Keltët
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/aa/Celtic_expansion_in_Europe.png/330px-Celtic_expansion_in_Europe.png)
Keltët ishin një popull indo-evropianë që në pikun e tyre (shekujt IV-III p.e.s.) u zgjeruan në një zonë të gjerë të Evropës, nga Ishujt Britanikë deri në Danub, si dhe në disa vendbanime të izoluara në jug, rezultat i zgjerimit në gadishullin iberik, italik dhe anadollik. Të bashkuar nga origjina etnike dhe kulturore, me një grup gjuhësh indo-evropiane të përbashkët dhe me vizionin e njëjtë fetar,[1] keltët gjithmonë ishin të ndarë politikisht; midis grupeve të ndryshme të popullsisë keltike ishin Britanët, Gaulët, Panonët, Keltiberët dhe Galatët, përkatësisht ndarë në Ishujt Britanikë, Gaulia, Panonia, Iberia dhe Anadollia.
Origjina
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Gjuhët kelte janë një nga degëzimet e mëdha të familjes Indo-Europiane. Me kalimin e kohës gjuhët kelte u futën në histori rreth viteve 400 p.e.sonë, ata ishin tashmë të ndara në disa grupe gjuhësore dhe u përhapën kryesishtë në pjesë perendimore të kontinetit Europian, Gadishullit Iberik, Irlandës, dhe Britanisë. Historiani i lashtë grek Eforus i Cimes nga Azia e Vogël, shkruante në shekullin e IV p.e.sonë, besohet që keltët erdhën nga ishulli nga gryka e Rinit dhe "u larguan nga shtëpitë e tyre prej luftrave të vazhdueshme dhe rritjes së madhe të detit ".
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/ee/Hallstatt_LaTene.png/370px-Hallstatt_LaTene.png)
Shih edhe
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Literatura
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]- Alberro, Manuel and Arnold, Bettina (eds.), e-Keltoi: Journal of Interdisciplinary Celtic Studies Arkivuar 16 maj 2008 tek Wayback Machine, Volume 6: The Celts in the Iberian Peninsula Arkivuar 16 prill 2009 tek Wayback Machine, University of Wisconsin–Milwaukee, Center for Celtic Studies, 2005.
- "Celt". Encyclopædia Britannica. Encyclopædia Britannica, Inc. Arkivuar nga origjinali më 11 korrik 2018. Marrë më 12 qershor 2020.
{{cite web}}
: Mungon ose është bosh parametri|language=
(Ndihmë!) - Brunel, Samantha; etj. (9 qershor 2020). "Ancient genomes from present-day France unveil 7,000 years of its demographic history". Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America. National Academy of Sciences. 117 (23): 12791–12798. Bibcode:2020PNAS..11712791B. doi:10.1073/pnas.1918034117. PMC 7293694. PMID 32457149.
{{cite journal}}
: Mungon ose është bosh parametri|language=
(Ndihmë!) - Collis, John. The Celts: Origins, Myths and Inventions. Stroud: Tempus Publishing, 2003. ISBN 0-7524-2913-2. Historiography of Celtic studies.
- Cunliffe, Barry. The Ancient Celts. Oxford: Oxford University Press, 1997. ISBN 0-19-815010-5.
- Cunliffe, Barry. Iron Age Britain. London: Batsford, 2004. ISBN 0-7134-8839-5
- Cunliffe, Barry. The Celts: A Very Short Introduction. 2003
- Fischer, Claire-Elise; etj. (6 dhjetor 2018). "The multiple maternal legacy of the Late Iron Age group of Urville-Nacqueville (France, Normandy) documents a long-standing genetic contact zone in northwestern France". PLOS One. PLOS. 13 (12): e0207459. Bibcode:2018PLoSO..1307459F. doi:10.1371/journal.pone.0207459. PMC 6283558. PMID 30521562.
{{cite journal}}
: Mungon ose është bosh parametri|language=
(Ndihmë!) - Fischer, Claire-Elise; etj. (tetor 2019). "Multi-scale archaeogenetic study of two French Iron Age communities: From internal social- to broad-scale population dynamics". Journal of Archaeological Science. Elsevier. 27 (101942): 101942. Bibcode:2019JArSR..27j1942F. doi:10.1016/j.jasrep.2019.101942.
{{cite journal}}
: Mungon ose është bosh parametri|language=
(Ndihmë!) - Fischer, Claire-Elise; etj. (2022). "Origin and mobility of Iron Age Gaulish groups in present-day France revealed through archaeogenomics". iScience. Cell Press. 25 (4): 104094. Bibcode:2022iSci...25j4094F. doi:10.1016/j.isci.2022.104094. PMC 8983337. PMID 35402880.
{{cite journal}}
: Mungon ose është bosh parametri|language=
(Ndihmë!) - Freeman, Philip Mitchell The Earliest Classical Sources on the Celts: A Linguistic and Historical Study. Diss. Harvard University, 1994. (link) Arkivuar 3 shkurt 2017 tek Wayback Machine
- Gamito, Teresa J. "The Celts in Portugal Arkivuar 24 maj 2011 tek Wayback Machine", E-Keltoi: Journal of Interdisciplinary Celtic Studies, 6 (2005).
- Haywood, John. Historical Atlas of the Celtic World. 2001.
- Herm, Gerhard. The Celts: The People who Came out of the Darkness. New York: St. Martin's Press, 1977.
