Zespół zabudowy lotniska Katowice-Muchowiec
![]() | |
![]() Fragment zespołu budynków od frontu – po lewej budynek administracyjny, pośrodku główny budynek (2022) | |
Państwo | |
---|---|
Województwo | |
Miejscowość | |
Adres |
ul. Lotnisko 40, |
Typ budynku |
zespół zabudowy lotniska |
Styl architektoniczny | |
Architekt | |
Inwestor |
Śląski Komitet Wojewódzki Ligi Obrony Powietrznej Państwa |
Kondygnacje |
2+1+1 (główny budynek) |
Powierzchnia użytkowa |
1720 m² |
Rozpoczęcie budowy |
1927 |
Ukończenie budowy |
1929 |
Pierwszy właściciel |
Śląski Komitet Wojewódzki Ligi Obrony Powietrznej Państwa |
Obecny właściciel | |
Położenie na mapie Katowic ![]() | |
Położenie na mapie Polski ![]() | |
Położenie na mapie województwa śląskiego ![]() | |
![]() |
Zespół zabudowy lotniska Katowice-Muchowiec – zabytkowy zespół zabudowy lotniska Katowice-Muchowiec, położony przy ulicy Lotnisko 40 w Katowicach, w dzielnicy Osiedle Paderewskiego-Muchowiec.
Na zespół ten składają się trzy obiekty: budynek główny z wieżą kontroli lotów, budynek administracji Aeroklubu Śląskiego i budynek restauracji, a pomiędzy nimi znajdują się kolumnady. Kompleks ten, zaprojektowany przez Tadeusza Michejdę i Lucjana Sikorskiego, powstał w latach 1927–1929, a w swojej architekturze i rozplanowaniu prezentuje cechy typowe dla stylu klasycystycznego. Od czasu gdy w 1958 roku na lotnisku zawieszono regularne loty pasażerskie, główny budynek pozostaje nieużytkowany, zaś boczne pawilony pełnią funkcje restauracyjne oraz administracyjne. Kompleks ten wpisany jest do rejestru zabytków województwa śląskiego oraz do gminnej ewidencji zabytków.
Położenie
[edytuj | edytuj kod]Zespół zabudowy lotniska Katowice-Muchowiec położony jest przy ulicy Lotnisko 40 w Katowicach, w granicach dzielnicy Osiedle Paderewskiego-Muchowiec[1], w środkowej jej części[2]. Budynki znajdują się w północnej części lotniska i po południowej stronie ulicy Lotnisko, nieopodal Katowickiego Parku Leśnego, osiedla Francuska Park i Centrum Handlowego 3 Stawy[3]. Zespół zabytków bezpośrednio od południa sąsiaduje z trawiastą płytą lotniska, od zachodniej i wschodniej strony zaś z hangarami i budynkami technicznymi[2]. Zespół od ulicy Lotnisko oddziela droga wewnętrzna oraz parking. Budynki te otaczają ciągi piesze połączone z droga techniczną przylegającą do płyty lotniska oraz placem przed hangarami[2].
W pobliżu zabudowy lotniska, przy ulicy Lotnisko funkcjonuje przystanek autobusowy ZTM Osiedle Paderewskiego Trzy Stawy[4].
Historia
[edytuj | edytuj kod]- Zobacz więcej w artykule
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/62/Katowice_-_Muchowiec_lotnisko_3_1_0_8_4094_214585.jpg/220px-Katowice_-_Muchowiec_lotnisko_3_1_0_8_4094_214585.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/ed/Katowice_-_Muchowiec_lotnisko_3_1_0_8_4093_214573.jpg/220px-Katowice_-_Muchowiec_lotnisko_3_1_0_8_4093_214573.jpg)
Lotnisko Katowice-Muchowiec powstało z inicjatywy władz miejskich i samorządowych województwa śląskiego, przedsiębiorców i kolejarzy. 24 stycznia 1924 roku zorganizowano spotkanie założycielskie Śląskiego Komitetu Wojewódzkiego Ligi Obrony Powietrznej Państwa, który 30 marca 1926 roku podpisał 30-letnią umowę dzierżawy gruntu pod budowę lotniska w Katowicach z Katowicką Spółką Akcyjną dla Górnictwa i Hutnictwa[5] (Komitet Wojewódzki teren ten mógł jedynie dzierżawić z uwagi na zalegające pod nim złoża węgla kamiennego[6]). Na lokalizację nowego lotniska wybrano miejsce oddalone dwa kilometry od centrum Katowic, z dogodnym położeniem komunikacyjnym w postaci ulic Francuskiej i I.J. Paderewskiego[5].
