Stanisław Grochowiak
![]() Stanisław Grochowiak (1976) | |
Data i miejsce urodzenia |
24 stycznia 1934 |
---|---|
Data i miejsce śmierci |
2 września 1976 |
Narodowość |
polska |
Dziedzina sztuki | |
Epoka | |
Ważne dzieła | |
| |
![]() | |
Odznaczenia | |
![]() | |
Nagrody | |
Nagroda Ministra Kultury i Sztuki III stopnia (1962) |
Stanisław Antoni Grochowiak, ps. Kain (ur. 24 stycznia 1934 w Lesznie, zm. 2 września 1976 w Warszawie) – polski poeta, dramatopisarz, publicysta, scenarzysta filmowy.
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]Okupację spędził w Warszawie. W czasie powstania warszawskiego ukrywał się z matką w piwnicach. Po wojnie Grochowiak powrócił do Leszna, gdzie uczęszczał do szkoły powszechnej i gimnazjum (obecnego I Liceum Ogólnokształcącego)[1]. Po zdanej maturze rozpoczął studia polonistyczne w Poznaniu, które przerwał po kilku tygodniach. Potem zamieszkał we Wrocławiu. Tam pracował początkowo we „Wrocławskim Tygodniku Katolickim”. Do Warszawy przeniósł się w roku 1955, mieszkał w dzielnicy Praga-Północ, przy ul. Stalowej 2. Początkowo pracował w Instytucie Wydawniczym „Pax”, następnie w redakcjach „Za i przeciw”, dwutygodnika „Współczesność”, tygodników „Nowa Kultura” i „Kultura”, „Poezji” i „Miesięcznika Literackiego”.
Należał do tzw. pokolenia „Współczesności”, debiutował w 1951 roku wierszami Ave Maryja i Notuję deszcz, publikując je w piśmie „W oczach młodych” (dodatku do „Słowa Powszechnego”). W roku 1956 wydał Balladę rycerską, pierwszy kompletny tom, który był jednym z najciekawszych debiutów po zakończeniu stalinizmu. Został dobrze przyjęty przez krytykę. Nieco wcześniej w tym samym 1956 roku wydał swoją pierwszą powieść, Plebanię z magnoliami. W 1959 roku opublikował we „Współczesności” artykuł Karabela zostanie na strychu będący atakiem na ideały wychowawcze młodości „powstańczej, konspiracyjnej i ułańskiej”[2]. Jako dramatopisarz zadebiutował w 1961. Mając lat trzydzieści, Stanisław Grochowiak zaprzestał pisania prozy.
Zmarł z powodu powikłań choroby alkoholowej. Jest pochowany na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach (kwatera B35-1-6)[3].
Charakter twórczości
[edytuj | edytuj kod]Poezja
[edytuj | edytuj kod]Grochowiak zapisał się w polskiej powojennej poezji jako twórca, który poszukiwał nowych form ekspresji poetyckiej i przeciwstawił się tradycyjnej interpretacji „piękna”. Był klasyfikowany jako poeta reprezentujący nurt turpistyczny (od łac. turpis – brzydki) – programowym wręcz przykładem jest wiersz Płonąca żyrafa. W późniejszym okresie swojej twórczości skłaniał się ku klasyczności i zgodzie na reguły dnia codziennego (bunt nie przemija, bunt się ustatecznia).
Poetę cechowała szczególna wrażliwość na barwy. Jeśli w jego utworach pojawiały się jakieś barwy, nigdy nie był to przypadek. Np. kolor czarny symbolizował śmierć lub żałobę, zielony – rozkład ciała, błękitny – nieograniczone przestrzenie, niebo, a także życie, czerwony – aktywność, życie[4].
