Ujście rzeki
Ujście rzeki – miejsce, w którym rzeka lub inny ciek kończy swój bieg, wpadając do jeziora, morza, oceanu lub większej rzeki[1][2][3][4]. Ujścia często stanowią lokalizację portów ze względu na dogodne warunki naturalne[3]. Są miejscem, gdzie najszybciej zachodzi proces akumulacji osadów aluwialnych[2].
Typy ujść
[edytuj | edytuj kod]Ze względu na budowę wyróżnia się dwa główne typy ujść rzecznych[2][5].
Ujścia deltowe
[edytuj | edytuj kod]- Osobny artykuł:
Ujścia deltowe to ujścia w postaci kilku odnóg, stworzone przez osadzające się aluwium (głównie żwir, piasek, muł oraz glina). Osadzanie zachodzi dlatego, że w dolnym odcinku rzeka zaczyna stopniowo zwalniać, co powoduje opadanie niesionych przez nią materiałów na dno[6]. W ten sposób tworzy się równina[7] o charakterze bagiennym[6]. O kształcie delt decyduje głównie zarys linii brzegowej, a o jej wielkości – ilość osadów niesionych przez rzekę. Rzeki o ujściach typu deltowego to np. Amazonka, Nil, Ganges[2]. Delty mogą tworzyć się w zatoce i mieć częściowo zamknięty charakter. Takie ujścia mają np. Wisła, Dniepr, Ob czy Jenisej. Innego rodzaju delty wychodzą w głąb morza, jak w przypadku Rodanu, Wołgi, Missisipi lub Rzeki Żółtej[5].
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/cf/River_Plate.jpg/220px-River_Plate.jpg)
Ujścia rzeczne bez delt
[edytuj | edytuj kod]- Osobny artykuł:
Niektóre rzeki z różnych powodów nie tworzą delt w odcinku ujściowym. Podobnie jak delty mogą one tworzyć zatoki (np. Boh, Tamiza) lub nie (często dotyczy to małych rzek)[5]. Estuaria to ujścia rzeczne o lejkowatym kształcie. Formują się one, kiedy dno akwenu jest głębokie, a pływy lub prądy morskie na tyle duże, że podmywają osady rzeczne, uniemożliwiając tym samym powstanie delty[2][8]. Warunki panujące w estuariach sprawiają, że występują tam jedynie gatunki o wysokiej tolerancji na zmiany w zasoleniu i temperaturze wody[2]. Przykładami estuariów są m.in. ujścia Loary, Łaby Tamizy, czy wspólne ujście Parany i Urugwaju (La Plata)[8].
Zobacz też
[edytuj | edytuj kod]Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Ujście – definicja, synonimy, przykłady użycia [online], sjp.pwn.pl [dostęp 2022-11-02] (pol.).
- ↑ a b c d e f Ujścia rzek [online], zpe.gov.pl [dostęp 2023-01-06] .
- ↑ a b mouth [online], education.nationalgeographic.org [dostęp 2023-01-06] .
- ↑ rzeka, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2023-01-08] .
- ↑ a b c Types of river mouth.
- ↑ a b Delta [online], education.nationalgeographic.org [dostęp 2023-01-06] .
- ↑ delta, [w:] Encyclopædia Britannica [dostęp 2023-01-08] (ang.).
- ↑ a b estuarium, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2023-06-01] .