Pancerniki obrony wybrzeża typu Deodoro
![]() „Deodoro” lub „Floriano” w 1908 roku | |
Kraj budowy | |
---|---|
Użytkownicy |
|
Stocznia | |
Wejście do służby |
1899–1900 |
Wycofanie |
1938 |
Zbudowane okręty |
2 |
Dane taktyczno-techniczne | |
Wyporność |
3162 t normalna |
Długość |
83,6 m |
Szerokość |
14,4 m |
Zanurzenie |
4,4 m |
Napęd |
2 maszyny parowe o łącznej mocy 3400 KM, 8 kotłów, 2 śruby |
Prędkość |
14 węzłów |
Zasięg |
1440 Mm przy 7,5 w. |
Załoga |
200 |
Uzbrojenie |
• 2 działa 240 mm (2 × I) |
Opancerzenie |
burty: do 350 mm (Harvey) |
Pancerniki obrony wybrzeża typu Deodoro – typ dwóch brazylijskich pancerników obrony wybrzeża z przełomu XIX/XX wieku, zbudowanych we Francji. Jeden z nich został sprzedany następnie w latach 20. Meksykowi. Oba zakończyły służbę pod koniec lat 30. XX wieku.
Wyporność pełna okrętów wynosiła 3350 ton, a długość 83,6 m. Napędzały je maszyny parowe, pozwalające na osiąganie prędkości 14 węzłów. Uzbrojenie obejmowało dwa działa kalibru 240 mm w dwóch wieżach, cztery działa kalibru 120 mm i lżejszą artylerię.
Projekt i budowa
[edytuj | edytuj kod]Pod koniec XIX wieku Marynarka Brazylii posiadała z dużych okrętów artyleryjskich dwa starzejące się pancerniki zbudowane w latach 80. („Riachuelo” i „Aquidaban”) oraz kilka zupełnie przestarzałych okrętów pancernych obrony wybrzeża[1]. Finansowanie marynarki było jednak ograniczone po obaleniu cesarstwa w 1891 roku, a wydatki jeszcze zmniejszono na skutek udziału marynarki w buncie antyrządowym w latach 1893–1894[2]. W efekcie, dopiero w drugiej połowie lat 90. XIX wieku, zbudowano dla niej z dużych okrętów jedynie dwa pancerniki obrony wybrzeża i jeden krążownik („Almirante Barroso”)[3].
Pancerniki obrony wybrzeża zamówiono we francuskiej stoczni Forges et Chantiers de la Méditerranée (FCM) w La Seyne-sur-Mer. Projekt był wzorowany ogólnie na francuskich pancernikach obrony wybrzeża typu Jemmapes[a]. Był on jednak dwukrotnie pomniejszony pod względem wyporności i ze zmniejszonym kalibrem uzbrojenia[4]. Jednym z wymogów było zachowanie umiarkowanych rozmiarów, w tym zanurzenia, w celu umożliwienia operowania na wielkich rzekach Ameryki Południowej[5]. Budową okrętów kierowali inżynierowie Fournier i Serres[6]. Pierwotne zamówienie zostało złożone jeszcze wiosną 1894 roku, lecz rozpoczęcie budowy było przez pewien czas wstrzymane i okręty przeprojektowano w celu zwiększenia szybkości[7].
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5a/Deodoro_launch.jpg/220px-Deodoro_launch.jpg)
Stępkę pod budowę pierwszego okrętu położono w 1896 roku, a drugiego rok później[3]. Wodowano je odpowiednio w czerwcu 1898 roku i lipcu 1899 roku[3]. Początkowo pierwszy okręt miał nosić nazwę „Ypiranga”[8]. Jeszcze 12 grudnia 1896 roku okręty otrzymały imiona dwóch pierwszych prezydentów republikańskiej Brazylii, początkowo z przedrostkiem: „Marechal” (marszałek), z którego jednak zrezygnowano ok. 1897–1898 roku[8]. Budowę nadzorowała na miejscu komisja, której przewodniczył adm. José Cândido Guillobel[3]. Podczas budowy jednostki oglądali przedstawiciele USA i Hiszpanii, szukający okrętów z związku z wojną amerykańsko-hiszpańską, ale nie zdecydowali się na zakup, przy tym okręty nie były jeszcze gotowe[9].
