Teofil Królik
![]() | |
Imię i nazwisko urodzenia |
Theophil Krolik |
---|---|
Data i miejsce urodzenia |
27 kwietnia 1851[a] |
Data i miejsce śmierci |
20 sierpnia 1923 |
Zawód, zajęcie |
górnik, działacz narodowy, poseł Reichstagu Cesarstwa Niemieckiego |
Partia |
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/28/Gr%C3%B3b_Teofila_Kr%C3%B3lika.jpg/220px-Gr%C3%B3b_Teofila_Kr%C3%B3lika.jpg)
Teofil Królik (niem. Theophil Krolik; ur. 27 kwietnia 1851[a] w Tarnowskich Górach, zm. 20 sierpnia 1923 tamże) – górnik, polski działacz narodowy, niemiecko-polski polityk i poseł do Reichstagu Cesarstwa Niemieckiego z ramienia partii Centrum (1903–1906).
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]Teofil Królik urodził się 27 kwietnia 1851 roku[a] w Tarnowskich Górach (Tarnowitz) w Królestwie Prus w górniczej rodzinie Antoniego Królika i Magdaleny z domu Dziwiczyk. Po ukończeniu edukacji w szkole ludowej podjął pracę jako górnik m.in. w kopalni „Fryderyk”, gdzie pracował już jego ojciec[1]. Część zarabianych pieniędzy przeznaczał na polskojęzyczne gazety i książki, a od lat 70. XIX w. współpracował z polskimi działaczami narodowymi (m.in. z Karolem Miarką)[2] .
W 1889 roku był jednym ze współzałożycieli Związku Wzajemnej Pomocy (ZWP)[2] , w latach 1891–1897[b] był prezesem tej organizacji, a od 1902 jej wiceprzewodniczącym[1]. W ZWP działał aż do jego połączenia ze Zjednoczeniem Zawodowym Polskim w 1909 roku[3][2] . Jednocześnie był przewodniczącym Polskiego Towarzystwa Ludowego w Miasteczku Śląskim[2][4]. W 1892 roku brał udział w akcji zbierania podpisów pod petycją w sprawie języka polskiego w szkołach[5]. Jako kolporter polskich książek i gazet pracował również w bytomskim wydawnictwie Katolika[2][4].
W 1898 roku środowisko skupione wokół Katolika wysunęło kandydaturę Teofila Królika na posła do Reichstagu Cesarstwa Niemieckiego z ramienia katolickiej partii Centrum w okręgu bytomsko-tarnogórskim. Ostatecznie jednak w wyborach wystartował (oraz zdobył mandat) adwokat Bernhard Karl Stephan[6]. W kolejnych wyborach w 1903 roku Katolik ponownie zaproponował Królika jako kompromis między niemieckim katolickim Centrum a polskim stronnictwem narodowym na Górnym Śląsku, jednak choć Królik potępił polskich radykałów, kierownictwo partii wystawiło kandydaturę radcy Karla Antessa[6]. Mimo to Królik wziął udział w głosowaniu i zdobywając 20 145 (43,3%) głosów, przeszedł do II tury wyborów, w której zmierzył się z kandydatem socjalistów, Augustem Winterem[7][6]. W wyborach ścisłych uzyskał wsparcie górnośląskiej endecji, zdobywając 28 475 (69,6%) głosów, zwyciężył i został posłem do Reichstagu Cesarstwa Niemieckiego[7][6][2] .
W marcu 1906 roku w wyniku umowy z polskim stronnictwem narodowym Królik zrzekł się mandatu, a deputowanym z tego okręgu został Adam Napieralski, który wygrał wybory uzupełniające, uzyskując przygniatającą większość głosów[8][2][4].
W 1911 roku we współpracy z grupą działaczy (m.in. z Michałem Wolskim i Janem Bondkowskim ) założył w Tarnowskich Górach bank ludowy, którego był pierwszym kierownikiem[9] i w którym pracował aż do swojej śmierci[10][2] .
Po wybuchu w 1918 roku rewolucji listopadowej Królik zwołał w mieście wiec, na którym zorganizował polską radę ludową. Wiosną roku następnego pracował w tajnym komitecie, którego przewodniczącym był Bondkowski, mającym za zadanie przygotowywanie objęcia władzy w Tarnowskich Górach przez Polaków[2][11]. W grudniu 1919 roku wszedł z kolei w skład nowo ukonstytuowanej Powiatowej Rady Ludowej[12].
Zmarł 20 sierpnia 1923 roku. Spoczął na cmentarzu przy kościele św. Anny w rodzinnych Tarnowskich Górach[2] .
Upamiętnienie
[edytuj | edytuj kod]Imię Teofila Królika nosi jedna z ulic tarnogórskiego Śródmieścia – jest to droga gminna klasy L nr 270 105 S o długości 329 m[13].
Uwagi
[edytuj | edytuj kod]Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b c Datenbank der deutschen Parlamentsabgeordneten – Królik, Theophil. [dostęp 2023-01-01]. (niem.).
- ↑ a b c d e f g h i j k Babirecka 2004 ↓.
- ↑ a b Nadolski 2000 ↓, s. 166.
- ↑ a b c d Urząd Miejski w Tarnowskich Górach: Sławni Tarnogórzanie. 2018-08-09. [dostęp 2023-01-01]. (pol.).
- ↑ Targ 1969 ↓, s. 164.
- ↑ a b c d Nadolski 2000 ↓, s. 167.
- ↑ a b c Nowak 1927 ↓, s. 180.
- ↑ Nowak 1927 ↓, s. 181.
- ↑ Targ 1969 ↓, s. 173.
- ↑ Nowak 1927 ↓, s. 181–182.
- ↑ Nowak 1927 ↓, s. 184.
- ↑ Cimała 2000 ↓, s. 344.
- ↑ BIP – Miejski Zarząd Ulic i Mostów w Tarnowskich Górach: Wykaz publicznych dróg gminnych w Tarnowskich Górach. 2021-10-25. [dostęp 2023-01-01]. (pol.).
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Barbara Babirecka. O nich zapomnieć nie można – Teofil Królik. „Montes Tarnovicensis”. nr 13, 2004-04-09. Oficyna Monos. ISSN 1640-0216. [dostęp 2023-01-01]. [zarchiwizowane z adresu]. (pol.).
- Bogdan Cimała: Tarnowskie Góry w okresie międzywojennym (1918-1939). Życie polityczne. W: Historia Tarnowskich Gór. Jan Drabina (red.). Tarnowskie Góry: Muzeum w Tarnowskich Górach, 2000. ISBN 83-911508-3-6.
- Przemysław Nadolski: Miasto pod panowaniem pruskim i w obrębie II Rzeszy Niemieckiej (1763-1918). Stosunki polityczne. W: Historia Tarnowskich Gór. Jan Drabina (red.). Tarnowskie Góry: Muzeum w Tarnowskich Górach, 2000. ISBN 83-911508-3-6.
- Jan Nowak: Kronika Miasta i Powiatu Tarnowskie Góry: najstarsze dzieje Śląska i ziemi Bytomsko-Tarnogórskiej: dzieje pierwszego górnictwa w Polsce. Tarnowskie Góry: Księgarnia Polska Jana Nowaka, 1927. ISBN 978-83-934107-9-8.
- Alojzy Targ: W okresie kapitalizmu. Życie polskie w powiecie w drugiej połowie XIX wieku i w początkach XX wieku. W: praca zbiorowa pod red. Henryka Rechowicza: Tarnowskie Góry. Zarys rozwoju powiatu. Katowice: Wydawnictwo „Śląsk”, 1969.