor 2011. Marrë më 28 nëntor 2016.
{{cite web}}
: Mungon ose është bosh parametri|language=
(Ndihmë!) - ^ Töre, Özgür (22 tetor 2018). "WTTC reveals the world's best performing tourism cities" (në anglishte britanike). ftnnews.com. Marrë më 7 gusht 2021.
- ^ 走进北京七大世界文化遗产 – 千龙网. qianlong.com (në kinezishte e thjeshtuar). 18 gusht 2014. Arkivuar nga origjinali më 29 nëntor 2014. Marrë më 21 nëntor 2014.
- ^ "Jones Lang LaSalle Research Report – Five years after the Olympics – Growth in Beijing has continued, what to expect next?"
- ^ "2022 Global 500 in Beijing". Fortune (në anglisht). Marrë më 2022-08-09.
- ^ "Chinese companies top list of Fortune 500". global.chinadaily.com.cn. Marrë më 2022-08-09.
{{cite web}}
: Mungon ose është bosh parametri|language=
(Ndihmë!) - ^ Shapiro, Ariel R. "Beijing is 'Billionaire Capital of the World'". Arkivuar nga origjinali më 9 korrik 2018. Marrë më 19 korrik 2018.
{{cite news}}
: Mungon ose është bosh parametri|language=
(Ndihmë!) - ^ "Beijing is new 'billionaire capital'". BBC News. 25 shkurt 2016. Arkivuar nga origjinali më 19 korrik 2018. Marrë më 19 korrik 2018.
{{cite news}}
: Mungon ose është bosh parametri|language=
(Ndihmë!) - ^ Wealth, New World. "The Wealthiest Cities in the World 2021". New World Wealth (në anglisht). Arkivuar nga origjinali më 22 janar 2022. Marrë më 27 janar 2022.
- ^ "GaWC - The World According to GaWC 2020". www.lboro.ac.uk. Arkivuar nga origjinali më 24 gusht 2020. Marrë më 26 shkurt 2021.
{{cite web}}
: Mungon ose është bosh parametri|language=
(Ndihmë!) - ^ "The Global Financial Centres Index 29" (PDF). Long Finance. mars 2021. Arkivuar nga origjinali (PDF) më 22 mars 2021. Marrë më 18 mars 2021.
{{cite web}}
: Mungon ose është bosh parametri|language=
(Ndihmë!) - ^ Gabim referencash: Etiketë
<ref>
e pavlefshme; asnjë tekst nuk u dha për refs e quajturaBeijingHistoricalGDP
![]() |
Ky artikull me tematikë në lidhje me gjeografinë e Kinës është një faqe cung. Ju mund të ndihmoni Wikipedia-n duke e përmirësuar atë. |
- Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës
- Artikuj që përmbajnë tekst në Chinese
- Vetitë CS1: Burime në kinezishte e thjeshtuar (zh-hans)
- Pages using multiple image with auto scaled images
- Pages using infobox settlement with missing country
- Pages using infobox settlement with no settlement type
- CN-gjeo-cung
- Wikipedia articles with VIAF identifiers
- Wikipedia articles with LCCN identifiers
- Wikipedia articles with ISNI identifiers
- Wikipedia articles with GND identifiers
- Wikipedia articles with BNF identifiers
- Qytete në Kinë
- Kryeqytete në Azi
- Kryeqytete të botës