Nazwa | Położenie stępki | Wodowanie | Wejście do służby | Los |
Deodoro | 1896 | 18 czerwca 1898[b] | 1899[c] | w 1924 sprzedany do Meksyku jako „Anáhuac”, wycofany w 1938 |
Floriano | 1897 | 6 lipca 1899 | 31 grudnia 1900 | wycofany 2 kwietnia 1936 |
Opis
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5d/Marshal_Deodoro_MdB_3.jpg/220px-Marshal_Deodoro_MdB_3.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e7/Deodoro_plan_Image1.jpg/220px-Deodoro_plan_Image1.jpg)
Kadłub i opis ogólny
[edytuj | edytuj kod]Okręty miały architekturę podobną do większych pancerników ówczesnej generacji przeddrednotów. Miały kadłub gładkopokładowy z niskimi burtami na dziobie i rufie oraz długą nadbudowę na śródokręciu (nazywaną po francusku château – zamek), z niewielką nadbudówką dziobową[5][10]. Wolna burta miała wysokość 2,9 m[11]. Prawie pośrodku długości okrętu, nieco przesunięty w stronę dziobu, znajdował się pojedynczy pionowy komin[12]. Uzbrojenie główne było umieszczone w dwóch wieżach na pokładzie dziobowym i rufowym, a artyleria średnia w postaci czterech dział kalibru 120 mm w kazamatach w narożnikach nadbudowy[13]. Sylwetkę dopełniały dwa maszty z marsami bojowymi[13]. Dziobnica miała formę taranową[14]. Okręt miał dwa ciągłe pokłady, w tym jeden pancerny, i spardek nad nadbudową[12]. Kadłub był stalowy, podzielony grodziami na 17 głównych poprzecznych przedziałów wodoszczelnych[11]. Pewną ochronę przeciw przebiciom w części podwodnej zapewniały koferdamy wzdłuż burt wewnątrz kadłuba[11]. Kadłub miał dno podwójne, wykorzystywane jako zbiorniki wody kotłowej i balastowe[11].
Wyporność normalna wynosiła 3162 ts (ton angielskich), a pełna 3350 ts[d]. Długość całkowita wynosiła 83,6 m, a między pionami 81,5 m[11]. Szerokość wynosiła 14,4 m, a największe zanurzenie na rufie 4,4 m[11].
Załoga pojedynczego okrętu liczyła 200 osób[15]. Kabiny oficerów znajdowały się na rufie, a apartamenty dowódcy na końcu nadbudowy, pod spardekiem[16].
Uzbrojenie
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fd/Deodoro_class_-_Brassey%27s_Naval_Annual_1898.png/220px-Deodoro_class_-_Brassey%27s_Naval_Annual_1898.png)
Uzbrojenie główne składało się z dwóch armat kalibru 240 mm, umieszczonych w wieżach na dziobie i rufie, jednakże istnieją rozbieżności w publikacjach w zakresie modelu dział. Większość źródeł podaje działa brytyjskich zakładów Armstronga w Elswick (EOC )[e]. Były to prawdopodobnie działa eksportowego wzoru D (Pattern D) o długości lufy L/40 (40 kalibrów), natomiast w literaturze często spotykana jest informacja o długości lufy L/45[f]. Działa Armstronga L/40 miały lufę o długości 9601 mm i strzelały pociskami o masie 160 kg[17] . Wieże miały kąt ostrzału w poziomie 250° i poruszane były elektrycznie[16].
