Pomnik Fryderyka Chopina w Warszawie
![Ziemia](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e9/Geographylogo.svg/20px-Geographylogo.svg.png)
![]() | |
Państwo | |
---|---|
Województwo | |
Miejscowość | |
Typ obiektu |
posąg |
Projektant | |
Data budowy |
1909–1926 |
Data odsłonięcia |
14 listopada 1926 |
Data likwidacji |
31 maja 1940 (przedwojenny) |
Położenie na mapie Warszawy ![]() | |
Położenie na mapie Polski ![]() | |
Położenie na mapie województwa mazowieckiego ![]() | |
![]() |
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/43/Wac%C5%82aw_Szymanowski_w_pracowni.jpeg/220px-Wac%C5%82aw_Szymanowski_w_pracowni.jpeg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/32/Ods%C5%82oni%C4%99cie_pomnika_Fryderyka_Chopina_w_Warszawie_1926.jpg/220px-Ods%C5%82oni%C4%99cie_pomnika_Fryderyka_Chopina_w_Warszawie_1926.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/ff/Zniszczenie_pomnika_Fryderyka_Chopina_1940.jpg/220px-Zniszczenie_pomnika_Fryderyka_Chopina_1940.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c1/Pomnik_Fryderyka_Chopina_w_Warszawie_zniszczony_przez_Niemc%C3%B3w_%2821-205%29.jpg/220px-Pomnik_Fryderyka_Chopina_w_Warszawie_zniszczony_przez_Niemc%C3%B3w_%2821-205%29.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/6f/Rewers10z%C5%82otych1GG.jpg/220px-Rewers10z%C5%82otych1GG.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/ae/Monument_to_Frederick_Chopin_in_Warsaw_2017.jpg/220px-Monument_to_Frederick_Chopin_in_Warsaw_2017.jpg)
Pomnik Fryderyka Chopina w Warszawie – secesyjny pomnik Fryderyka Chopina w parku Łazienkowskim w Warszawie, przedstawiający odlaną w brązie postać kompozytora siedzącą pod stylizowaną wierzbą.
Opis
[edytuj | edytuj kod]Projekt i pierwsza realizacja
[edytuj | edytuj kod]Pomysł upamiętnienia Fryderyka Chopina pojawił się wśród członków Warszawskiego Towarzystwa Muzycznego w 1876, ale w ówczesnych warunkach politycznych nie mógł zostać urzeczywistniony[1]. Sytuacja uległa zmianie w 1901, gdy polska śpiewaczka operowa Adelajda Bolska uzyskała ustną zgodę cara Mikołaja II na wzniesienie monumentu, a generał gubernator warszawski wydał zgodę na utworzenie z dniem 1 stycznia 1902 Komitetu Budowy Pomnika Chopina w Warszawie[2].
W 1908 rozpisano konkurs na projekt monumentu, rozstrzygnięty w maju 1909. Spośród osób kultury i sztuki w jury konkursowym zasiadali m.in. Antoine Bourdelle, Józef Pius Dziekoński i Leopold Méyet. Wskazaną lokalizacją monumentu był plac Warecki (obecnie plac Powstańców Warszawy), a w konkursie mogli brać udział wyłącznie artyści polscy. Spośród 66 prac wybrano projekt Wacława Szymanowskiego (rzeźba) i Franciszka Mączyńskiego (opracowanie architektoniczne)[3]. Monument przedstawiał postać siedzącego Fryderyka Chopina zasłuchanego w szum wierzby[4]. Zwycięski projekt był jednak niezgodny z lokalizacją pomnika na placu Wareckim[5].
Wyniki konkursu wywołały publiczną dyskusję i spotkały się z krytyką części prasy. Wybrana w konkursie praca musiała także zostać zatwierdzona przez Cesarską Akademię Sztuk Pięknych w Petersburgu, która orzekła, że (..) Projekt ten skomponowany jest niezadowalająco i wywołuje antyartystyczne wrażenie, a w szczególności drzewo i drobne figurki wokół basenu[6].
