Republika (zespół muzyczny)
![]() Barwy zespołu Republika | |
Rok założenia | |
---|---|
Rok rozwiązania | |
Pochodzenie | |
Gatunek |
nowa fala, post-punk, rock, art rock, cold wave, pop-rock, rock alternatywny[1] |
Aktywność |
1981–1986 |
Powiązania | |
Skład | |
Grzegorz Ciechowski – wokal, klawisze, flet Zbigniew Krzywański – gitara Sławomir Ciesielski – perkusja Leszek Biolik – bas | |
Byli członkowie | |
Paweł Kuczyński – bas (1981–1986, 1990) | |
Strona internetowa |
Republika – polski zespół nowofalowy, powstały w 1981 w Toruniu, w wyniku przekształcenia art rockowej formacji Res Publica.
Od początku związany z Klubem Studenckim Od Nowa w Toruniu przy Uniwersytecie Mikołaja Kopernika, gdzie koncertował i odbywał próby. W wyniku nieporozumień Republika rozpadła się w 1986, by powrócić w 1990. W latach 90. zespół prowadził czynną działalność nagraniowo-koncertową. W 2002 po śmierci lidera i wokalisty Grzegorza Ciechowskiego została definitywnie rozwiązana.
Po 2002 członkowie zespołu grali okazyjnie jako Projekt Republika i Nowe Sytuacje[2][3].
Historia
[edytuj | edytuj kod]Początki (1979–1981)
[edytuj | edytuj kod]W 1979 na sopockim przeglądzie „Muzyki Młodej Generacji” zadebiutował toruński zespół Res Publica, grający art rocka. Pierwsze próby nie spotkały się z dobrym przyjęciem ze strony publiczności. Wkrótce grupę opuścił lider, Jann Castor, a nowym liderem został grający dotychczas na flecie Grzegorz Ciechowski.
Po kilku miesiącach zespół zmienił nazwę na Republika i zaczął ewoluować w stronę brzmień nowofalowych. Po odejściu Castora brakowało gitarzysty; miał nim zostać klubowy kolega z zespołu Idiom, Witold Pelc (rekomendowany zespołowi, zwłaszcza Pawłowi Kuczyńskiemu, przez dobrze mu znanego artystę malarza i rzeźbiarza Bogusława Ziółkowskiego), jednak w zbyt długim czasie kompletowania przez niego odpowiedniego sprzętu, swą gotowość do grania wyraził Zbigniew Krzywański, co przesądziło wybór gitarzysty. W 1981 ostatecznie wykrystalizował się skład zespołu: Grzegorz Ciechowski (śpiew, instrumenty klawiszowe), Sławomir Ciesielski (perkusja), Zbyszek Krzywański (gitara) oraz Paweł Kuczyński (gitara basowa). W tym też roku zespół rozpoczął działalność koncertową.
Pierwsze sukcesy i rozpad zespołu (1982–1986)
[edytuj | edytuj kod]Nowatorskie i awangardowe rozwiązania muzyczne oraz teksty Grzegorza Ciechowskiego sprawiły, że w 1982 grupa zyskała popularność. Muzycy często gościli w radiowej Trójce nagrywając nowe utwory, które zajmowały wysokie miejsca na listach przebojów. Z tego okresu pochodzą najbardziej popularne kompozycje Republiki – Biała flaga, Telefony, Kombinat czy Sexy Doll.
Wzmożona działalność koncertowa oraz wydanie kilku singli spowodowały, że zespół zdobywał coraz więcej zwolenników w całej Polsce. Muzycy ubierali się na czarno i zachowywali się spokojnie, a koncerty charakteryzowała prosta scenografia, co stanowiło jawny kontrast w stosunku do innych grup z tamtego okresu: Lady Pank, Perfect czy TSA.
Ciechowski z zespołem przystąpił do nagrania pierwszej długogrającej płyty zatytułowanej Nowe sytuacje. Dążył do jednorodności muzyczno-tekstowej. W albumie tym nie znalazły się tzw. przeboje, nie miało to jednak wpływu na jego jakość.