Artylerię średnią stanowiły cztery działa szybkostrzelne kalibru 120 mm umieszczone w kazamatach w narożnikach nadbudówki[13]. Początkowo były to armaty Schneidera o długości lufy L/50, wkrótce po wejściu do służby wymienione na brytyjskie Armstronga o tej samej długości lufy[13]. Ich kąt ostrzału wynosił po 110°[16]. Miały one indywidualne windy amunicyjne[16]. Uzupełniało je sześć szybkostrzelnych dział kalibru 57 mm Nordenfelta, ustawionych na pokładzie nadbudówki z tarczami ochronnymi[15]. Lekkie uzbrojenie tworzyły dwa działa kalibru 37 mm Vickers na marsach bojowych i dwa karabiny maszynowe Hotchkiss kalibru 7 mm[15]. Według innych źródeł z epoki, zamiast karabinów maszynowych na mostku były w chwili wejścia do służby działka automatyczne 37 mm Vickers-Maxim[18]. Działa z marsów bojowych usunięto w 1915 roku[19].
Okręty miały dwie podwodne wyrzutnie torped systemu Armstronga kalibru 450 mm, wystrzeliwujące torpedy o długości 3,6 m[18][g]. Zapas wynosił sześć torped[15]. Wyrzutnie torped zdemontowano w 1917 roku[19].
Opancerzenie
[edytuj | edytuj kod]Opancerzenie burt stanowił pas pancerny w rejonie linii wodnej ze stali niklowej Harveya, o grubości maksymalnej do 350 mm na śródokręciu, zmniejszającej się do 105 mm na dziobie i rufie[11]. Na dolnej krawędzi pod wodą grubość pasa zmniejszała się w części środkowej do 150 mm[11]. Pas miał wysokość 1,7 m i sięgał na 1 m poniżej konstrukcyjnej linii wodnej[11]. Oparty był na drewnianej podkładce grubości 100–120 mm[11]. Ponad pasem pancernym burty nie były chronione[20]. Wewnętrzny pokład pancerny ze skosami bocznymi miał grubość 45 mm, zbudowany z dwóch warstw[11]. Według opisu z epoki, pokład miał grubość 25–30 mm, a w rejonie maszynowni i kotłowni 35 mm[16]. Otwory w pokładzie pancernym były chronione przez zrębnice grubości 100 mm[16].
Wieże artylerii głównej miały pancerz grubości 200 mm na dwóch warstwach stali konstrukcyjnej grubości 20 mm[16][h]. Oparte były na barbetach o grubości ścian 180 mm[16]. Pod nimi były opancerzone szyby do transportu amunicji spod pokładu pancernego[20]. Kazamaty artylerii średniej były chronione przez pancerz grubości 52 mm na dwóch warstwach stali konstrukcyjnej (łącznie grubości 76 mm)[15]. Same działa miały opancerzone cylindryczne maski[16]. Ponadto stanowisko dowodzenia było osłonięte pancerzem 125 mm[11], a według innych źródeł 100 mm[16].
Napęd
[edytuj | edytuj kod]Napęd stanowiły dwie pionowe maszyny parowe potrójnego rozprężania, rozwijające moc indykowaną 3400 hp[10]. Napędzały dwie czteropłatowe śruby o średnicy 320 cm[15]. Były zasilane w parę przez osiem kotłów wodnorurkowych systemu Lagrafel d′Allest, rozdzielonych na cztery grupy po dwa kotły[15]. W 1915 roku zostały one wymienione na cztery kotły systemu Babcock & Wilcox[21]. Zapas paliwa wynosił 240 ton węgla[15]. W Meksyku kotły „Deodoro” zostały dostosowane do paliwa płynnego, którego zapas zwiększono do 440 ton[19].
Prędkość maksymalna na próbach przy wymuszonym ciągu wynosiła 14 węzłów[15]. Spotykane informacje o prędkości 15 węzłów nie mają według monografii potwierdzenia w źródłach brazylijskich (ewentualnie może była ona osiągana po wymianie kotłów)[22]. Zasięg wynosił pierwotnie 1440 mil morskich przy prędkości 7,5 węzła[i].
