Petro Hryhorenko
![]() | |
Data i miejsce urodzenia |
16 października 1907 |
---|---|
Data i miejsce śmierci |
21 lutego 1987 |
Przebieg służby | |
Siły zbrojne | |
Główne wojny i bitwy | |
Odznaczenia | |
![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() |
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/b/bb/Coin_of_Ukraine_Hryhorenko_r.jpg)
Petro Hryhorowycz Hryhorenko (ukr. Петро Григорович Григоренко, ros. Пётр Григорьевич Григоренко, ur. 3 października?/16 października 1907 w obwodzie zaporoskim, zm. 21 lutego 1987 w Nowym Jorku[1]) – radziecki wojskowy i działacz państwowy pochodzenia ukraińskiego, później dysydent oraz działacz na rzecz praw człowieka w ZSRR. Kandydat nauk wojskowych (1949). Autor ponad 70 prac naukowych z zakresu wojskowości[2].
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]W młodości należał i działał w ukraińskim Komsomole. W 1927 został członkiem Komunistycznej Partii Związku Radzieckiego. Od 1929 do 1931 był członkiem Komitetu Centralnego Komsomołu USRR[3][4]. W 1929 rozpoczął naukę na Politechnice Charkowskiej[5]. W 1937 wstąpił do Wojskowej Akademii Sztabu Generalnego Sił Zbrojnych ZSRR im. K.J. Woroszyłowa, którą ukończył z wyróżnieniem w 1939[5].
Od 1939 służył na Froncie Dalekowschodnim, gdzie brał udział w walkach nad Chałchin-Goł z wojskami japońskimi. W 1941 skierowano go do walk z Niemcami. Hryhorenko miał kłopoty z awansowaniem, od momentu kiedy Smiersz przechwycił jego list do przyjaciela, w którym ten krytykował metody prowadzenia wojny przez Stalina. Od grudnia 1943 był zastępcą szefa sztabu 10 Armii Gwardii w składzie 2 Frontu Nadbałtyckiego. W lutym 1944 został ciężko ranny i skierowany na leczenie. Od sierpnia 1944 szef sztabu 8 Dywizji Piechoty w składzie 4 Frontu Ukraińskiego. Od lutego 1945 w stopniu pułkownika[6].
Za krytykę Nikity Chruszczowa, I sekretarza KC Komunistycznej Partii Związku Radzieckiego został poddany działaniom tzw. psychiatrii represyjnej oraz zdegradowany do stopnia szeregowca, pozbawiony wszystkich przywilejów, pracy a także prawa do emerytury wojskowej. Po zwolnieniu ze szpitala zaangażował się w nurt opozycyjny. Opublikował między innymi na Zachodzie książkę pt. Ukrywanie prawdy historycznej – zbrodnia wobec narodu, w której krytycznie odniósł się do posunięć Józefa Stalina w czasie II wojny światowej. Wspierał prześladowane mniejszości narodowe i etniczne w ZSRR, w tym między innymi Tatarów krymskich oraz Czeczenów. W czasie interwencji wojsk Układu Warszawskiego w Czechosłowacji poparł protestujących przeciwko agresji na moskiewskim Placu Czerwonym dysydentów radzieckich, w tym Natalię Gorbaniewską. Sam pisał jednocześnie list do przywódcy Praskiej Wiosny Alexandra Dubčeka, który osobiście złożył w ambasadzie Czechosłowacji w Moskwie. Był jednym z twórców Grupy Helsińskiej w ZSRR oraz Ukraińskiej Grupy Helsińskiej[7]. Pod koniec lat 70. XX wieku wyjechał na leczenie do USA, gdzie pozostał na emigracji w związku z pozbawieniem go przez władze ZSRR radzieckiego obywatelstwa. Zmarł 21 lutego 1987 roku w Nowym Jorku.
Autor wspomnień pt. W podziemiach można spotkać tylko szczury (I wydanie: Nowy Jork, 1981)[8].
