Renesansowe organy katedry w Évorze
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f8/Portugal_DSC05235_-_EVORA_%2833379151981%29.jpg/220px-Portugal_DSC05235_-_EVORA_%2833379151981%29.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/6c/Evora_ground_plan_with_pipe_organs_location.svg/300px-Evora_ground_plan_with_pipe_organs_location.svg.png)
Renesansowe organy katedry w Évorze – 9-głosowe renesansowe organy piszczałkowe z mechaniczną trakturą w katedrze Sé de Évora w portugalskiej miejscowości Évora. Jedne z najstarszych w Portugalii grywalnych organów wyposażonych w trakturę mechaniczną. Zbudowane w 1562 przez organmistrza Heitora Lobo. Odrestaurowane w latach 1966/67 przez holenderski warsztat organmistrzowski „D.A.Flentrop ” z Zaanstad, pod kierunkiem prof. Maartena Alberta Vente .
Historia
[edytuj | edytuj kod]Początkowo w katedrze było czworo organów: dwoje renesansowych po lewej (Gospel Side) i prawej (Epistle Side) stronie nawy głównej (oba prawdopodobnie z 1562), organy barokowe z 1758 (zbudowane przez włoskiego organmistrza Pascoal Caetano) po lewej stronie apsydy i jedne małe organy z 1762 po prawej stronie apsydy. Na przełomie XIX i XX wieku mały instrument został sprzedany prywatnemu nabywcy, a prawe renesansowe zdemontowano[1].
Heitor Lobo – organmistrz mieszkający w Évorze do 1553[2] – rozpoczął budowę instrumentu w 1544[3]. W 1562[3] organy zostały zainstalowane w wykonanej z litego dębowego drewna szafie, na specjalnie w tym celu skonstruowanym balkonie[2]. Pierwotnie instrument miał 39-klawiszowy manuał o skali FGA–a. W 1678 organy były remontowane przez organmistrza Miguela Diasa[3] i wtedy, lub w 2. połowie XVIII wieku, kiedy organmistrz Pascoal Caetano Oldovini instalował drugie organy w prezbiterium katedry[3][4], dodano do starego instrumentu nową wiatrownicę i rozszerzono klawiaturę do C[2][5]. Około 1800 nieznany organmistrz dodał dwa głosy języczkowe: trąbki hiszpańskie Corneta oraz Trompeta[6]. Organy miały wówczas około 900 piszczałek, w większości wykonanych z metalu[3], z czterema niewykorzystywanymi do gry otwartymi piszczałkami drewnianymi, należącymi pierwotnie prawdopodobnie do klawiatury nożnej[5]. Dzięki budowie nowych organów w katedrze stary renesansowy instrument uniknął, typowych dla wieków późniejszych, zmian dyspozycji i rozbudowy[5]. W latach 1966/67, z inicjatywy fundacji Fundação Calouste Gulbenkian , organy zostały odrestaurowane i przywrócone do pierwotnego stanu przez warsztat organmistrzowski „D.A.Flentrop ” z Zaanstad, i pod kierunkiem prof. Maartena Alberta Vente[2][3].
Architektura
[edytuj | edytuj kod]Projekt architektoniczny dębowego prospektu utrzymany jest w charakterystycznym dla regionu Portugalii w ówczesnym czasie flamandzkim manieryzmie z wpływami włoskiego renesansu[7]. Ma formę dwukondygnacyjnej arkady zwieńczonej trójkątnym naczółkiem i flankowanej dwiema niskimi wieżami z rollwerkową snycerką na szczytach. Wydzielone w ten sposób siedem segmentów ujęte jest w pilastrowe obramienia ozdobione głęboko rzeźbioną manierystyczną ornamentyką. Piszczałki w każdym z segmentów rozmieszczone są w charakterystycznych, tworzących trójkątne szeregi seriach[8].
Dyspozycja
[edytuj | edytuj kod]Dyspozycja organów renesansowych[2][9]:
Manuał CDEFGA – c³[10] |
---|
|
Urządzenia dodatkowe: tympan 8′ (z drewna dębowego)[10] |
Zobacz też
[edytuj | edytuj kod]Uwagi
[edytuj | edytuj kod]Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Vente i Flentrop 1970 ↓, s. 5.
- ↑ a b c d e The Iberian Organ, Vol. II, The Organ of Évora Cathedral [Audio CD], Titanic Records, 1986, Wkładka CD (ang.)
- ↑ a b c d e f Manuel Branco , Rosário Gordalina , Gustavo Val-Flores , Sé de Évora, [w:] Sistema de Informação para o Património Arquitetónico [online], Direção-Geral do Património Cultural (DGPC), 2013 [dostęp 2024-02-07] [zarchiwizowane z adresu 2023-11-06] (port.).
- ↑ Vente i Flentrop 1970 ↓, s. 8.
- ↑ a b c John Kitchen. Review: Iberian Organ Music of the 16th-18th Centuries: The Organ of Évora Cathedral. „Early Music”. 15 (4), s. 571–573, 1987-11-04. Oxford University Press. ISSN 0306-1078. JSTOR: 3137621. (ang.).
- ↑ Vente i Flentrop 1970 ↓, s. 9.
- ↑ Vente i Flentrop 1970 ↓, s. 7.
- ↑ Vente i Flentrop 1970 ↓, s. 6.
- ↑ Vente i Flentrop 1970 ↓, s. 15–19.
- ↑ a b c Vente i Flentrop 1970 ↓, s. 19.
- ↑ Chwałek 1971 ↓, s. 46.
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Jan Chwałek: Budowa organów: wprowadzenie do inwentaryzacji i dokumentacji zabytkowych organów w Polsce. Cz. 1, Tekst. Maria Charytańska (red.). Warszawa: MKiS, ZMiOZ, 1971.
- Maarten Albert Vente, Dirk Andries Flentrop. The Renaissance Organ of Évora Cathedral, Portugal. „The organ yearbook 1970”. 1, s. 5–19, 1970. Laaber: Laaber. ISSN 0920-3192.