Wiktor Czernow
![]() | |
Data i miejsce urodzenia |
25 listopada?/7 grudnia 1873 |
---|---|
Data i miejsce śmierci | |
przewodniczący Wszechrosyjskiego Zgromadzenia Ustawodawczego (Konstytuanty) | |
Okres |
od 18 stycznia 1918 |
Wiktor Michajłowicz Czernow, ros. Виктор Михайлович Чернов (ur. 25 listopada?/7 grudnia 1873[1] w Chwałyńsku[2], zm. 15 kwietnia 1952 w Nowym Jorku[3]) – rosyjski polityk, pisarz polityczny, rewolucjonista i działacz państwowy. Współzałożyciel i jeden z przywódców Partii Socjalistów-Rewolucjonistów. W 1917 minister rolnictwa w Rządzie Tymczasowym. 18 stycznia 1918 wybrany przewodniczącym Wszechrosyjskiego Zgromadzenia Ustawodawczego, później przewodniczący Komitetu Członków Zgromadzenia Ustawodawczego (Komucza). Od 1920 na emigracji.
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]18 stycznia 1918 został wybrany przewodniczącym Konstytuanty ze wskazania Partii Socjalistów-Rewolucjonistów, zwycięzcy demokratycznych wyborów w listopadzie 1917. Swoją funkcję pełnił tylko przez jeden dzień, nad ranem 19 stycznia parlament został rozpędzony siłą przez bolszewików. Do maja 1918 przebywał w Moskwie, potem przedostał się do Samary i został przewodniczącym Komucza. W marcu 1919 wrócił do Moskwy. Był ścigany przez Czeka, brał udział w wydawaniu podziemnych gazet i ulotek[4].
We wrześniu 1920 wyjechał do Estonii[5]. Od 1922 przebywał w Niemczech. W 1931 wyemigrował do Francji. W przeddzień wkroczenia wojsk niemieckich do Paryża przeniósł się na wyspę Oléron, a następnie do Lizbony. W czerwcu 1941 przeniósł się do Stanów Zjednoczonych. W 1942 opublikował list otwarty do Stalina o potrzebie zjednoczenia wszystkich rosyjskich sił antyfaszystowskich. Po bitwie pod Stalingradem zainteresowanie jego osobą straciły władze amerykańskie, które wcześniej udzielały mu wsparcia finansowego. Zarabiał na życie, pisząc artykuły i pamiętniki[6].
Polonica
[edytuj | edytuj kod]Wiktor Czernow był obecny na odczycie Józefa Piłsudskiego w Towarzystwie Geograficznym w Paryżu 21 lutego 1914 roku, na którym Piłsudski przedstawił prognozę wybuchu wojny światowej i jej przebiegu. Czernow zapisał:
Piłsudski z przekonaniem przewidywał w najbliższej przyszłości austriacko-rosyjską wojnę z powodu Bałkanów. Nie miał wątpliwości co do tego, że za Austrią staną – a właściwie już stoją – Niemcy. Wyraził następnie przekonanie, że Francja nie będzie mogła pozostać biernym świadkiem konfliktu: dzień, w którym Niemcy wystąpią otwarcie po stronie Austrii, spowoduje nazajutrz dla Francji konieczność – z mocy obowiązującego ją układu – interwencji po stronie Rosji. Wreszcie twierdził, że Anglia nie będzie mogła pozostawić Francji na łaskę losu. Jeśli zaś połączone siły Anglii i Francji będą niedostateczne, wciągnięta będzie, prędzej czy później, po ich stronie Ameryka. Następnie, analizując potencjał wojenny wszystkich tych mocarstw, Piłsudski postawił wyraźne pytanie: jaki będzie przebieg i czyim zwycięstwem zakończy się wojna? Jego odpowiedź brzmiała: Rosja będzie pobita przez Austrię i Niemcy, a te z kolei będą pobite przez siły anglo-francuskie (lub anglo-amerykańsko-francuskie). Wschodnia Europa będzie pobita przez środkową Europę, a środkowa z kolei przez zachodnią. To wskazuje Polakom kierunek ich działań[7].