Po tym jak rosyjskie Ministerstwo Spraw Wewnętrznych odmówiło – powołując się na opinię Akademii – wydania zgody na budowę monumentu, Oskar Sosnowski opracował na nowo otoczenie pomnika zmieniając kształt cokołu i sadzawki z pierwotnego projektu. Usunął on także wielkie rzeźby żab siedzących po obu jej stronach, które już wcześniej budziły wątpliwości natury estetycznej[7]. Z kolei Szymanowski wprowadził poprawki do kształtu wierzby. Projekt ponownie przedstawiono do zatwierdzenia. Zniecierpliwiony przedłużającą się wymianą pism pomiędzy Akademią, Ministerstwem a Komitetem rzeźbiarz udał się także osobiście do Petersburga, gdzie uzyskał audiencję u wielkiej księżnej Marii Pawłownej, ciotki cara Mikołaja II, która obiecała poparcie projektu przez Akademię. Ostatecznie zgodę na wzniesienie pomnika Chopina w Warszawie – po bezpośredniej interwencji księżnej – podpisał sam Mikołaj II[8].
Wacław Szymanowski pracował nad pięciometrowym posągiem Chopina i siedmiometrową wierzbą w swojej pracowni w Krakowie. Prace zakończył we wrześniu 1912. W maju 1914 zawarto umowę na wykonanie monumentu z francuską firmą Anciennes Fonderies Thiebaut Fréres należącą do Renè Fulda. Wysłany z Krakowa model dotarł do Francji na krótko przed wybuchem I wojny światowej, a wkrótce potem odlewnia Fulda zbankrutowała[9].
Do projektu budowy pomnika Chopina powrócono po odzyskaniu niepodległości, po I wojnie światowej. Odlew wykonała francuska spółka Barbedienne w Paryżu[10], po czym, po przewiezieniu do Polski, ustawiono go w warszawskich Łazienkach.
Pomnik został odsłonięty 14 listopada 1926[11]. Jego otoczenie – cokół, wykonany z piaskowca wąchockiego[12][13] oraz basen – zaprojektował Oskar Sosnowski, a prace kamieniarskie wykonała firma łódzkiego przedsiębiorcy Antoniego Urbanowskiego.
Zniszczenie w 1940
[edytuj | edytuj kod]W czasie okupacji, 31 maja 1940, na polecenie gubernatora Hansa Franka[14] pomnik Chopina został przez Niemców wysadzony w powietrze i pocięty palnikami na mniejsze części. Został on następnie przekazany na złom[15]. Niemcy usiłowali także zniszczyć wszystkie kopie pomnika przechowywane w polskich muzeach. Jednemu z pracowników Muzeum Wielkopolskiego w Poznaniu udało się ukryć w piwnicy kopie głowy pomnika. Niemcy zniszczyli jednak wszystkie gipsowe repliki oraz drewnianą kopię rzeźby w skali 1:2, którą do poznańskiego muzeum przekazał sam autor.
Pomnik Chopina był pierwszym (według innych źródeł drugim, po pomniku Ignacego Mościckiego)[16] monumentem zniszczonym przez Niemców w okupowanej Warszawie[17]. Oprócz negatywnego stosunku do twórczości kompozytora, innymi prawdopodobnymi przyczynami zniszczenia monumentu była jego lokalizacja w dzielnicy niemieckiej, usytuowanie w pobliżu Belwederu (oficjalnej rezydencji Hansa Franka w czasie jego wizyt w Warszawie[18]) oraz rozpoczęta w tym czasie akcja zbiórki złomu na potrzeby przemysłu zbrojeniowego III Rzeszy. Zgodnie z informacjami uzyskanymi przez polskich pracowników Zarządu Miejskiego od władz niemieckich na decyzję o zniszczeniu miała wpłynąć rzekoma brzydota pomnika[14].
Odbudowa
[edytuj | edytuj kod]W wyniku działań Niemców rekonstrukcja dzieła Wacława Szymanowskiego po wojnie nastręczała wielu trudności. Poszukiwano replik oraz zachowanych kopii pomnika mogących posłużyć za wzór do jego odtworzenia. W listopadzie 1946 głowę Chopina odnaleziono na terenie Państwowych Zakładów Rafineryjno-Przetwórczych we Wrocławiu[19][20]. Okazało się jednak, że nie była to głowa z monumentu w Łazienkach, lecz jeden z próbnych odlewów w znacznie pomniejszonej skali. Oryginalny odlew został w całości przetopiony[21].