W tym okresie grupę dostrzegła angielska firma Mega Organization, która postanowiła wypromować Republikę za granicą (drugim polskim zespołem pod skrzydłami Mega było TSA). W tym celu zespół nagrał jeszcze raz Nowe sytuacje z angielskimi tekstami autorstwa Ciechowskiego i płyta pt. 1984 ukazała się w Wielkiej Brytanii w 1984. Rok 1984 to także wyjazdy zespołu na festiwale rockowe do Turku i Roskilde, które nie przyniosły grupie zbyt dużej popularności w Europie, a firmie fonograficznej spodziewanych zysków.
W 1984 został wydany drugi album Republiki – Nieustanne tango. Przyniósł on dalszy rozwój koncepcji muzycznej grupy. Ciechowski otrzymał powołanie do wojska – z tego powodu w 1985 popularność zespołu osłabła. Doszło również do zakończenia współpracy z Anglikami.
Powrót do czynnej działalności nastąpił w 1986 – zespół przygotowywał się do nagrania i wydania swojej trzeciej płyty. W drugim dniu sesji nagraniowej doszło w studiu do kłótni między liderem a pozostałymi członkami zespołu. W rezultacie grupa przestała istnieć, a materiał przygotowywany na trzeci album znalazł się na pierwszej solowej płycie Obywatel G.C. Ciechowskiego jako Obywatela G.C. Ciesielski, Krzywański i Kuczyński wraz z Jackiem Rodziewiczem założyli zespół Opera, do którego z czasem dołączył późniejszy lider Wilków, Robert Gawliński. Opera nagrała z nim jedną płytę i zakończyła działalność, nie osiągnąwszy sukcesów. Ponadto, jeszcze w roku 1986 podczas festiwalu muzycznego Poza Kontrolą członkowie zespołu bez Ciechowskiego wystąpili wspólnie z J.J. Burnelem, basistą i wokalistą zespołu The Stranglers, z którym to zagrali 4 piosenki zespołu The Stranglers w nowej aranżacji jako formacja Out of Control[4][5].
Reaktywacja zespołu (1990–1998)
[edytuj | edytuj kod]W 1990 wystąpili na 27. KFPP w Opolu w koncercie Rock Opole, podsumowującym dokonania rodzimego rocka w latach 80.[6] Członkowie zespołu na potrzeby tego wydarzenia pogodzili się i przystali na zaproszenie organizatorów[6]. Później zespół zagrał jeszcze kilka koncertów dla Polonii amerykańskiej. Po zakończeniu tej trasy koncertowej Ciesielski, Ciechowski i Krzywański zamierzali kontynuować działalność koncertową, co nie spotkało się z aprobatą Kuczyńskiego, który zamierzał zakończyć karierę artystyczną.
W trzyosobowym składzie Republika przystąpiła w 1991 do nagrania płyty z unowocześnionymi wersjami niepublikowanych wcześniej na longplayach utworów. Tak powstał album 1991, który potwierdził popularność zespołu i słuszność decyzji o powrocie do działalności muzycznej. W miesiąc później funkcję basisty objął Leszek Biolik (znany ze współpracy z Ciechowskim pod koniec lat 80). W 1993 roku na zaproszenie Radia Łódź zespół nagrał akustyczną płytę Bez prądu, która zawierała najpopularniejsze utwory zespołu, jedno z wydanej rok wcześniej płyty Grzegorza Ciechowskiego Obywatel świata oraz jedno nagranie Kayah, która uczestniczyła w tym i następnych koncertach Republiki. Na początku tego samego roku wydano album zatytułowany ’82–’85, zawierający największe przeboje zespołu z początkowego okresu działalności, które nie znalazły się na żadnej płycie długogrającej (Biała flaga, Telefony). Także w 1993 grupa nagrała pierwszą od 1984 roku płytę z premierowym materiałem. Ostatecznie Siódma Pieczęć przyniosła duże zmiany w stosunku do dawnych albumów – muzyka nie była już tak ściśle osadzona w stylistyce nowej fali, co nie znalazło uznania w oczach sympatyków.
W 1995 na rynek weszła płyta Republika marzeń. I choć stylistycznie była bliższa dokonaniom zespołu z lat 80., to okazała się jeszcze bardziej kontrowersyjna niż Siódma Pieczęć. Równocześnie Ciechowski wspomagał swymi tekstami, m.in. Justynę Steczkowską (pod pseudonimem Ewa Omernik), a w 1996 roku – jako Grzegorz z Ciechowa – prowadził działalność w obszarze muzyki folkowej.