Wyposażenie
[edytuj | edytuj kod]Energię elektryczną – prąd o napięciu 80 V i natężeniu 400 A dostarczały cztery prądnice napędzane własnymi maszynami parowymi[15]. Prądnice były firmy Sautter Harlé[16]. Oprócz elektrycznego oświetlenia (255 lamp), wentylatorów i mechanizmów pomocniczych na prąd, okręty miały dwa reflektory bojowe Mangina o średnicy 60 cm[16]. Reflektory umieszczone były według planu na platformach u podstawy masztu dziobowego i rufowego[16].
Okręty były wyposażone w radiostacje Telefunken i Marconi o zasięgu do 40 mil morskich[15]. Do kierowania ogniem służył dalmierz o zasięgu 7000 m[15].
Służba
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/65/Marshal_Deodoro_MdB_1.jpg/220px-Marshal_Deodoro_MdB_1.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4c/Anahuac_NH_93255.jpeg/220px-Anahuac_NH_93255.jpeg)
„Deodoro” wszedł faktycznie do służby w Marynarce Brazylii w 1900 roku, a „Floriano” w 1901 roku[10]. Okręty pełniły służbę w obronie wybrzeża Brazylii i były używane podczas manewrów floty. Do 1910 roku – wejścia do służby pancerników typu Minas Gereas, były najnowszymi z jej czterech dużych okrętów artyleryjskich, mimo że z racji wielkości i charakterystyk nie były pełnowartościowymi pancernikami[23]. W styczniu 1908 roku reprezentowały marynarkę brazylijską podczas wizyty w Rio de Janeiro amerykańskiej Wielkiej Białej Floty[j].
Okręty nie brały udziału w działaniach bojowych przeciw innym państwom, natomiast używane były w walkach domowych. W listopadzie 1904 roku „Deodoro” posłużył do stłumienia buntu w szkole wojskowej w Praia Vermelha[24]. W dniach 22–25 listopada 1910 roku natomiast „Deodoro” dołączył w buntu floty w Rio de Janeiro przeciw złemu traktowaniu marynarzy i stosowaniu kar cielesnych, który odniósł częściowy skutek[25]. W 1914 roku oba tworzyły 2. Eskadrę floty (2a Divisão Naval)[21]. W 1915 roku przeszły remont i modernizację kotłowni[21] (według innych źródeł, w 1912 roku)[23]. Służyły u brzegów Brazylii podczas I wojny światowej, nie biorąc udziału w walkach[19].
W kwietniu 1924 roku „Deodoro” został sprzedany Meksykowi i 29 kwietnia podniesiono na nim banderę meksykańską[19]. Służył w Marynarce Meksyku pod nazwą „Anáhuac”, jako jej największy okręt i jedyny większy od kanonierek[26]. Został wycofany ze służby w 1938 roku, po czym złomowany w 1940 roku[19].
„Floriano” kontynuował służbę w marynarce Brazylii, obok nowych pancerników. 6 lipca 1922 roku został uszkodzony pociskiem artylerii nadbrzeżnej podczas ćwiczeń[19]. W 1934 roku został wycofany z czynnej służby i rozbrojony, po czym pełnił rolę hulku koszarowego do skreślenia z listy floty 2 kwietnia 1936 roku[2].
Pancerniki obrony wybrzeża typu Deodoro były stosunkowo nowoczesne w chwili wejścia do służby, ale ich realna wartość bojowa była oceniana jako umiarkowana z uwagi na nieliczną artylerię i mało rozległe opancerzenie[19]. Oceniano, że byłyby słabsze w walce od argentyńskich krążowników pancernych typu Garibaldi[19]. Ich projekt był jednak kompromisowy, a zamówienie dwóch nowoczesnych okrętów obrony wybrzeża pozwoliło na rozwój marynarki brazylijskiej i ochronę dwóch strategicznie ważnych punktów wybrzeża[19]. Przy tym, za kwotę wydaną na oba okręty, trudno byłoby zbudować pełnowartościowy pancernik, a dwukrotnie większy pancernik obrony wybrzeża w rodzaju francuskiego Jemmapes miałby mimo to niewiele większą wartość bojową[19].