Kompletną kopię całego pomnika udało się znaleźć dopiero podczas odgruzowywania zniszczonego domu Szymanowskiego na Mokotowie. Na podstawie tej kopii podjęto próbę wykonania wiernej repliki oryginału. W 1946 grupa rzeźbiarzy pod kierunkiem Władysława Wasiewicza wykonała w Pracowni Sztuk Plastycznych model odlewu pomnika wykorzystując: model autorski (w skali 1:10), drewnianą rzeźbę głowy kompozytora dłuta Władysława Szymanowskiego, analizę fotogrametryczną wykonaną przez Leona Suzina oraz przedwojenne fotografie[10]. Pomnik odlano w spółdzielni „Brąz Dekoracyjny” (dawniej Bracia Łopieńscy)[22].
Zrekonstruowany monument został odsłonięty ponownie 11 maja 1958 przez przewodniczącego Rady Państwa Aleksandra Zawadzkiego[23][10].
Na cokole umieszczono napis o treści Posąg Fryderyka Chopina zburzony i zagrabiony przez Niemców w dniu 31 maja 1940 roku odbuduje Naród. 17-X-1946 r. Kolejny napis z datą odsłonięcia informuje, że pomnik został odbudowany ze składek Społecznego Funduszu Odbudowy Stolicy. Wyryto również słowa z Konrada Wallenroda Adama Mickiewicza:
- Płomień rozgryzie malowane dzieje,
- Skarby mieczowi spustoszą złodzieje,
- Pieśń ujdzie cało...
Układ trawników i alejek wokół pomnika zaprojektował Longin Majdecki[24]. Geometryczne rabaty obsadzone są krzewami róż. Wokół monumentu rosną w większości dęby czerwone, a także klony oraz krzewy śnieguliczki białej[24]. Całe założenie ogrodowe z posadzonymi amfiteatralnie drzewami miało przypominać salę koncertową[24].
Od 1959 roku od maja do września w każdą niedzielę pod pomnikiem odbywają się dwa koncerty utworów Chopina, organizowane przez Towarzystwo im. Fryderyka Chopina i Stołeczną Estradę[25]. Kształt ustawianego przy monumencie zadaszenia dla pianisty i fortepianu nawiązuje do kształtu muszli koncertowej Opery w Sydney[26]. W 2020, w związku z pandemią COVID-19, koncerty zostały przeniesione do internetu[27].
Monument jest jedynym w Warszawie przykładem sztuki secesji w architekturze pomnikowej[28].
Kopie pomnika
[edytuj | edytuj kod]- W 1994 w japońskim mieście Hamamatsu odsłonięto kopię pomnika z warszawskich Łazienek, przekazaną temu miastu na podstawie umowy o wymianie kulturalnej między miastami partnerskimi.
- W 2021 roku odlew kopii samej głowy Chopina stanął przed palmiarnią miejską w Gliwicach. Odlew wykonano w Gliwickich Zakładach Urządzeń Technicznych[29].
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Wiesław Głębocki: Warszawskie pomniki. Warszawa: Wydawnictwo PTTK „Kraj”, 1990, s. 59. ISBN 83-7005-211-8.
- ↑ Kotkowska-Bareja 1970 ↓, s. 6-7.
- ↑ Kotkowska-Bareja 1970 ↓, s. 15.
- ↑ Encyklopedia Warszawy. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1994, s. 661. ISBN 83-01-08836-2.
- ↑ Kotkowska-Bareja 1970 ↓, s. 8.
- ↑ Kotkowska-Bareja 1970 ↓, s. 26.
- ↑ Kotkowska-Bareja 1970 ↓, s. 18.
- ↑ Kotkowska-Bareja 1970 ↓, s. 30.
- ↑ Kotkowska-Bareja 1970 ↓, s. 30-32.
