Sven Hedin
![]() | |
Imię i nazwisko urodzenia |
Sven Anders Hedin |
---|---|
Data i miejsce urodzenia | |
Data i miejsce śmierci |
26 listopada 1952 |
Miejsce spoczynku |
cmentarz przy Kościele Adolfa Fryderyka |
Zawód, zajęcie |
geograf |
Narodowość | |
Alma Mater | |
![]() | |
Odznaczenia | |
![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() |
Sven Anders Hedin (ur. 19 lutego 1865 w Sztokholmie, zm. 26 listopada 1952 tamże) – szwedzki podróżnik i geograf. Wsławił się głównie jako autor pierwszych szczegółowych map Pamiru, pustyni Takla Makan, Tybetu i Himalajów. Zajmował się również badaniem jedwabnego szlaku.
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]W latach 1886–1892 studiował geologię, mineralogię, zoologię oraz łacinę na uniwersytetach w Sztokholmie, Uppsali, Berlinie i Halle. Jednym z jego nauczycieli był Ferdinand von Richthofen, znany niemiecki geograf. Podczas studiów podróżował po Kaukazie, Persji i Mezopotamii[1]. W 1889 został tłumaczem szwedzkiej delegacji rządowej w Teheranie i w ciągu następnych dwóch lat zwiedzał Turkiestan Zachodni i Chorasan[2]
W 1902 otrzymał nobilitację, ostatnią przyznaną przez szwedzkiego monarchę[3].
W latach 1892–1935 odbył wiele ekspedycji do Azji Centralnej. Najważniejsze to:
- 1893–1897: badania Tienszanu, przejście przez Pamir i Takla Makan, następnie od jeziora Lob-nor przez Kunlun do Pekinu. Podczas tej wyprawy odkrył ruiny starożytnego miasta Loulan[2]. Atakując szczyt Muztagh Ata osiągnął wysokość 6300 m n.p.m., z której musiał zawrócić z powodu choroby górskiej[4].
- 1899–1902: przejście przez Takla Makan do Tybetu. Nieudana próba dotarcia w przebraniu buddyjskiego mnicha do Lhasy[2].
- 1905–1909: przejście przez Persję i Indie Brytyjskie do Tybetu. Pierwsze w historii badania Transhimalajów[1], zwanych później przez jakiś czas Górami Hedina[4], odkrycie źródeł Brahmaputry, Indusu i Satledźu[2].
- 1916: pobyt w Mezopotamii i Palestynie[4].
- 1927–1935: badania pustyni Gobi i Mongolii[2]. Wyprawa, w której uczestniczyli uczeni ze Szwecji, Niemiec i Chin, odkryła 327 ruin miast i budowli, przeprowadziła badania odcinków Wielkiego Muru Chińskiego[2] i założyła pierwsze stałe stacje meteorologiczne w tej części Azji[4]. W trakcie tej wyprawy poznał Czang Kaj-szeka.
W latach I wojny światowej (1915) odbył podróż na front wschodni, zwiedził wówczas południowe tereny Polski w tym m.in. okolice Gorlic[5]. Do ważnych wypraw Hedina należy też podróż dookoła świata przez Amerykę Pn., Japonię, Mongolię i Syberię w 1923[2].
Wszystkie te wyprawy przyniosły ogromną ilość materiałów naukowych, opublikowanych w 55 tomach oraz mapę Azji Środkowej, publikowaną w arkuszach od 1941[4]. Do najważniejszych publikacji popularnonaukowych Hedina należą: Through Asia (1898), Southern Tibet (t. 1–13, 1917–1922), My Life as an Explorer (1926), The Silk Road (1938).
Silne kontrowersje wzbudzały proniemieckie sympatie Hedina (zwłaszcza podczas obu wojen światowych)[1] oraz jego kontakty z licznymi prominentnymi postaciami niemieckiego nazizmu.
W latach dwudziestych podczas wyprawy na pustynię Gobi w Mongolii Wewnętrznej odnajdywał też skamieniałości[6].
Polskie wydania książek Hedina[7]:
- Przez pustynie Azyi. 1900, tom I i II, wyd. Biblioteka Dzieł Wybornych, Drukarnia A.T. Jezierskiego, Warszawa.