- James, Simon. The World of the Celts. New York: Thames & Hudson, 1993. 3rd edn. 2005.
- James, Simon. The Atlantic Celts – Ancient People Or Modern Invention? Madison: University of Wisconsin Press, 1999. ISBN 0-299-16674-0.
- James, Simon & Rigby, Valerie. Britain and the Celtic Iron Age. London: British Museum Press, 1997. ISBN 0-7141-2306-4.
- Kruta, Venceslas, Otto Hermann Frey, Barry Raftery and M. Szabo. eds. The Celts. New York: Thames & Hudson, 1991. ISBN 0-8478-2193-5. A translation of Les Celtes: Histoire et dictionnaire 2000.
- Laing, Lloyd. The Archaeology of Late Celtic Britain and Ireland c. 400–1200 AD. London: Methuen, 1975. ISBN 0-416-82360-2
- Laing, Lloyd and Jenifer Laing. Art of the Celts, London: Thames and Hudson, 1992 ISBN 0-500-20256-7
- MacKillop, James. A Dictionary of Celtic Mythology. Oxford: Oxford University Press, 1998. ISBN 0-19-280120-1
- Maier, Bernhard: Celts: A History from Earliest Times to the Present. University of Notre Dame Press, 2003. ISBN 978-0-268-02361-4
- Martiniano, Rui; etj. (19 janar 2016). "Genomic signals of migration and continuity in Britain before the Anglo-Saxons". Nature Communications. Nature Research. 7 (10326): 10326. Bibcode:2016NatCo...710326M. doi:10.1038/ncomms10326. PMC 4735653. PMID 26783717.
{{cite journal}}
: Mungon ose është bosh parametri|language=
(Ndihmë!) - McEvedy, Colin. The Penguin Atlas of Ancient History. New York: Penguin, 1985. ISBN 0-14-070832-4
- Mallory, J. P. In Search of the Indo-Europeans: Language, Archaeology and Myth. London: Thames and Hudson, 1991. ISBN 0-500-27616-1.
- O'Rahilly, T. F. Early Irish History Dublin Institute for Advanced Studies, 1946.
- Olalde, Iñigo; etj. (15 mars 2019). "The genomic history of the Iberian Peninsula over the past 8000 years". Science. American Association for the Advancement of Science. 363 (6432): 1230–1234. Bibcode:2019Sci...363.1230O. doi:10.1126/science.aav4040. PMC 6436108. PMID 30872528.
{{cite journal}}
: Mungon ose është bosh parametri|language=
(Ndihmë!) - Powell, T. G. E. The Celts. New York: Thames & Hudson, 1980. 3rd edn. 1997. ISBN 0-500-27275-1.
- Probst, Ernst (1996). Deutschland in der Bronzezeit : Bauern, Bronzegiesser und Burgherren zwischen Nordsee und Alpen. München: C. Bertelsmann. ISBN 9783570022375.
{{cite book}}
: Mungon ose është bosh parametri|language=
(Ndihmë!) - Mac Cana, Proinsias; Dillon, Myles. "Celtic religion". Encyclopædia Britannica. Encyclopædia Britannica, Inc. Arkivuar nga origjinali më 5 shtator 2015. Marrë më 12 qershor 2020.
{{cite web}}
: Mungon ose është bosh parametri|language=
(Ndihmë!) - Raftery, Barry. Pagan Celtic Ireland: The Enigma of the Irish Iron Age. London: Thames & Hudson, 1994. ISBN 0-500-27983-7.
- Riché, Pierre (2005). "Barbarians". përmbledhur nga Vauchez, André (red.). Encyclopedia of the Middle Ages. James Clarke & Co. fq. 150. doi:10.1093/acref/9780227679319.001.0001. ISBN 978-0-19-518817-2. Arkivuar nga origjinali më 3 shtator 2020. Marrë më 12 qershor 2020.
{{cite book}}
: Mungon ose është bosh parametri|language=
(Ndihmë!) - Schiffels, Stephan; etj. (19 janar 2016). "Iron Age and Anglo-Saxon genomes from East England reveal British migration history". Nature Communications. Nature Research. 7 (10408): 10408. Bibcode:2016NatCo...710408S. doi:10.1038/ncomms10408. PMC 4735688. PMID 26783965.
{{cite journal}}
: Mungon ose është bosh parametri|language=
(Ndihmë!) - Todd, Malcolm (1975). The Northern Barbarians. Hutchinson. Vëll. 13. Cambridge University Press. ISBN 978-0-09-122220-8. Marrë më 10 mars 2020.
{{cite book}}
: Mungon ose është bosh parametri|language=
(Ndihmë!) - Waldman, Carl; Mason, Catherine (2006). "Celts". Encyclopedia of European Peoples. Infobase Publishing. fq. 144–169. ISBN 1-4381-2918-1. Arkivuar nga origjinali më 11 mars 2023. Marrë më 11 korrik 2018.
{{cite book}}
: Mungon ose është bosh parametri|language=
(Ndihmë!)
Referime
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]- ^ Koch, John (2005). Celtic Culture: a historical encyclopedia. Santa Barbara: ABC-Clio. fq. xx. ISBN 978-1-85109-440-0.
{{cite book}}
: Mungon ose është bosh parametri|language=
(Ndihmë!)