Prace budowlane rozpoczęły się w 1926 roku. W pierwszym etapie budowy lotniska wykarczowano las, a także zdrenowano i zniwelowano teren pod pole wzlotów[7], a w odległości 300 m znajdował się bocznica kolejowa, którą wykorzystano do założenia kolejki wąskotorowej dojeżdżającej pod sam plac budowy[8]. Prace ziemne trwały w latach 1926–1928[9].
Na nowy budynek dworca lotniczego został rozpisany konkurs architektoniczny zorganizowany przez Śląski Komitet Wojewódzki Ligi Obrony Powietrznej Państwa[10], w którym postawiono dwa warunki: możliwość rozbudowy oraz zaprojektowanie niskich budynków z uwagi na planowaną eksploatację górniczą[11]. Został on rozstrzygnięty w 1927 roku. W konkursie zwyciężył projekt Lucjana Sikorskiego, lecz do realizacji skierowano projekt Tadeusza Michejdy, który zaprosił później Sikorskiego do współpracy. Architekci zaproponowali reprezentacyjny na tamte czasy terminal lotniska[12].
Prace budowlane przy budowie Dworca Centralnej Stacji Lotniczej[13] rozpoczęto jeszcze w 1927 roku, a ukończono na początku 1929 roku[14][15]. Samo zaś lotnisko Katowice-Muchowiec swoją działalność rozpoczęło 2 stycznia 1929 roku[7].
Wzniesiono zespół trzech budynków Dworca Centralnej Stacji Lotniczej. Do ich budowy przeznaczono niewielki skrawek tego terenu i stąd też powstały budynki niewielkie, wąskie, po północnej granicy parceli[9]. W budynku dworcowym lotniska powstały m.in. pokoje hotelowe czy szkoła pilotów[5]. Do budynków doprowadzono nową sieć wodociągową, kanalizacyjną i centralnego ogrzewania, a także drogę łączącą budynek dworca lotniczego z hangarem[7].
Inwestorem i właścicielem lotniska był Śląski Komitet Wojewódzki Ligi Obrony Powietrznej Państwa, który lotnisko wydzierżawił Ministerstwu Komunikacji[9]. Kolejnym użytkownikiem lotniska został utworzony 12 grudnia 1930 roku Aeroklub Śląski[16].
Regularne loty do Warszawy z lotniska Katowice-Muchowiec były utrzymywane do 1958 roku, kiedy zawieszono je z uwagi na pogarszający się na skutek szkód górniczych stan techniczny uszkodzonego pasa[17].
W 1998 roku przeprowadzono prace adaptacyjne budynku administracyjnego Aeroklubu Śląskiego wraz z jego kompleksowym remontem, a w 2005 roku wyremontowano budynek restauracji[2]. W 2014 roku budynek główny był nieużytkowany i był w bardzo złym stanie technicznym, pozostałe zaś obiekty zespołu będące wówczas w bardzo dobrym stanie technicznym pełniły funkcję budynku administracyjnego Aeroklubu Śląskiego i restauracji[18].
17 lutego 2015 roku zespół zabudowy lotniska Katowice-Muchowiec wpisano do rejestru zabytków województwa śląskiego[15].
Architektura
[edytuj | edytuj kod]Charakterystyka
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d9/Katowice_-_Muchowiec_lotnisko_3_1_0_8_4094_214587.jpg/220px-Katowice_-_Muchowiec_lotnisko_3_1_0_8_4094_214587.jpg)
Na zabytkowy zespół zabudowy lotniska Katowice-Muchowiec składają się następujące obiekty:
- budynek główny z wieżą kontroli lotów,
- budynek administracji aeroklubu,
- budynek restauracji[15].
Łączna kubatura budynków wynosi około 9000 m³, zaś powierzchnia użytkowa 1720 m²[2].