Prace
[edytuj | edytuj kod]- Земля и право, Piotrogród 1917;
- Наша программа, Piotrogród 1917;
- Основные вопросы пролетарского движения, Piotrogród 1918;
- Интернационал и война, Genewa 1915;
- Война и третья сила, Genewa 1915;
- Марксизм и славянство, Piotrogród 1917;
- Германская социал-демократия на распутьи, Piotrogród 1917;
- Сквозь туман грядущего, Piotrogród 1917;
- Военная реформа, Piotrogród 1917;
- Записки социалиста-революционера, T. 1, Berlin 1922;
- Рождение революционной России, Paryż-Praga-Nowy Jork, 1934;
- Перед бурей, Nowy Jork 1953. (wspomnienia)
- В партии социалистов-революционеров: Воспоминания о восьми лидерах Sankt Petersburg 2007 ISBN 978-5-86007-510-8
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ „Виктор Михайлович Чернов родился, как удалось установить по архивным документам, 25 ноября (7 декабря) 1873 года в волжском городе Хвалынске, одном из уездных центров Саратовской губернии.” А. П. Новиков. В. М. Чернов: биографический очерк.
- ↑ Według archiwalnych danych metrykalnych p. А. П. Новиков. В. М. Чернов: биографический очерк, sam Czernow podawał jako miejsce urodzenia Nowouziensk w tejże guberni. Jako miejsce urodzenia podawany jest również Kamyszyn.
- ↑ Viktor Mikhaylovich Chernov, [w:] Encyclopædia Britannica [dostęp 2020-09-25] (ang.).
- ↑ «Черновская грамота»: к вопросу о причинах разногласий в партии социалистов-революционеров в годы гражданской войны, „Вестник Красноярского государственного аграрного университета” (11), 2006, ISSN 1819-4036 [dostęp 2020-09-25] .
- ↑ Биография Виктора Михайловича Чернова [online], РИА Новости, 2017 [dostęp 2020-09-25] (ros.).
- ↑ Чернов Виктор Михайлович [online], www.hrono.ru [dostęp 2020-09-25] .
- ↑ Wiktor Czernow, Razryw PSR i PPS nakanunie pierwoj mirowoj wojny, w: Nowyj Żurnał 1952 s. 228, za: Wacław Jędrzejewicz, Kronika życia Józefa Piłsudskiego 1867-1935 t. 1 Londyn 1977, s. 264. Jest to fragment opublikowanych później wspomnień Czernowa Перед бурей. Podobne o przewidywaniach Piłsudskiego w 1913 (Wydaje mi się, że przewaga techniki niemieckiej pokona Rosję, że jednak bogactwo i zasoby materialne Anglii i Francji wezmą górę nad siłami Niemiec. To, rzecz prosta, byłoby najkorzystniejsze dla nas, ale trudno jest bawić się w zgadywanie wyników wojny) pisał w 1936 Walery Sławek, Pisma zbiorowe Józefa Piłsudskiego t. 3 1937, s. 174. Tadeusz Wolsza, W sprawie prognoz Józefa Piłsudskiego dotyczących przebiegu I wojny światowej
Bibliografia, literatura, linki
[edytuj | edytuj kod]- Richard Pipes, Rewolucja Rosyjska, Warszawa 1994; Wyd. PWN; ISBN 83-01-11521-1.
- Richard Pipes, Rosja bolszewików Warszawa 2005; ISBN 83-89656-15-9.
- Orlando Figes, Tragedia narodu. Rewolucja rosyjska 1891-1924 Wrocław 2009, Wydawnictwo Dolnośląskie, ISBN 978-83-245-8764-3.
- Чернов Виктор Михайлович na portalu hrono.ru
- Viktor Mikhaylovich Chernov, [w:] Encyclopædia Britannica [dostęp 2022-10-05] (ang.).
- ISNI: 0000000109150388, 0000000368556817, 0000000368556825
- VIAF: 73822224
- LCCN: n85043017
- GND: 119225107
- LIBRIS: 42gkn9kn1qdc990
- BnF: 130073034
- SUDOC: 126834296
- NKC: skuk0000282, uk20201077531
- BNE: XX1008380
- NTA: 159511364
- BIBSYS: 90231349
- Open Library: OL260909A
- PLWABN: 9810638245405606
- NUKAT: n02000890
- J9U: 987007271463505171