- ↑ a b c Encyklopedia Warszawy. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1994, s. 662. ISBN 83-01-08836-2.
- ↑ Kotkowska-Bareja 1970 ↓, s. 42.
- ↑ Triasowe piaskowce Gór Świętokrzyskich. Żywa Pleneta. [dostęp 2024-04-14]. (pol.).
- ↑ Świętokrzyskie piaskowce – mały przewodnik po polskich zabytkach. surowce-naturalne.pl. [dostęp 2024-04-14]. (pol.).
- ↑ a b Pawłowicz 1974 ↓, s. 121.
- ↑ Władysław Bartoszewski, Bogdan Brzeziński, Leszek Moczulski: Kronika wydarzeń w Warszawie 1939–1949. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1970, s. 26.
- ↑ Wiesław Głębocki: Warszawskie pomniki. Warszawa: Wydawnictwo PTTK „Kraj”, s. 167. ISBN 83-7005-211-8.
- ↑ Kotkowska-Bareja 1970 ↓, s. 47.
- ↑ Kwiatkowski 1976 ↓, s. 133.
- ↑ Grabież i niszczenie dziedzictwa kultury polskiej. Warszawa: Muzeum Historyczne m.st. Warszawy, 2009, s. 93. ISBN 978-83-88477-97-3.
- ↑ Głowa z pomnika Chopina znaleziona w stosie żelastwa we Wrocławiu, „Głos ludu”, nr 315 (703), Warszawa, 17 listopada 1946, s. 1(pol.).
- ↑ Grzesiuk-Olszewska 2003 ↓, s. 76.
- ↑ Magdalena Stopa: Rzemieślnicy warszawscy. Warszawa: Stowarzyszenie Vox Humana, 2007, s. 8. ISBN 978-83-923207-6-0.
- ↑ Dobrosław Kobielski, Józef Zięba: Kronika lat 1944–1986 [w:] Kalendarz Warszawski'88. Warszawa: Krajowa Agencja Wydawnicza, 1987, s. 31. ISBN 83-03-01684-9.
- ↑ a b c Izabela Zychowicz, Jadwiga Abramowicz: Muzeum Łazienki Królewskie w Warszawie. Warszawa: Muzeum Łazienki Królewskie w Warszawie, 2013, s. 204. ISBN 978-83-935584-3-8.
- ↑ ŁAZIENKI KRÓLEWSKIE W WARSZAWIE. [w:] Towarzystwo im. Fryderyka Chopina [on-line]. tifc.chopin.pl. [dostęp 2014-09-06].
- ↑ Jerzy S. Majewski: Warszawa śladami Chopina. Spacerownik. Warszawa: Biblioteka Gazety Wyborczej, 2010, s. 15. ISBN 978-83-7552-992-0.
- ↑ Koncerty Chopinowskie online do końca sierpnia. [w:] Urząd m.st. Warszawy [on-line]. um.warszawa.pl, 10 lipca 2020. [dostęp 2020-07-16].
- ↑ Jarosław Zieliński: Atlas dawnej architektury ulic i placów Warszawy. Tom 1. Agrykola–Burmistrzowska. Warszawa: Biblioteka Towarzystwa Opieki nad Zabytkami, 1995, s. 44. ISBN 83-902793-5-5.
- ↑ Chopin stanie przed Palmiarnią. gliwice.eu, 2021-05-26. [dostęp 2022-12-02]. (pol.).
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Hanna Kotkowska-Bareja: Pomnik Chopina. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1970.
- Tadeusz Łopieński: Okruchy brązu. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1982.
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Pomnik Fryderyka Chopina na portalu sztuka.net
- Głowa z warszawskiego pomnika Fryderyka Chopina odnaleziona w Państwowych Zakładów Rafineryjno-Przetwórczych we Wrocławiu (1946) w PKF na stronie KronikaRP
- Pomnik Fryderyka Chopina na portalu polska-org.pl
- Warszawa - Łazienki Królewskie, pomnik Fryderyka Chopina na portalu fotopolska.eu
- Archiwalne zdjęcia pomnika w bibliotece Polona