Ordery i odznaczenia
[edytuj | edytuj kod]- Order Lenina
- Order Czerwonego Sztandaru (dwukrotnie)
- Order Wojny Ojczyźnianej I klasy
- Order Czerwonej Gwiazdy
- Medal „Za zasługi bojowe”
- Medal „Za zwycięstwo nad Niemcami w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941–1945”
- Medal jubileuszowy „Dwudziestolecia zwycięstwa w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941–1945”
- Medal jubileuszowy „Trzydziestolecia zwycięstwa w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941–1945”
- Medal jubileuszowy „30 lat Armii Radzieckiej i Floty”
- Medal jubileuszowy „40 lat Sił Zbrojnych ZSRR”
- Medal jubileuszowy „50 lat Sił Zbrojnych ZSRR”
- Order „Za odwagę” I klasy (pośmiertnie)
Upamiętnienie
[edytuj | edytuj kod]- 27 kwietnia 2015 w Ogrodzie Sprawiedliwych w Warszawie odsłonięto kamień upamiętniający jego osobę i posadzono drzewo pamięci[9].
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Григоренко Пётр Григорьевич (1907-1987) генерал-майор, правозащитник [online], sakharov-center.ru [dostęp 2015-04-29] (ros.).
- ↑ Генерал Григоренко [online], Радио Свобода [dostęp 2020-12-25] (ros.).
- ↑ Московская Хельсинкская Группа [online], web.archive.org, 19 lipca 2011 [dostęp 2020-12-25] [zarchiwizowane z adresu 2011-07-19] .
- ↑ ВОЛТЕР РАЙЧ. ЧЕТВЕРТАЯ ЭКСПЕРТИЗА [online], www.sakharov-center.ru [dostęp 2020-12-25] .
- ↑ a b Расширенная судебно- психиатрическая заочная экспертиза по делу Григоренко Петра Григорьевича, 1907 г.р., украинца, жителя г. Москвы (восстановлено на основании копии Самиздата) [online], www.mif-ua.com [dostęp 2020-12-25] .
- ↑ Григоренко Пётр Григорьевич ::: Воспоминания о ГУЛАГе :: База данных :: Авторы и тексты [online], www.sakharov-center.ru [dostęp 2020-12-25] .
- ↑ Generał, który został dysydentem [online], wyborcza.pl [dostęp 2015-04-29] .
- ↑ В подполье можно встретить только крыс ...
- ↑ Sprawiedliwi 2015 – Petro Hryhorenko [online], dzieje.pl [dostęp 2015-04-29] (pol.).
- ISNI: 000000011033108X
- VIAF: 114365351
- LCCN: n80120988
- GND: 118542184
- BnF: 12195575z
- SUDOC: 030565979
- NLA: 36571466
- NKC: js2018977817
- BNE: XX1100086
- NTA: 069085951
- BIBSYS: 90253271
- CiNii: DA09100150
- Open Library: OL6646539A
- PLWABN: 9810561099605606
- NUKAT: n01719162
- J9U: 987007262056205171
- LNB: 000206110
- CONOR: 124086115
- LIH: LNB:V*344737;=BO
- Absolwenci Wojskowej Akademii Sztabu Generalnego Sił Zbrojnych ZSRR im. K.J. Woroszyłowa
- Generałowie majorowie Sił Zbrojnych ZSRR
- Radzieccy wojskowi narodowości ukraińskiej
- Radzieccy działacze praw człowieka
- Radzieccy dysydenci
- Członkowie Komunistycznej Partii Związku Radzieckiego
- Radzieccy żołnierze II wojny światowej
- Odznaczeni Medalem „Za zwycięstwo nad Niemcami w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941–1945”
- Odznaczeni Orderem Lenina
- Odznaczeni Orderem Czerwonego Sztandaru
- Odznaczeni Orderem Wojny Ojczyźnianej I klasy
- Odznaczeni Orderem Czerwonej Gwiazdy
- Odznaczeni Medalem „Za zasługi bojowe”
- Odznaczeni Orderem „Za odwagę” (Ukraina)
- Ofiary represji komunistycznych w Europie 1917–1991
- Osoby upamiętnione w warszawskim Ogrodzie Sprawiedliwych
- Urodzeni w 1907
- Zmarli w 1987