مالی
مالی | |
---|---|
(بمبارا وچ: Mali)[۱] | |
![]() |
![]() |
![]() |
|
شعار | |
ترانہ: | |
زمین و آبادی | |
متناسقات | 17°N 4°W / 17°N 4°W [۲] |
پست مقام | دریائے سینیگال (23 میٹر ) |
رقبہ | 1240192 مربع کلومیٹر |
راجگڑھ | بماکو |
سرکاری زبان | بمبارا ، فولا زبان ، حسانی عربی |
آبادی | 20250833 (۲۰۲۰)[۳][۴] |
اوسط عمر | |
حکمران | |
قیام اور اقتدار | |
تاریخ | |
یوم تاسیس | ۲۲ ستمبر ۱۹۶۰ |
عمر کی حدبندیاں | |
شادی کی کم از کم عمر | 18 years old ، 16 years old |
الحاق اور رکنیت | |
سانچہ:Div-lirev | |
مشترکہ سرحدیں | الجزائر (Algeria–Mali border ) نائجر (Mali–Niger border ) |
خام ملکی پیداوار | |
← کل | |
اشاریہ انسانی ترقی | |
اشاریے | 0.428 (۲۰۲۱)[۷]
|
شرح بے روزگاری | 8 percent (۲۰۱۴)[۸] |
دیگر اعداد و شمار | |
منطقۂ وقت | متناسق عالمی وقت±00:00 |
ٹریفک سمت | دائیں [۹][۱۰] |
ڈومین نیم | ml. |
سرکاری ویب سائٹ | باضابطہ ویب سائٹ |
آیزو 3166-1 الفا-2 | ML |
بین الاقوامی فون کوڈ | +223 |
![]() | |
ترمیم ![]() |
مالی لہندے افریقہ دا اک دیس اے۔ مالی دے ابھے وچ الجزائر، چڑھدے وچ نائجر، دکھن وچ برکینا فاسو تے آئیوری کوسٹ تے لہندے دکھن وچ گنی تے لیندے وچ سینیگال تے ماریطانیہ اے. مالی دا تھاں 1,240,192 مربع کلومیٹر / 478,839 مربع میل اے۔ مالی دی لوک گنتی 14,517,176 اے۔ مالی دی دیسی بولی فرانسیسی ایے۔ مالی دا راجگڑھ بماکو اے۔
جمہوریہ مالی مغربی افریقا دا زمین بند ملک اے، جو براعظم افریقہ دا ستواں وڈا ملک اے۔ مالی دی سرحداں شمال وچ الجزائر، مشرق وچ نائیجر، جنوب وچ برکینا فاسو تے آئیوری کوسٹ، جنوب مغرب وچ گنی تے مغرب وچ سینیگال تے موریطانیہ واقع نيں۔ شمال وچ سیدھی لکیر دی طرح اسدیاں سرحد مرکز صحارہ تک جاندیاں نيں تاں جنوب جتھے ملک دی زیادہ تر آبادی مرتکز اے نائیجر تے سینیگال دے دریااں دی مرحون منت اے۔ سابقہ فرانسیسی سوڈان دا حصہ ایہ سلطنت آزادی دے بعد سلطنت مالی دے ناں اُتے مالی کہلائی جو بمبارا بولی وچ دریائی گھوڑا یا گینڈا نوں کہندے نيں۔ وفاقی راجگڑھبماکو اے۔
تریخ
[سودھو]سلطنت مالی میندن لوکاں دی سلطنت سی جو مغربی افریقہ وچ 1235ء توں 1645ء تک قائم رہی۔ میندن لوکاں نے کئی سلطنتاں قائم کيتی جنہاں وچ سلطنت گھانا، سلطنت مالی تے سلطنت سونغائی (سلطنت سونگھائی) شامل سن۔ ٹمبکٹو انہاں سلطنتاں وچوں اہم ترین شہر سی، جو صحارہ توں ہونے والی تمام تجارت دا مرکز ہونے دے نال نال علم دا مرکز وی سی ۔ سونغائي سلطنت دا انحطاط 1591ء وچ مراکشیاں دے داخلے توں ہويا۔
فرانسیسیاں دا داخلہ 1880ء وچ ہويا تے فرانسیسی کالونی دی بنیاد 8 ستمبر 1880ء نوں بالائی سینیگال دے ناں توں رکھی گئی جس دا ناں تبدیل کر کے 18 اگست 1890ء نوں فرانسیسی سوڈبن کے دتا گیا تے کیز (کیز) دار الحکومت قرار پایا۔ 10 اکتوبر 1899 نوں کالونی ٹُٹ گئي تے گیارہ جنوبی صوبے فرانسیسی گنی، آئيوری کوسٹ تے دوہامبے بنے اُتے دو صوبے بعد وچ واپس مل گئے۔
1902ء وچ کالونی دے حصے جو فوجی ڈسٹرک نہ سن، سینیگامبیا تے نائیجر بنے تے بعد وچ بالائی سینیگال تے نائيجر 1904ء وچ تے 1920ء وچ تنظیم نو دے بعد قدیم ناں دوبارہ توں اپنایا گيا۔ 1933ء وچ اپر وولٹا نوں چھڈنے دے بعد فرانسیسی سوڈان نوں اس دے ہور صوبے واپس مل گئے۔