Uwagi
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Według Wielmożko 2012 ↓, s. 13, z tym że podaje on francuskie pancerniki obrony wybrzeża typu Valmy, natomiast właściwą nazwą był typ Jemmapes (Conway’s All the world’s fighting ships 1860–1905 1979 ↓, s. 301).
- ↑ Wodowanie 18 czerwca 1898 roku według Conway’s All the world’s fighting ships 1860–1905 1979 ↓, s. 407 i Navy & Army Illustrated 1898 ↓, s. 401, natomiast Wielmożko 2012 ↓, s. 13 mylnie podaje 20 czerwca 1898 roku.
- ↑ Wielmożko 2012 ↓, s. 13 mylnie podaje wejście do służby „Deodoro” 20 listopada 1898 roku, gdyż okręt przechodził dopiero próby odbiorcze w sierpniu 1899 roku i wyszedł do Brazylii w grudniu tego roku (Le Yacht 1899 ↓, s. 597-598).
- ↑ Publikacje podają najczęściej jedyną wartość wyporności 3162 ton angielskich, bez bliższego określenia (Le Yacht 1898 ↓, s. 316, Conway’s All the world’s fighting ships 1860–1905 1979 ↓, s. 407, Jane’s Fighting Ships 1937 ↓, s. 360). Wielmożko 2012 ↓, s. 13 określa ją jako wyporność standardową (które pojęcie wówczas jeszcze nie istniało) oraz podaje wyporność pełną 3350 ton.
- ↑ Działa Armstronga podawane są w publikacjach z epoki (Le Yacht 1898 ↓, s. 317, Le Yacht 1899 ↓, s. 598) i opracowaniach jak Conway’s All the world’s fighting ships 1860–1905 1979 ↓, s. 407, Jane’s Fighting Ships 1937 ↓, s. 360, Friedman 2011 ↓ ). Odmiennie od ogółu źródeł, monograficzne opracowanie Wielmożko 2012 ↓, s. 13 podaje działa Schneidera.
- ↑ Opracowania ogólne na ogół podają działa 9,4 cala (240 mm) Armstronga o długości lufy L/45 (Conway’s All the world’s fighting ships 1860–1905 1979 ↓, s. 407 i Jane’s Fighting Ships 1937 ↓, s. 360). Monografia artylerii morskiej Friedman 2011 ↓ przy opisie eksportowych dział kalibru 24 cm zakładów Armstronga (EOC) podaje, że prawdopodobnie okręty były uzbrojone w armaty Pattern D o długości lufy L/40, natomiast nie wymienia żadnego wzoru dział tego kalibru o długości lufy L/45 (w sekcji o Brazylii ten sam autor jedynie ogólnikowo podaje działa Pattern D L/45, ale o błędnym kalibrze 9,2 cala – 234 mm). Również Wielmożko 2012 ↓, s. 13 podaje długość L/40 dla dział Schneidera.
- ↑ Kaliber wyrzutni torped podawany jako 457 mm (Wielmożko 2012 ↓, s. 15) lub 18 cali (Conway’s All the world’s fighting ships 1860–1905 1979 ↓, s. 407) wynosił w rzeczywistości 450 mm (Friedman 2011 ↓, s. II/1: British torpedoes)
- ↑ Pancerz wież do 200 mm według Wielmożko 2012 ↓, s. 14, natomiast Conway’s All the world’s fighting ships 1860–1905 1979 ↓, s. 407 podaje 8,6 cala (218 mm)
- ↑ Tak według Wielmożko 2012 ↓, s. 15 – zdaniem tego autora spotykany w źródłach zasięg 2500 Mm przy prędkości 10 węzłów jest zawyżony.
- ↑ Informacja według Wielmożko 2012 ↓, s. 16, z tym że podaje on błędny rok 1907 – Wielka Biała Flota przebywała w Rio de Janeiro w styczniu 1908 roku (Joseph Love: The Revolt of the Whip. Stanford University Press, 2012, s. 15.).