Kolejne nagranie zespołu miało miejsce w 1998, kiedy wydano Masakrę. Płyta była „powrotem do korzeni”. Znalazły się na niej ciekawe utwory m.in. Mamona. Masakra uważana jest przez wielu ludzi, a także sam zespół, za trzecią pod względem ważności płytę Republiki.
Ostatni etap działalności (od 1999)
[edytuj | edytuj kod]Po roku 1998 grupa zmniejszyła swoją aktywność. Grzegorz Ciechowski zajął się muzyką filmową (ścieżka dźwiękowa do Wiedźmina 2001). W 2001 grupa rozpoczęła tworzenie materiału na kolejną płytę. Jednak brak czasu Ciechowskiego spowodował, że planowane zakończenie prac nad tym albumem przesunięto na rok 2002. Plany te przerwała nagła śmierć lidera (zmarł 22 grudnia 2001 z powodu tętniaka serca). Było to równoznaczne z rozpadem zespołu.
W 2002 na Przeglądzie Piosenki Aktorskiej we Wrocławiu odbył się z udziałem pozostałych członków zespołu recital zatytułowany Kombinat, w którym laureaci festiwalu wykonywali utwory grupy. Było to ostatnie przedsięwzięcie sygnowane nazwą Republika. W tym samym roku odbył się też I Koncert „Pamięci Grzegorza Ciechowskiego”, na którym wystąpiły młode toruńskie zespoły wspomagane przez byłych członków zespołu. Ukazała się też płyta koncertowa zatytułowana Republika, która jako bonusy zawierała 4 utwory, które miały znaleźć się na niedokończonej płycie planowanej na rok 2002.
W 2003 wydano 13-płytowy box Komplet ze wszystkimi publikowanymi wcześniej płytami Republiki oraz dodatkowym materiałem (m.in. nagranie z koncertu w Roskilde oraz płytę Demo zawierającą kilka nagrań z prób zespołu).
29 sierpnia 2007, w 50. rocznicę urodzin Grzegorza Ciechowskiego, Program Trzeci Polskiego Radia w specjalnym wydaniu audycji Klub Trójki po raz pierwszy publicznie odtworzyło utwór Republiki I Count, dotychczas nie wydany na żadnej płycie grupy. Utwór był przygotowany w wersji próbnej.
4 czerwca 2009 zespół wystąpił w Warszawie na placu Teatralnym na koncercie z okazji 20 rocznicy obalenia komunizmu w Polsce. Wokalistą grupy na tym koncercie był Tomasz Lipnicki.
5 sierpnia 2011 na XVII Przystanku Woodstock w Kostrzynie nad Odrą z okazji 30 rocznicy powstania zespołu i 10 rocznicy śmierci Grzegorza Ciechowskiego odbył się specjalny koncert nazwany Przystanek Republika. Wzięli w nim udział byli muzycy Republiki oraz zaproszeni goście m.in. Piotr Mohamed, Tomasz Lipnicki, Andrzej Kraiński, Tomasz Pukacki, Ania Dąbrowska i Maciej Silski.
W roku 2014 Zbigniew Krzywański, Sławomir Ciesielski i Leszek Biolik wraz z pianistą Bartłomiejem Gasiulem i wokalistami Piotrem Roguckim, Tymonem Tymańskim oraz Jackiem Budyniem Szymkiewiczem (grającym również na flecie) ruszyli w trasę koncertową pod nazwą Nowe Sytuacje grając utwory z pierwszej płyty zespołu. Podkreślają, iż nie jest to reaktywacja Republiki, a jedynie projekt mający na celu przypomnienie publiczności twórczości zespołu. Początkowo planowano tylko jedną trasę, jednakże w 2015 roku Leszek Biolik powiedział w wywiadzie, iż mają w planach dalszą działalność.
7 grudnia 2016 roku ukazała się pierwsza pełna biografia zespołu „Republika. Nieustanne tango” autorstwa dziennikarza muzycznego Leszka Gnoińskiego.
W 2022 zespół otrzymał Złotego Fryderyka za całokształt twórczości[7].