4 اکتوبر 1958ء نوں فرانسیسی آئینی ریفرنڈم دے بعد فرانسیسی سوڈان، فرانسیسی کمیونٹی دا رکن بنا تے مکمل داخلی خود مختاری 25 نومبر 1958ء نوں ملی۔ 4 اپریل 1959ء نوں فرنسیسی سوڈان نے سینیگال دے نال اتحاد کر کے مالی فیڈریشن دی بنیاد رکھی جو فرانسیسی کمیونٹی دے اندر مکمل خود مختار ہو گئی۔ فیڈریشن 20 اگست 1960ء نوں سینیگال دے اخراج دی وجہ توں انحطاط دا شکار ہوئی تے 22 ستمبر نوں فرانسیسی سوڈان نے فرانسیسی کمیونٹی توں وکھ ہو کے مکمل آزاد ملک جمہوریہ مالی دے قیام دا اعلان کیتا۔
جغرافیہ
[سودھو]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/61/Crystal_Clear_app_kdict.png/20px-Crystal_Clear_app_kdict.png)
مغربی افریقا دا زمین بند ایہ ملک دنیا دا 24واں وڈا ملک اے۔ موسم گرم و خشک اے تے سطح زمین زیادہ تر ہموار اے جو شمال دی طرف قدرے بلند ہُندی جاندی اے۔ زیادہ تر ملک صحارہ وچ واقع اے جتھے گرمیاں وچ گرم جھکڑ تے ریتلے طوفان چلدے نيں تے خوشکسالی رہندی اے۔ جنوبی علاقہ جتھے دریائے نائیجر دے اطراف قدرے سرسبز سوانا اے۔ اڈرار دس عفوغاس شمال مشرق وچ واقع اے جتھے کئی چھوٹی چھوٹی وادیاں تے گرینائٹ دی پہاڑیاں بکھری نيں۔ ملک قدرتی وسائل توں مالا مال اے جتھے سونا، یورینیم، فاسفورس دے مرکبات، کالونائٹ، نمک تے چونا دی کاناں بکثرت نيں۔
علاقائی تقسیم
[سودھو]مالی نوں 8 علاقےآں تے اک ضلع وچ تقسیم کیتا گیا اے تے انہاں علاقےآں نوں ہور 49 سرکلز (circles) وچ تقسیم کیتا گیا اے۔
مالی دے علاقے درج ذیل نيں۔
- علاقہ گاو (Gao)
- علاقہ کیز (Kayes)
- علاقہ کڈال (Kidal)
- علاقہ کعولیکورو (Koulikoro)
- علاقہ موپٹی (Mopti)
- علاقہ سیگعو (Ségou)
- علاقہ سیکاسو (Sikasso)
- علاقہ ٹمبکٹو (Timbuktu)
- بماکو (Bamako)۔ دارالحکومتی ضلع
بشری شماریات
[سودھو]اہم گروہ
[سودھو]50 فیصد۔ ماندے (بمبارا، مالنکے)
17 فیصد۔ پیول (فولا، فولانی)
12 فیصد۔ ویلٹیک
6 فیصد۔ سونغائی
10 فیصد۔ ٹوآریگ، مور
5 فیصد۔ ہور
مذہب
[سودھو]90 فیصد۔ مسلمان
9 فیصد۔ متفرق
1 فیصد۔ مسیحی
مالی | |
Republic of Mali | |
République du Mali | |
![]() |
![]() |
راجگڑھ: | بماکو |
تھاں: | 1,240,192 مربع کلومیٹر |
لوک گنتی: | 14,517,176 |
کرنسی: | ؟ |
بولی: | فرانسیسی |
![]() |
رہتل و تمدن
[سودھو]لگ بھگ 90 فیصد مالی سنی مسلمان نيں۔ مسلماناں دا اپنا طریقہ تعلیم اے، جو گریجویشن تے ڈاکٹری دی ڈگریاں تک وی تعلیم دیندا اے۔ حج کرنے والےآں تے عرب ملکاں وچ جا کے تعلیم حاصل کرنے والےآں دی تعداد تیزی توں ودھ رہی اے۔ گو فرانسیسی دور اقتدار وچ مسیحی مشنریاں نوں اضافی سہولیات فراہم کيتیاں گئیاں لیکن مسیحی آبادی صرف اک فیصد اے۔
کالونیائی بولی فرانسیسی وچ تعلیم کم اے تے فرانسیسی بولنے والےآں دی تھوڑی سی تعداد شہری علاقےآں تک محدود اے، اُتے شرح تعلیم 60 فیصد اے۔ زیادہ تر مالیاں نے علاقائی بولی وچ تعلیم حاصل کيتی اے۔ ہور لوکاں نے عربی وچ وی تعلیم حاصل کيتی اے تے مدرسےآں وچ بھی۔ دنیا دی قدیم ترین یونیورسٹیاں وچوں اک سان کورے (Sankore) ٹمبکٹو وچ واقع اے، جو چودھواں صدی عیسوئ توں قائم اے۔