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Conway’s All the world’s fighting ships 1860–1905 1979 ↓, s. 405-407.
- ↑ a b Wielmożko 2012 ↓, s. 13, 18.
- ↑ a b c d e Wielmożko 2012 ↓, s. 13.
- ↑ Na podstawie Conway’s All the world’s fighting ships 1860–1905 1979 ↓, s. 301, 407.
- ↑ a b Le Yacht 1898 ↓, s. 316.
- ↑ Le Yacht 1898 ↓, s. 318.
- ↑ Nouvelles et faits nautiques. „Le Yacht”. XVIII (916), s. 472, 28 września 1895. (fr.).
- ↑ a b Wielmożko 2012 ↓, s. 15-16.
- ↑ a b c Conway’s All the world’s fighting ships 1860–1905 1979 ↓, s. 407
- ↑ a b c d e f g h i j k l Wielmożko 2012 ↓, s. 14.
- ↑ a b Le Yacht 1898 ↓, s. 316-317.
- ↑ a b c d Wielmożko 2012 ↓, s. 14-15.
- ↑ Conway’s All the world’s fighting ships 1860–1905 1979 ↓, s. 407 (rysunek).
- ↑ a b c d e f g h i j k l Wielmożko 2012 ↓, s. 15.
- ↑ a b c d e f g h i j k l m Le Yacht 1898 ↓, s. 317.
- ↑ Friedman 2011 ↓.
- ↑ a b Le Yacht 1899 ↓, s. 598.
- ↑ a b c d e f g h i j k Wielmożko 2012 ↓, s. 18.
- ↑ a b Wielmożko 2012 ↓, s. 15 (rysunek).
- ↑ a b c Wielmożko 2012 ↓, s. 17.
- ↑ Wielmożko 2012 ↓, s. 15, 17-18.
- ↑ a b Conway’s All the world’s fighting ships 1922–1946 1980 ↓, s. 403-404.
- ↑ Wielmożko 2012 ↓, s. 16.
- ↑ Zachary Morgan: Legacy of the Lash: Race and Corporal Punishment in the Brazilian Navy and the Atlantic World. Bloomington: Indiana University Press, 2014, s. 200-227. ISBN 0-253-01420-4.. Odmiennie Wielmożko 2012 ↓, s. 16-17 błędnie w kontekście powyższego szczegółowego źródła podaje okręt jako „Floriano”.
- ↑ Conway’s All the world’s fighting ships 1922–1946 1980 ↓, s. 414-415.
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Conway’s All the world’s fighting ships 1860–1905. Robert Gardiner, Roger Chesneau, Eugene Kolesnik (red.). Londyn: Conway Maritime Press, 1979. ISBN 0-85177-133-5. (ang.).
- Conway’s All the world’s fighting ships 1922–1946. Robert Gardiner, Roger Chesneau (red.). London: Conway Maritime Press, 1980. ISBN 0-85177-146-7. (ang.).
- Norman Friedman: Naval weapons of World War One. Seaforth Publishing, 2011. ISBN 978-1-84832-100-7. (ang.).
- Jane’s Fighting Ships 1937. Francis McMurtrie (red.). Londyn: Sampson Low, Marston & Co, 1937. (ang.).
- Notes and queries of service afloat and ashore. „Navy & Army Illustrated”. VI (76), s. 401, 16 lipca 1898. Hudson & Kearns.. (ang.).
- H. Pétin. La cuirasse brésilien “Deodoro”. „Le Yacht”. XXI (1060), 2 lipca 1898. (fr.).
- H. Pétin. Essais du cuirasse brésilien “Marechal Deodoro”. „Le Yacht”. XXII (1136), 16 grudnia 1899. (fr.).
- Aleksandr Wielmożko. Pancerniki obrony wybrzeża typu „Deodoro”. „Okręty Wojenne”. Nr 2/2012. XIX (112), marzec – kwiecień 2012. Tarnowskie Góry. ISSN 1231-014X.