Budynki lotniska Katowice-Muchowiec oraz lotniska Bielsko-Biała Aleksandrowice stanowią najbardziej wartościowe przykłady architektury lotniczej okresu międzywojennego w Polsce[19]. Architektami kompleksu zabudowy katowickiego lotniska byli Tadeusz Michejda i Lucjan Sikorski[12]. Nowa, nieznana dotychczas w branży architektonicznej funkcja budynków sprawiła kłopot w ich projektowaniu. Dodatkowo warunki terenowe z powodu podkopania terenu przez kopalnię uniemożliwiły postawienie w tym miejscu wysokiego budynku. Stąd też architekci sięgnęli po rozwiązania z klasycystycznego założenia pałacowego: jednopiętrowy gmach główny z flankującą po obydwu stronach dwoma parterowymi pawilonami[10]. Nawiązania do klasycyzmu znajdują się także w detalach zespołu, tj. w obecności kolumnad czy trójkątnego motywu wieńczącego gmach nad głównym wejściem[12].
Budynki pochodzą z okresu wczesnej działalności Michejdy, gdy w projektach zaznaczał on wpływy wątków historycznych, a w późniejszym okresie projektowane przez niego budynki były już w stylu funkcjonalizmu[12].
Zarządcą lotniska, w tym zabytkowych gmachów jest Aeroklub Polski, a jego właścicielem, głównym użytkownikiem i pełniącego obowiązki zarządzającego w imieniu Aeroklubu Polskiego jest Aeroklub Śląski[20]. Według stanu z października 2022 roku w zabytkowym zespole zabudowy lotniska działały: Aeroklub Śląski[21], hostel „Terminal”[22] i restauracja „Odlot”[23].
Zespół ten wpisany jest do rejestru zabytków pod numerem A/439/15[15], a także do gminnej ewidencji zabytków miasta Katowice[1].
Budynek główny
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a0/2022-04_Katowice-Muchowiec_lotnisko_%288%29.jpg/220px-2022-04_Katowice-Muchowiec_lotnisko_%288%29.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/13/2022-04_Katowice-Muchowiec_lotnisko_%2819%29.jpg/220px-2022-04_Katowice-Muchowiec_lotnisko_%2819%29.jpg)
W głównym gmachu lotniska Katowice-Muchowiec mieściły się pierwotnie administracja lotniska, pomieszczania dla pilotów i sala odpraw, a także toalety. Na piętrze zaś urządzono dwa mieszkania o powierzchni ok. 60 m², do których prowadziły odrębne schody[20].
Gmach główny jest dwukondygnacyjny z niewielką nadbudówką, będącą wyjściem na wieżę obserwacyjną[13] i jest częściowo podpiwniczony[24]. Jest on obiektem murowanym z cegły i otynkowanym. Ma tynkowane detale w formie boniowania, listek i gzymsów odcinkowych[2]. Wybudowano go na rzucie wydłużonego prostokąta z portykiem kolumnowym od strony południowej. Jest to budynek dwutaktowy, z wejściem głównym od strony północnej[24]. Bryła budynku jest rozczłonkowana, harmonijnie zwężająca się uskokowo, z tarasami pad bocznymi częściami parteru[24]. Kryty jest on płaskim dachem czterospadowym, natomiast wieża kontroli lotów nakryta jest dachem pulpitowym zwieńczonym punktem obserwacyjnym i wieżą obserwacyjną o konstrukcji stalowej[24].
Elewacja północna, znajdująca się od strony ulicy Lotnisko, jest symetryczna, na pierwszej kondygnacji jedenastoosiowa, na drugiej dziewięcioosiowa, na trzeciej zaś jednoosiowa. Wejście główne do budynku znajduje się w szóstej osi i jest osłonięte płytą balkonu. Flankowane jest ono boniowaniem z tynkowanej cegły oraz wąskimi oknami[24]. Balkon zaś jest w formie żelbetowej płyty z metalową balustradą, a powyżej niego znajdują się trzy wąskie okna, z czego w środkowym umieszczono drzwi. Przy górnych skrajnych krawędziach okien znajdują się krótkie, odcinkowe gzymsy, z których prowadzone są listwy będące przedłużeniem trójkątnego okna na ostatniej kondygnacji[24].
Trójkątne okno na szczycie fasady nawiązuje do motywów zdobniczych stosowanych przez polską sztukę dekoracyjną[10]. Pozostałe zaś okna na elewacji frontowej są prostokątne[24]. Tarasy nad parterem oraz na dachu pierwszego i drugiego piętra wystają poza obręb ścian zewnętrznych i wsparte są na uproszczonych gzymsach. Ostatnia kondygnacja zwieńczona jest ściankami kolankowymi[24].