مالی موسیقی افریقہ توں باہر مخصوص آلہء موسیقی کورا (kora) تے مشہور کورا نواز تومانی دیاباندے (Toumani Diabaté) تے مشہور گٹارنواز علی فرکا تورے (Ali Farka Touré) دے ناواں توں جانی جاندی اے۔
معاشیات
[سودھو]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/83/Kati_market_street_%28and_Amadu%29.jpg/250px-Kati_market_street_%28and_Amadu%29.jpg)
مالی دنیا دے غریب ترین ملکاں وچوں اک اے۔ لگ بھگ 65 فیصد علاقہ صحرائی یا نیم صحرائی اے جتھے گزشتہ صدی وچ کئی خشکسالیاں آ چکياں نيں۔ زیادہ تر معاشی سرگرمیاں دریائے نائیجر دے سیراب کردہ علاقہ تک محدود نيں۔ 10 فیصد آبادی نوماڈک اے تے لگ بھگ 80 فیصد افرادی قوت فارمنگ تے ماہی گیری توں منسلک اے۔ صنعتی سرگرمیاں فارمی پیداواراں دی سربندی توں متعلقہ نيں۔ برتن سازی اہم گھریلو صنعت اے جو زیادہ تر عورتاں کردیاں نيں تے عورتاں دے تیار کردہ ایہ برتن تاجراں تے آڑتیاں دے ذریعے منڈیاں وچ فروخت کیتے جاندے نيں۔ برتن سازی دے لئی مستعمل روايتی طریقے سیاحاں دے لئی پرکشش نيں۔ مالی دا غیر ملکی امداد اُتے کافی انحصار کردا اے تے بین الاقوامی منڈی وچ اپنی اہم برآمد کپاس دی وجہ توں اہمیت رکھدا اے۔ 1997ء وچ حکومت نے آئي ایم ایف دی تجویز کردہ انتظامی تبدیلیاں نوں اپنایا اے۔ تے کئي بین الاقوامی ادارےآں نے سونے دیاں کاناں توں سونا نکالنے دے لئی 1996ء تا 1998ء کم کیتا اے تے حکومت کیتی کوشش اے کہ مالی دنیا وچ سونے دی ترسیل دا اہم مرکز بن سکے۔
ہور ویکھو
[سودھو]باہرلے جوڑ
[سودھو]باضابطہ روابط
[سودھو]- [www اُتے حکومت مالی http://www.gksoft.com/govt/en/ml.html Archived 2007-10-18 at the وے بیک مشین]
خبراں
[سودھو]- افریبون
- allAfrica.com – مالی خاص خاص خبیراں
- africatime – مالی افریقہ ٹائم
- مالی ویب
غیر ملکی
[سودھو]- بی بی سی اُتے ملکی پروفائل- مالی
- سی آئی اے ورلڈ فیکٹ بک اُتے پروفائل- مالی Archived 2015-11-10 at the وے بیک مشین
ادب
[سودھو]- مالی ادب Archived 2006-11-18 at the وے بیک مشین
- مالی یو این ڈی پی 1996ء دی رپورٹ
متعلقہ مضامین مالی
[سودھو]باہرلے جوڑ
[سودھو]![]() |
وکیمیڈیا کامنز چ مورتاں: مالی |
· الجزائر · انگولا · بنین · بوٹسوانا · برکینا فاسو · برونڈی · کیمرون · کیپ وردی · وچکارلا افریقی لوک راج · چاڈ · لوکراج کانگو · کانگو · آئیوری کوسٹ · جبوتی · مصر · اریٹریا · ایتھوپیا · استوائی گنی · گیبون · گیمبیا · گھانا · گنی · گنی بساؤ · کینیا · لیسوتھو · لائیبیریا · لیبیا · مڈغاسکر · مالی · ملاوی · موریطانیا · ماریشس · موزمبیق · نمیبیا · نائجر · نائیجیریا · روانڈا · لہندا صحرا · ساو ٹومی تے برنسپی · سینیگال · سشلز · سیرالیون · صومالیا · جنوبی افریقا · سوڈان · اسواٹینی · تنزانیا · ٹوگو · تونس · یوگنڈا · زیمبیا · زمبابوے · کومورو · مراکش
|
|
سانچہ:فرانکوفونی [[گٹھ:مؤتمر عالم اسلامی دے رکن ملک]
- ↑ https://ecosocc.au.int/fr/node/127
- ↑ "صفحہ سانچہ:نام صفحہ في خريطة الشارع المفتوحة". https://www.openstreetmap.org/relation/192785. Retrieved on ۲۶ اگست ۲۰۲۴.