- Od bieguna do bieguna: z Europy przez Azję. 1912. Wyd. M. Arct, Warszawa.
- Przez pustynie Azji. 1924. Wyd. Spółka Pedagogiczna, Poznań.
- W sercu Azji. (1924, Wyd. Zdrój, Warszawa; 1934, Wyd. Rój, Warszawa).
- Przygody w Tybecie. 1924. Wyd. Spółka Pedagogiczna, Poznań.
- Ossendowski a prawda. 2014. Wyd. ElSet, Olsztyn.
- Rosjanie w Prusach Wschodnich 1916. 2019. Wydawnictwo Nauka i Innowacje, Poznań.
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b c Edward Kajdański: Chiny. Leksykon. Warszawa: Książka i Wiedza, 2005, s. 87. ISBN 83-05-13407-5.
- ↑ a b c d e f g Encyklopedia historyczna świata. Tom VI. Kraków: Wyd. Opres, 2001, s. 289–290. ISBN 83-85909-66-4.
- ↑ American Heraldry Society: Arms of Dr Sven Hedin.
- ↑ a b c d e Mileska Maria Irena: Szwedzcy podróżnicy, w: „Poznaj Świat” R. XXII, nr 3 (256), marzec 1974, s. 44–45.
- ↑ Generał broni Tadeusz Jordan Rozwadowski, Wspomnienia Wielkiej Wojny, Warszawa 2015, ISBN 978-83-7181-899-8.
- ↑ Paul C. Sereno. Dinozaury w śmiertelnej pułapce. „Świat Nauki”. nr 4 (236), s. 68–73, kwiecień 2011. ISSN 0867-6380.
- ↑ Katalog Biblioteki Narodowej
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Sven Hedin (1865–1952). authorscalendar.info. [dostęp 2016-02-17]. (ang.).
- ISNI: 0000000083460643
- VIAF: 97445666
- ULAN: 500319313
- LCCN: n80043406
- GND: 118547607
- NDL: 00442862
- LIBRIS: gdsvwsg02p0js65
- BnF: 12032779r
- SUDOC: 028505034
- SBN: LO1V032453
- NLA: 35183883
- NKC: jn20000700685
- BNE: XX1302444
- NTA: 068656149
- BIBSYS: 90098204
- CiNii: DA00164132
- Open Library: OL106604A
- PLWABN: 9810596850705606
- NUKAT: n96216671
- J9U: 987007262553405171
- PTBNP: 140369
- CANTIC: a10099463
- LNB: 000013347
- NSK: 000060052
- CONOR: 53225059
- ΕΒΕ: 141715
- KRNLK: KAC199634323
- LIH: LNB:V*159890908;=Bj
- Absolwenci Uniwersytetu w Uppsali
- Absolwenci Uniwersytetu Humboldtów w Berlinie
- Członkowie Akademii Szwedzkiej
- Doktorzy honoris causa Uniwersytetu w Cambridge
- Doktorzy honoris causa Uniwersytetu Oksfordzkiego
- Doktorzy honoris causa Uniwersytetu Wrocławskiego
- Geopolitycy
- Ludzie urodzeni w Sztokholmie
- Odznaczeni Orderem Gwiazdy Polarnej (Szwecja)
- Odznaczeni Orderem Wazów
- Odznaczeni Orderem Białej Róży Finlandii
- Odznaczeni Orderem Danebroga
- Odznaczeni Orderem Franciszka Józefa
- Odznaczeni Orderem Imperium Indyjskiego
- Odznaczeni Orderem Korony (Prusy)
- Odznaczeni Orderem Korony Włoch
- Odznaczeni Orderem Lwa i Słońca
- Odznaczeni Orderem Świętego Skarbu
- Odznaczeni Orderem Świętej Anny
- Odznaczeni Orderem Zasługi Orła Niemieckiego
- Podróżnicy i odkrywcy XIX wieku
- Podróżnicy i odkrywcy XX wieku
- Szwedzcy geografowie
- Urodzeni w 1865
- Zmarli w 1952