Sława i legenda dzisiaj
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b7/Torun_pomnik_Ciechowskiego.jpg/220px-Torun_pomnik_Ciechowskiego.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4e/Piernik_Republiki.jpg/220px-Piernik_Republiki.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/40/Parow%C3%B3z_w_barwach_Republiki_w_Tczewie.jpg/220px-Parow%C3%B3z_w_barwach_Republiki_w_Tczewie.jpg)
Do dziś zespół cieszy się dużym zainteresowaniem fanów. Organizowane są przeglądy, koncerty, odsłaniane pomniki, tablice, wydawane pozycje literackie i muzyczne.
- W Toruniu przy ul. Gagarina przed uniwersyteckim Klubem Studenckim Od Nowa, gdzie zespół zaczynał swą karierę, odbywał próby i koncertował, odsłonięto pomnik (obelisk) z tablicą pamiątkową ku czci zespołu
- Grupa została uhonorowana w toruńskiej Alei Gwiazd, gdzie w 2006 na Rynku Staromiejskim jeden z muzyków Republiki, Paweł Kuczyński, odsłonił czwartą z serii „katarzynek” – podpisów słynnych torunian.
- Od 2001 roku w Tczewie odbywa się Festiwal Grzegorza Ciechowskiego „In Memoriam”, podczas którego ma miejsce ogólnopolski konkurs piosenek Ciechowskiego.
- W 2010 roku Kasia Kowalska wydała koncertowy album zatytułowany Ciechowski. Moja krew, na którym znalazły się utwory Republiki oraz Obywatela G.C. w nowych aranżacjach.
- W 2011 roku polska grupa grająca rock industrialny Agressiva 69 nagrała płytę z utworami Republiki w nowym brzmieniu pt. Republika 69.
- W 2011 roku toruński zespół Half Light postanowił nagrać ponownie, w swoich elektronicznych aranżacjach, kompozycje z pierwszej płyty Republiki – Nowe sytuacje. Powstały materiał wydano w postaci płyty Nowe orientacje wydanej 29 sierpnia 2011 przez MJM Music PL[8].
- W 2012 roku w Tczewie – rodzinnym mieście Grzegorza Ciechowskiego, pomiędzy Węzłem integracyjnym, a Galerią Kociewską stanął parowóz w barwach Republiki.
- 21 września 2018 Karolina Micuła na scenie Teatru Modrzejewskiej w Legnicy zaśpiewała premierowo swój recital „Uwaga, tu Obywatelka!”[9] m.in. z piosenkami Obywatela G.C. i Republiki.
- 19 czerwca 2021 roku w Teatrze Muzycznym w Poznaniu miał premierę musical „Kombinat”, oparty na piosenkach Republiki.
Skład zespołu
[edytuj | edytuj kod]- Grzegorz Ciechowski – śpiew, instrumenty klawiszowe, flet (1981–1986, 1990–2001)
- Sławomir Ciesielski – perkusja, wokal wspierający, flet (1981–1986, 1990–2002)
- Zbigniew Krzywański – gitara akustyczna, gitara elektryczna, harmonijka ustna, akordeon, wokal wspierający (1981–1986, 1990–2002)
- Leszek Biolik – gitara basowa, wokal wspierający, flet, gitara akustyczna (1991–2002)
Byli członkowie
- Paweł Kuczyński – gitara basowa (1981–1986, 1990)
a także:
- Jacek Rodziewicz – dodatkowe instrumenty klawiszowe, saksofon. (styczeń 1991-luty 1993)
- José Torres – dodatkowe instrumenty perkusyjne. Podobnie jak Jacek Rodziewicz grał w Republice przez krótki okres na początku lat 90.
Oś czasu
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/pl/timeline/8vdcp4s413jx3krcbjkb7811pat6had.png)
Dyskografia
[edytuj | edytuj kod]Albumy studyjne
[edytuj | edytuj kod]Rok | Tytuł | Pozycja na liście |
---|---|---|
POL | ||
1983 | Nowe sytuacje
|
22[10] |
1984 | 1984 | – |
Nieustanne tango
|
– | |
1991 | 1991
|
– |
1993 | Siódma pieczęć
|
– |
1995 | Republika marzeń
|
– |
1998 | Masakra
|
– |
2002 | Ostatnia płyta
|
– |
„–” pozycja nie była notowana. |
Albumy koncertowe
[edytuj | edytuj kod]Rok | Tytuł | Pozycja na liście | |||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
POL | |||||||||
1993 | Bez prądu
|
– | |||||||
2002 | Republika
|
5[13] | |||||||
2004 | Największe przeboje – LIVE
|
– | |||||||
2007 | Trójka Live!