Elewacje boczne są trzykondygnacyjne, z czego wschodnia ma pięć osi, zachodnia cztery na parterze, a na piętrze zaś obie elewacje mają po pięć osi. Balustrady na tarasach oraz dachy są analogiczne jak na elewacji frontowej[24]. Elewacja tylna głównego gmachu lotniska jest trzykondygnacyjna i symetryczna. Na pierwszej kondygnacji ma ona dwanaście osi, na drugiej dziewięć, a na trzeciej jedną oś. Wejście do budynku znajduje się w szóstej osi i jest osłonięte portykiem kolumnowym zwieńczonym balkonem. Portyk ten ma cztery kolumny toskańskie i dwa filary w części tylnej oraz dwa pilastry. Balustrady na tarasach oraz dachy są analogiczne jak na elewacji frontowej[24].
Drzwi frontowe w elewacji północnej są wtórne, zespolone, prostokątne i dwuskrzydłowe. Mają one także przeszklenia. Drzwi tylne w elewacji południowej też są prawdopodobnie wtórne, drewniane, prostokątne, dwuskrzydłowe, ramowo-płycinowe z nadświetlem. Drzwi zewnętrzne dodatkowo znajdują się w elewacji zachodniej na parterze i na drugiej kondygnacji w pierwszej osi oraz w elewacji wschodniej na parterze i na drugiej kondygnacji w drugiej i czwartej osi[25].
Układ wnętrz wewnątrz budynku jest dwutraktowy z korytarzem i w większości zachował się pierwotny układ wnętrz[26]. Zachowały się także pierwotne elementy wyposażenia[13].
Wewnętrzne ściany budynku są otynkowane, a w pomieszczeniach sanitarnych są one obłożone płytkami ceramicznymi. Podłogi na korytarzach i klatkach schodowych są oryginalne z lastriko w kolorze jasnoszarym z ramowymi ciemnoszarymi podziałami. W pomieszczeniach sanitarnych posadzki są wtórne obłożone płytkami ceramicznymi, w jednym zaś z pomieszczeń zachowały się oryginalne płytki[2].
Schody wewnętrzne w holu prowadzące z parteru na pierwsze piętro są żelbetowe, czterobiegowe z podestami i obłożone lastriko. Mają balustrady metalowe z kutych prętów i drewnianymi poręczami. Schody w holu z pierwszego na drugie piętro są jednobiegowe typu drabiniastego. Są one metalowe, z blaszanymi stopnicami[2].
Budynek administracji aeroklubu
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9d/Airfield_EPKM_in_Katowice-Muchowiec%2C_2016.10.30_%2801%29.jpg/220px-Airfield_EPKM_in_Katowice-Muchowiec%2C_2016.10.30_%2801%29.jpg)
Budynek administracji Aeroklubu Śląskiego, będący dawniej pawilonem obsługi pasażerów mieści się w bocznym, wschodnim pawilonie[20]. Jest on obiektem murowanym z cegły i otynkowanym[26]. Detale na elewacji wschodniej w formie boniowania portalu i ściany wewnętrzne również są tynkowane[26]. Budynek powstał na planie prostokąta z nieznacznie wystającym poza obrys ścian portalem wschodnim. Bryła gmachu jest zwarta, jednokondygnacyjna i kryta dachem czterospadowym[27] z papy, na którym pośrodku znajduje się także czterospadowy świetlik[26]. Świetlik ten ma ośmioboczne przeszklenia wypełnione kolorowymi szybami i jest oparty o ramową konstrukcję żelbetową na wspornikach[27].
Elewacja północna oraz południowa budynku jest sześcioosiowa, z podziałami poziomymi w formie wtórnej listwy oraz gzymsu wieńczącego w formie płyty. Elewacja wschodnia i zachodnia jest kolejno cztero- i pięcioosiowa, z wejściami w trzeciej osi. We wschodniej elewacji wejście jest flankowane bonitowanymi słupami zwieńczonymi żelbetową płytą[27]. Drzwi zewnętrzne w elewacji wschodniej są wtórne, zespolone, prostokątne, jednoskrzydłowe i przeszklone, zaś w elewacji zachodniej wtórne, zespolone, prostokątne, dwuskrzydłowe i przeszklone[26].