Proza
[edytuj | edytuj kod]Twórczość prozatorską Grochowiaka cechowała duża różnorodność. Jego pierwsza powieść Plebania z magnoliami, chociaż wyszła w roku „odwilży”, nie była wolna od rozwiązań typowych dla powieści produkcyjnej. Opowiadała o walce klasowej na wsi na ziemiach odzyskanych; w centrum konfliktu bogatych kułaków z ideowymi komunistami autor umieścił duchownego – proboszcza Grzegorza. Tom opowiadań Lamentnice to pozycja bardzo ciekawa, jeżeli spojrzeć z perspektywy ukazującej się wtedy epiki – głównie była to proza „hłaskoidalna”. W swym zbiorze autor Ballady rycerskiej objawił się przede wszystkim jako kreacjonista. Jego bohaterowie to głównie artyści lub niespokojne dusze, uwięzieni w za ciasnym świecie prowincji lub sztampowego życia, starający się przełamać barierę dzielącą ich od zewnętrznego świata. Tacy są bohaterowie Skolopendry, Mordu czy Gordy. W Karabinach Grochowiak powrócił do postaci księdza, tym razem przedstawia go jako człowieka bez wiary, zniszczonego wojną, który pragnie znaleźć schronienie u biskupa. W tej książce łatwo odnaleźć inspirację egzystencjalizmem, bohaterowie nie potrafią znaleźć własnego miejsca na świecie, pogrążeni we własnych obsesjach i lękach, „zarażeni” śmiercią. Wreszcie Trismus to próba spojrzenia na czas wojny z perspektywy wroga, Niemca. Książka to opowieść o zarządcy obozu, którego młoda żona, początkowo zachwycona silnym charakterem głównego bohatera, stopniowo traci wiarę w słuszność ideologii nazistowskiej i zasadność istnienia obozu.
Ważniejsze dzieła
[edytuj | edytuj kod]Poezja
[edytuj | edytuj kod]- Ballada rycerska (1956)
- Menuet z pogrzebaczem (1958)
- Rozbieranie do snu (1959)
- Agresty (1963)
- Kanon (1965)
- Totentanz in Polen (1969) poemat
- Nie było lata (1969)
- Polowanie na cietrzewie (1972)
- Bilard (1975)
- Haiku-Images (1978)
- Allende (1974) poemat
- Wiersze nieznane i rozproszone (1996)[5]
- Wiersze dla dzieci (2017)[6]
- Wiersze zebrane (2017)[7]
Opowiadania
[edytuj | edytuj kod]- Lamentnice (1958)
- Prozy (1996) – zawierają niepublikowane utwory prozatorskie, dodatkowo powieść Trismus i opowiadania ze zbioru Lamentnice
Powieści
[edytuj | edytuj kod]- Plebania z magnoliami (1956)
- Trismus (1963)
- Karabiny (1965)
Dramaty
[edytuj | edytuj kod]- Szachy (1961)
- Partita na instrument drewniany (1962)
- Król IV (1963)
- Chłopcy (1964)
Baśnie
[edytuj | edytuj kod]- Żyjątko Biedajstwo i Ci inni (2009)[8]
Ekranizacje
[edytuj | edytuj kod]- Z tym tematem związana jest kategoria:
- Księżyc, reż. Stanisław Brejdygant[9]
- Kaprysy Łazarza, reż. Janusz Zaorski[10]
- Chłopcy, reż. Ryszard Ber[11]
- Partita na instrument drewniany, reż. Janusz Zaorski[12]
- Karabiny, reż. Waldemar Podgórski[13]
Odznaczenia
[edytuj | edytuj kod]W 1974 w związku z jubileuszem Polski Ludowej odznaczony Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski[14].
Upamiętnienie
[edytuj | edytuj kod]- Miejska Biblioteka Publiczna w Lesznie otrzymała w 1977 imię Stanisława Grochowiaka
- w Lesznie od 1994 co dwa lata jest organizowany Ogólnopolski Konkurs Literacki im. Stanisława Grochowiaka
- jedna z ulic w Lesznie od 1977 nosi imię Stanisława Grochowiaka[15]
- ulice Stanisława Grochowiaka znajdują się w Opolu[16], Poznaniu[17], Warszawie[18] i we Wrocławiu[19]
- 10 października 2015 na kamienicy przy ulicy Narutowicza 64 w Lesznie odsłonięto mural Stanisława Grochowiaka[20]
- na Placu Metziga w Lesznie znajduje się pomnik Stanisława Grochowiaka[21][22]
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ A. Dworniczak, Stanisław Grochowiak, Poznań 2000, s. 6.
- ↑ „Współczesność”, nr 1/1959
- ↑ Wyszukiwarka cmentarna – Warszawskie cmentarze. cmentarzekomunalne.com.pl. [dostęp 2019-11-18].
- ↑ Marek Karwala: Polska poezja współczesna. Kraków: Znak, 1998, s. 14, 15. ISBN 83-7006-709-3.