|
38[14] | |||||||
„–” pozycja nie była notowana. |
Albumy kompilacyjne
[edytuj | edytuj kod]Rok | Tytuł | Pozycja na liście | Certyfikat | ||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
POL | |||||||||
1993 | ’82–’85
|
44[15] | |||||||
1999 | Biała flaga
|
34[17] | |||||||
2003 | Komplet
|
82[a][19] | |||||||
2007 | Gwiazdy polskiej muzyki lat 80.
|
– | |||||||
2012 | Złota kolekcja: Biała flaga / Nowe sytuacje
|
29[20] | |||||||
„–” pozycja nie była notowana. |
Wideografia
[edytuj | edytuj kod]Rok | Tytuł | Certyfikat |
---|---|---|
2002 | Republika – Złote DVD
|
|
2011 | Projekt Republika – Przystanek Woodstock 2011
|
Single
[edytuj | edytuj kod]Rok | Tytuł |
---|---|
1983 | Kombinat / Gadające głowy
|
1983 | Układ sił / Sexy doll
|
1986 | Sam na linie / Moja krew
|
Single promocyjne
[edytuj | edytuj kod]Rok | Tytuł | Pozycja na liście | ||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|
LP3[22] | ||||||||
1991 | Lawa / Balon | 2/16 | ||||||
1995 | Republika Marzeń | 11 | ||||||
1998 | Mamona | 1 | ||||||
Gramy dalej | 6 | |||||||
Raz na milion lat | 2 | |||||||
1999 | Odchodząc | 3 | ||||||
2000 | Moja Angelika | 5 | ||||||
2001 | Nie pójdę do szkoły | 8 | ||||||
2002 | Śmierć na pięć | 1 | ||||||
Zielone usta | 7 | |||||||
„–” pozycja nie była notowana. |
Notowane utwory
[edytuj | edytuj kod]Rok | Tytuł | Pozycja na liście |
---|---|---|
LP3[22] | ||
1982 | Kombinat | 1 |
Sexy Doll | 1 | |
Telefony | 1 | |
Biała flaga | 1 | |
1983 | Gadające głowy | 5 |
Śmierć w bikini | 1 | |
Halucynacje | 2 | |
Znak „=” | 1 | |
Arktyka | 1 | |
Nieustanne tango | 1 | |
1984 | Zróbmy to (teraz) | 3 |
Obcy astronom | 1 | |
Poranna wiadomość | 1 | |
Psy Pawłowa | 1 | |
1985 | Tak długo czekam (Ciało) | 1 |
Zawsze Ty (Klatka) | 1 | |
1986 | Sam na linie | 2 |
Moja krew | 1 | |
1991 | Lawa | 2 |
Balon | 16 | |
1993 | Nostradamus | 26 |
W ogrodzie Luizy | 20 | |
1995 | Obejmij mnie, Czeczenio | 30 |
Republika marzeń | 11 | |
Zapytaj mnie czy cię kocham | 4 | |
W końcu | 36 | |
1998 | Mamona | 1 |
1999 | Odchodząc | 3 |
Gramy dalej | 6 | |
Raz na milion lat | 2 | |
2000 | Moja Angelika | 5 |
2001 | Nie pójdę do szkoły | 8 |
2002 | Śmierć na pięć | 1 |
Zielone usta | 7 |
Inne
[edytuj | edytuj kod]- 2005 Kwartet Śląski – Republique (złota płyta w 2006 roku)[23]
- 2010 Kasia Kowalska – Ciechowski. Moja krew (płyta otrzymała status platynowej w 2011 roku i zajęła 38 miejsce na liście OLiS)[24][25].