Układ wnętrz budynku jest dwutraktowy, symetryczny, z ośmiobocznym holem pośrodku doświetlonym świetlikiem[27]. Ściany wewnętrzne są tynkowane, a pomieszczenia sanitarne obłożono płytami ceramicznymi[26]. Posadzki w budynku są wtórne na korytarzach, w holu i pomieszczeniach sanitarnych pokryte płytami gresowymi, w pomieszczeniach biurowych zaś wykładziną dywanową[26].
Budynek restauracji
[edytuj | edytuj kod]W zachodnim pawilonie urządzono restaurację z salą konsumpcyjną o powierzchni 90 m², natomiast okna restauracji wychodzą na płytę lotniska, od strony którego znajduje się obszerny taras. W tym samym pawilonie od strony północnej znajdowały się pierwotnie magazyny Ligi Obrony Powietrznej i Przeciwgazowej[20]. Budynek restauracji jest gmachem wybudowanym, z cegły i otynkowanym. Detale w elewacji wschodniej w formie boniowania portalu oraz ściany wewnętrzne są tynkowane[27]. Budynek zbudowany jest na planie prostokąta z dobudówką od południa. Bryła budynku jest zwarta, kryta płaskim dachem czterospadowym, a dobudówka kryta jest dachem pulpitowym[28].
Elewacja północna jest dwunastoosiowa, a w osiach od piątej do ósmej znajdują się portfenetry. Południowa elewacja jest czteroosiowa, i składa się z dwóch części: otynkowanego budynku pierwotnego i ceglanej dobudówki, podobnie jest elewacja zachodnia, która jest pięcioosiowa[29].
Budynek ma cztery drzwi zewnętrzne – wszystkie wtórne. Na elewacji południowej są one w drugiej i czwartej osi – są to drzwi zespolone, prostokątne, przeszklone i z nadświetlami. Drzwi na elewacji zachodniej i wschodniej są zespolone, prostokątne i jednoskrzydłowe[28].
Układ wnętrz budynku jest dwutraktowy, w części kuchennej przebudowany, dobudówka zaś jest jednotraktowa[29]. Posadzki są wtórne, kryte płytkami gresowymi i ceramicznymi[27], a pomieszczenia sanitarne obłożono płytkami ceramicznymi[27].
Kolumnady
[edytuj | edytuj kod]Symetryczne parterowe skrzydła zespołu zabudowy zostały połączone z głównym budynkiem wolnostojącymi kolumnadami osłaniającymi przejścia[12]. Kolumnady współcześnie stanowią osobne budowle[29].
Złożone są one z dwóch rzędów kolumn toskańskich[10]. Kolumny te umieszczone są na płaskich plintach, a na nich wspiera się proste żelbetowe belkowanie. Podniebienie belkowania składa się z trzech kwadratowych płyt z uproszczoną dekoracją w formie wgłębnej kwadratowej płyciny z wgłębnym rombem umieszczonym symetrycznie. Całość kolumnady przykryta jest dachem kopertowym krytym papą[29].
Pomniki i tablice pamiątkowe
[edytuj | edytuj kod]- Głaz z tablicą ku czci lotników francuskich (przy budynku lotniska)[30],
- Tablica poświęcona Ojcu Świętemu Janowi Pawłowi II, który w dniu 20 kwietnia 1983 roku spotkał się z wiernymi na lotnisku (na elewacji budynku lotniska Katowice-Muchowiec)[30],
- Tablica upamiętniająca polskich lotników, odsłonięta w 60. rocznicę triumfu polskich skrzydeł w locie okrężnym Warszawa – Paryż – Casablanca – Algier – Tunis – Rzym – Wiedeń – Katowice – Warszawa (na elewacji budynku lotniska Katowice-Muchowiec)[30].
|
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b Miejski System Zarządzania-Katowicka Infrastruktura Informacji Przestrzennej. Urząd Miasta Katowice. [dostęp 2022-10-15]. (pol.).
- ↑ a b c d e f g h Syska i Caban 2014 ↓, s. 2.
- ↑ OpenStreetMap: Mapa Podstawowa. www.openstreetmap.org. [dostęp 2022-10-15]. (pol.).