- ↑ Stanisław Grochowiak , Wiersze nieznane i rozproszone, Wrocław: Towarzystwo Przyjaciół Polonistyki Wrocławskiej, 1996, ISBN 83-7091-037-8, OCLC 36826145 [dostęp 2022-01-28] .
- ↑ Stanisław Grochowiak , Wiersze dla dzieci, Wrocław: Wydawnictwo Warstwy, 2017, ISBN 978-83-65502-21-6, OCLC 989759411 [dostęp 2022-01-28] .
- ↑ Stanisław Grochowiak , Wiersze zebrane, wyd. 1, Wrocław 2017, ISBN 978-83-65502-19-3, OCLC 1001440016 [dostęp 2022-01-28] .
- ↑ Żyjątko Biedajstwo i Ci inni. Stanisław Grochowiak Cartalia Press. cop. 2008. [dostęp 2022-01-28].
- ↑ Księżyc. [dostęp 2022-01-28].
- ↑ Kaprysy Łazarza [online], FilmPolski [dostęp 2022-01-28] (pol.).
- ↑ Chłopcy (1973) - Telemagazyn.pl [online], www.telemagazyn.pl [dostęp 2022-01-28] (pol.).
- ↑ Partita na instrument drewniany. [dostęp 2022-01-28].
- ↑ Fototeka [online], Fototeka [dostęp 2022-01-28] (pol.).
- ↑ Odznaczenia dla wybitnych twórców i działaczy kultury. „Dziennik Polski”. Nr 175 (9456), s. 2, 26 lipca 1974.
- ↑ Śladami Stanisława Grochowiaka [online] [dostęp 2017-06-07] (pol.).
- ↑ Ul. Stanisława Grochowiaka - Mapa Opole, plan miasta, ulice w Opolu - E-turysta [online], mapy.e-turysta.pl [dostęp 2022-01-28] .
- ↑ Grochowiaka Stanisława 1 (ul), 60-461 Poznań (Poznań-Jeżyce) [online], mapa.targeo.pl [dostęp 2022-01-28] (pol.).
- ↑ Kod pocztowy, ul. Grochowiaka Stanisława, Warszawa (Bielany) [online], mapa.nocowanie.pl [dostęp 2022-01-28] .
- ↑ Grochowiaka Stanisława Wrocław (Wrocław-Psie Pole), Ulica, 51-142 [online], mapa.targeo.pl [dostęp 2022-01-28] (pol.).
- ↑ Mural Stanisława Grochowiaka - W Lesznie. [dostęp 2021-12-27]. (pol.).
- ↑ W Lesznie stanie pierwszy w kraju pomnik Stanisława Grochowiaka | dzieje.pl - Historia Polski. [dostęp 2021-12-27]. (pol.).
- ↑ Pomnik Grochowiaka odsłonięty. [dostęp 2021-12-27]. (pol.).
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Andrzej Tadeusz Kijowski, Grochowiak, albo izolacja, Dialog nr 1 (1977)
- Jerzy Kwiatkowski, Klucze do wyobraźni, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1973
- Jan Łukasiewicz, Stanisław Grochowiak, Warszawa 1980
- Krystyna Latawiec, Dramat poetycki po 1956 roku: Jarosław Marek Rymkiewicz, Stanisław Grochowiak, Tymoteusz Karpowicz, Wydawnictwo Naukowe Akademii Pedagogicznej, Kraków 2007
- Agnieszka Dworniczak, Stanisław Grochowiak, Poznań 2000.
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Wiersze wybrane (1978) w bibliotece Polona
- ISNI: 0000000120984527
- VIAF: 2514032
- LCCN: nr89001050
- GND: 118718916
- LIBRIS: 1zcffj7k15rbmwm
- BnF: 121750488
- SUDOC: 030307732
- NKC: jn20000602553
- NTA: 068957610
- BIBSYS: 90065570
- CiNii: DA02344350
- PLWABN: 9810599494305606
- NUKAT: n93126722
- J9U: 987007290181305171
- PTBNP: 191681
- LNB: 000172335
- NSK: 000063934
- LIH: LNB:V*132096;=BH
- Ludzie urodzeni w Lesznie
- Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa)
- Pisarze związani z Lesznem
- Pisarze związani z Warszawą
- Pisarze związani z Wrocławiem
- Pochowani na Powązkach-Cmentarzu Wojskowym w Warszawie
- Stanisław Grochowiak
- Urodzeni w 1934
- Zmarli w 1976
- Polscy poeci XX wieku