- ↑ ناشر: عالمی بنک
- ↑ https://data.worldbank.org/indicator/SP.POP.TOTL
- ↑ ۵.۰۰ ۵.۰۱ ۵.۰۲ ۵.۰۳ ۵.۰۴ ۵.۰۵ ۵.۰۶ ۵.۰۷ ۵.۰۸ ۵.۰۹ ۵.۱۰ ۵.۱۱ ۵.۱۲ ۵.۱۳ ۵.۱۴ ۵.۱۵ ۵.۱۶ ۵.۱۷ http://data.uis.unesco.org/Index.aspx?DataSetCode=DEMO_DS
- ↑ ۶.۰ ۶.۱ https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.MKTP.CD — اخذ شدہ بتاریخ: ۲۶ اگست ۲۰۲۳ — ناشر: عالمی بنک
- ↑ https://hdr.undp.org/data-center/human-development-index#/indicies/HDI — ناشر: اقوام متحدہ ترقیاتی پروگرام — شائع شدہ از: ۲۰۲۲
- ↑ http://data.worldbank.org/indicator/SL.UEM.TOTL.ZS
- ↑ https://www.state.gov/safetravel/mali/criminalpenalties.htm — اخذ شدہ بتاریخ: ۲ اکتوبر ۲۰۱۸
- ↑ http://chartsbin.com/view/edr
- مضامین جنہاں وچ بمبارا بولی دا متن شامل اے
- صفحات مع خاصیت P1448
- صفحات مع خاصیت P242
- مضامین جنہاں وچ فرانسیسی بولی دا متن شامل اے
- صفحات مع خاصیت P1451
- متناسقات ویکی ڈیٹا توں ماخوذ
- مرجع جغرافي من ويكي بيانات
- صفحات مع خاصیت P1589
- صفحات مع خاصیت P2046
- صفحات مع خاصیت P36
- صفحات مع خاصیت P37
- صفحات مع خاصیت P1082
- صفحات مع خاصیت P2250
- صفحات مع خاصیت P571
- صفحات مع خاصیت P3000
- صفحات مع خاصیت P47
- صفحات مع خاصیت P2131
- صفحات مع خاصیت P1081
- صفحات مع خاصیت P1198
- صفحات مع خاصیت P421
- صفحات مع خاصیت P1622
- صفحات مع خاصیت P78
- صفحات مع خاصیت P856
- صفحات مع خاصیت P297
- صفحات مع خاصیت P474
- صفحات مع ویکی ڈیٹا حوالے
- مقام نقشہ ویکی ڈیٹا توں ماخوذ
- ٹُٹے ہوئے جوڑاں آلے صفحے
- مالی
- 1960ء وچ قائم ہونے والے ملک تے علاقے
- آزاد خیال جمہوریتاں
- افریقی اتحاد دے رکن ملک
- افریقی ملکاں
- اقوام متحدہ دے رکن ملک
- جمہوریتاں
- زمین بند ملکاں
- سابقہ فرانسیسی مستعمرات
- غیر ترقی یافیہ ملکاں
- فرانسیسی بین الاقوامی تنظیم دے رکن ملک
- فرانسیسی بولی بولنے والے ملک تے علاقہ جات
- مسلم اکثریتی ملک
- مغربی افریقی ملک
- دیس
- نقشیاں نال صفحے