Literatura poświęcona Republice i Grzegorzowi Ciechowskiemu
[edytuj | edytuj kod]- 1996 Alex Stach – Gwiazdy, komety & czad – Republika
- 2007 Jan Kulas – Grzegorz Ciechowski 1957-2001. Wybitny artysta rodem z Tczewa
- 2013 Małgorzata Potocka i K. Pytlakowska – Obywatel i Małgorzata
- 2015 A. Sztuczka i K. Janiszewski – My Lunatycy. Rzecz o Republice
- 2016 Leszek Gnoiński – Republika. Nieustanne tango
- 2018 Piotr Stelmach – Lżejszy od fotografii – o Grzegorzu Ciechowskim
Upamiętnienie
[edytuj | edytuj kod]- Musical z piosenkami Republiki: w 2021 roku w Teatrze Muzycznym w Poznaniu powstał musical, pt. Kombinat, w którym zostały wykorzystane utwory Republiki i Grzegorza Ciechowskiego. Reżyserem spektaklu jest Wojciech Kościelniak[26].
Uwagi
[edytuj | edytuj kod]Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Republika. rateyourmusic.com. [dostęp 2023-07-04]. (ang.).
- ↑ Projekt Republika na Przystanku Woodstock [online], Projekt Republika na Przystanku Woodstock - Videoblog Jurka Owsiaka [dostęp 2022-12-07] (pol.).
- ↑ Nowe sytuacje, stare kompozycje – Grzegorz Ciechowski – polskieradio.pl [online], polskieradio.pl [dostęp 2022-12-07] (pol.).
- ↑ Strona www.pracownia52.pl [online] .
- ↑ Poza Kontrolą (klub Remont) – alfabetyczny [online], pracownia52.pl [dostęp 2017-03-05] (ang.).
- ↑ a b Michał Grzesiek: Lady Pank. Biografia nieautoryzowana. Bukowy Las, 2013, s. 284.
- ↑ https://www.pap.pl/aktualnosci/news%2C1163394%2Chenryk-miskiewicz-republika-i-jacek-budyn-szymkiewicz-laureatami-zlotych
- ↑ Nowe orientacje – Half Light. Muzyka WP.pl. [dostęp 2013-07-19]. (pol.).
- ↑ Karolina Micuła – Uwaga, tu Obywatelka!. [dostęp 2021-11-11].
- ↑ OLiS – oficjalna lista sprzedaży: Albumy (01.09.2023–07.09.2023). olis.pl. [dostęp 2023-09-14]. (pol.).
- ↑ 1984 by Republika – RYM/Sonemic. [dostęp 2023-05-15].
- ↑ Republika – 1984. [dostęp 2023-05-15].
- ↑ OLiS – sprzedaż w okresie 25.03.2002 – 01.04.2002. olis.onyx.pl. [dostęp 2012-02-27]. (pol.).
- ↑ OLiS – sprzedaż w okresie 20.10.2014 – 26.10.2014. olis.onyx.pl. [dostęp 2014-11-27]. (pol.).
- ↑ OLiS – sprzedaż w okresie 05.04.2019 – 11.04.2019. olis.onyx.pl. [dostęp 2019-04-18]. (pol.).
- ↑ ZPAV: złote płyty przyznane w 2019 roku. bestsellery.zpav.pl. [dostęp 2019-02-20]. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-02-20)]. (pol.).
- ↑ OLiS – sprzedaż w okresie 04.03.2002 – 10.03.2002. olis.onyx.pl. [dostęp 2012-02-27]. (pol.).
- ↑ ZPAV: złote płyty przyznane w 2002 roku. bestsellery.zpav.pl. [dostęp 2017-04-18]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-09-24)]. (pol.).
- ↑ TOP 100 – Zestawienie miesięczne za maj 2010. zpav.pl. [dostęp 2011-09-06]. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-12-02)]. (pol.).
- ↑ OLiS – oficjalna lista sprzedaży: Albumy (14.06.2024–20.06.2024). olis.pl. [dostęp 2024-06-27]. (pol.).
- ↑ ZPAV: złote płyty DVD przyznane w 2003 roku. zpav.pl. [dostęp 2014-10-25]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-10-25)]. (pol.).
- ↑ a b Archiwum Listy Programu Trzeciego. lp3.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-11-01)]. lp3.pl [dostęp 2012-02-26].
- ↑ Złote płyty ZPAV, 2006.
- ↑ Oficjalna lista sprzedaży :: OLIS – Official Retail Sales Chart.
- ↑ Platynowa płyta dla Kasi Kowalskiej. Koncert piosenek Republiki w Opolu.
- ↑ Teatr Muzyczny w Poznaniu, teatr-muzyczny.pl [dostęp 2022-09-15] [zarchiwizowane 2022-07-09] .