- ↑ Zarząd Transportu Metropolitalnego: Lista przystanków: Katowice. rj.metropoliaztm.pl. [dostęp 2022-10-15]. (pol.).
- ↑ a b c Dorota Niećko: Muchowiec, supernowoczesne lotnisko międzywojennych Katowic. plus.dziennikzachodni.pl, 2018-11-10. [dostęp 2022-10-15]. (pol.).
- ↑ Borowik 2018 ↓, s. 144.
- ↑ a b c Konrad Rydołowski: Porty lotnicze II RP, część III (Katowice, Kraków, Lwów). www.samoloty.pl. [dostęp 2022-10-15]. (pol.).
- ↑ Borowik 2018 ↓, s. 145.
- ↑ a b c Grzegorek, Bulsa i Witaszczyk 2016 ↓, s. 154.
- ↑ a b c d Odorowski 2013 ↓, s. 91.
- ↑ Borowik 2018 ↓, s. 147.
- ↑ a b c d e Wróbel 2016 ↓, s. 97.
- ↑ a b c Grzegorek, Bulsa i Witaszczyk 2016 ↓, s. 152.
- ↑ Syska i Caban 2014 ↓, s. 1.
- ↑ a b c d Narodowy Instytut Dziedzictwa: Wykaz zabytków nieruchomych wpisanych do rejestru zabytków. Województwo śląskie. nid.pl. [dostęp 2022-10-15]. (pol.).
- ↑ Grzegorek, Bulsa i Witaszczyk 2016 ↓, s. 155.
- ↑ Wróbel 2016 ↓, s. 98.
- ↑ Syska i Caban 2014 ↓, s. 3.
- ↑ Wróbel 2016 ↓, s. 82.
- ↑ a b c d Grzegorek, Bulsa i Witaszczyk 2016 ↓, s. 153.
- ↑ Aeroklub Śląski: Kontakt. aeroklub.katowice.pl. [dostęp 2022-10-15]. (pol.).
- ↑ Hostel Terminal. hostel-terminal.business.site. [dostęp 2022-10-15]. (pol.).
- ↑ Restauracja Odlot: Kontakt. restauracja-odlot.pl. [dostęp 2022-10-15]. (pol.).
- ↑ a b c d e f g h i j Syska i Caban 2014 ↓, s. 6.
- ↑ Syska i Caban 2014 ↓, s. 5.
- ↑ a b c d e f g Syska i Caban 2014 ↓, s. 7.
- ↑ a b c d e f g Syska i Caban 2014 ↓, s. 8.
- ↑ a b Syska i Caban 2014 ↓, s. 9.
- ↑ a b c d Syska i Caban 2014 ↓, s. 10.
- ↑ a b c Śląski Urząd Wojewódzki w Katowicach: Ewidencja miejsc pamięci województwa śląskiego. Katowice. www.archiwalnastrona.slask.eu. [dostęp 2022-10-15]. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-11-01)]. (pol.).
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Aneta Borowik, Śląskie skrzydła. Historia i architektura lotniska cywilnego w Katowicach-Muchowcu, [w:] Wiadomości Konserwatorskie Województwa Śląskiego, t. 10, Katowice: Śląski Wojewódzki Konserwator Zabytków w Katowicach. Regionalny Instytut Kultury w Katowicach, 2018, s. 144-160, ISBN 978-83-952024-0-7 (pol.).
- Grzegorz Grzegorek, Michał Bulsa, Beata Witaszczyk , Domy i gmachy Katowic. Tom II, Katowice: Wydawnictwo Prasa i Książka, 2016, ISBN 978-83-63780-16-6 (pol.).
- Waldemar Odorowski , Architektura Katowic w latach międzywojennych 1922-1939, wyd. drugie, Katowice: Muzeum Śląskie w Katowicach, 2013, ISBN 978-83-62593-44-6 (pol.).
- Anna Syska , Ewa Caban, Karta ewidencyjna zabytku nieruchomego wpisanego do rejestru zabytków. Zabudowa portu lotniczego Muchowiec, Katowice: Śląskie Centrum Dziedzictwa Kulturowego w Katowicach, 2014 [dostęp 2022-10-15] (pol.).
- Piotr Wróbel , Architektura pasażerskich terminali lotniczych, Kraków: Oficyna Wydawnicza AFM, 2016, ISBN 978-83-7571-244-5, OCLC 951396383 [dostęp 2022-10-15] .