Obertyn
Ten artykuł od 2009-02 wymaga zweryfikowania podanych informacji. |
| |||||
Państwo | |||||
---|---|---|---|---|---|
Obwód | |||||
Rejon | |||||
Populacja (2018) • liczba ludności |
| ||||
Nr kierunkowy |
+380 | ||||
Kod pocztowy |
78060 | ||||
Położenie na mapie obwodu iwanofrankiwskiego ![]() | |||||
Położenie na mapie Ukrainy ![]() | |||||
48°41′22″N 25°10′12″E/48,689444 25,170000 |
Obertyn (ukr. Обертин, Obertyn) – osiedle typu miejskiego na Ukrainie, obwód iwanofrankiwski rejon tłumacki, leży pomiędzy Iwano-Frankiwskiem a Kołomyją, do 17 września 1939 siedziba gminy wiejskiej Obertyn w powiecie horodeńskim województwa stanisławowskiego.
Historia
[edytuj | edytuj kod]Pierwsza wzmianka o Obertynie pochodzi z 1384 r. Miejscowość otrzymała prawa magdeburskie w 1553 r.
Miejscowość zasłynęła w czasach I Rzeczypospolitej dzięki odniesionemu zwycięstwu Jana Tarnowskiego nad wojskami mołdawskimi w bitwie pod Obertynem – 22 sierpnia 1531 roku oddział wojska polskiego w liczbie 5648 żołnierzy i 12 dział polowych rozgromił 17 000 armię Petru Raresza (zwanego Petryłą), która dysponowała artylerią złożoną z 50 dział.
Do 1772 roku Obertyn położony był w województwie ruskim, do 1914 roku w austriackiej prowincji Galicja, w okresie międzywojennym w województwie stanisławowskim, po 1945 roku w Ukraińskiej Socjalistycznej Republice Radzieckiej, od 1991 roku na Ukrainie. W 1913 roku liczyło 6100 mieszkańców, w tym 1900 Polaków, 1850 Żydów i 2350 Ukraińców. W okresie przed I wojną światową w rejonie Obertyna archeolodzy odkryli wiele zabytków z okresu epoki brązu, na obrzeżach miejscowości widoczne są również do dnia dzisiejszego liczne kurhany.
W czasie II wojny światowej Niemcy i policja ukraińska wymordowali ponad 1200 obertyńskich Żydów. Z rąk nacjonalistów ukraińskich zginęło także 10 Polaków[2].
W 1989 liczyło 3584 mieszkańców[3].
W 2013 liczyło 3191 mieszkańców[4].
Kościół w Obertynie
[edytuj | edytuj kod]W 1757 r. mieszkający w mieście Ormianie, dzięki staraniom staraniom właściciela ziemskiego Rafała Skarbka utworzyli własną parafię, wznosząc drewnianą świątynię. W 1785 r. wymienili ją z archidiecezją obrządku łacińskiego we Lwowie na parafię i kościół w Łyścu, co potwierdził dekret papieski z dnia 11 kwietnia 1796 r. Świątynia przekształcona w kościół nosiła wezwanie św. Mateusza Apostoła. Ze względu na zły stan techniczny zburzono ją w 1889 r., a na jej miejscu wzniesiono kościół murowany pw. Św. Apostołów Piotra i Pawła, który poświęcono w 1905 r. Parafia w XIX w. liczyła od 400 do 700 wiernych i posiadała cztery kaplice w okolicznych miejscowościach. W 1903 r. wydzielono z niej ekspozyturę, a później samodzielną parafię, w Woronowie. W okresie międzywojennym parafia obertyńska liczyła około 2000 wiernych. W 1946 r., po ekspatriacji większości Polaków, kościół został zamknięty, a w 1962 r. zburzony. Na jego miejscu stoją dziś bloki mieszkalne[5][6].
Odnowienie parafii nastąpiło w 1993 r. Wierni na cele liturgiczne zaadaptowali budynek kina i w latach następnych przebudowali go na kościół, który w 2009 r. konsekrował arcybiskup lwowski Mieczysław Mokrzycki[7]. Proboszczem parafii jest od 2011 r. ks. Artur Zaucha[8].
Zabytki
[edytuj | edytuj kod]- zamek[9]
Ludzie urodzeni w Obertynie
[edytuj | edytuj kod]- dr Mykoła Sabat – ukraiński nauczyciel[10]
- Stanisław Marcin Skarbek herbu Habdank (ur. 20 listopada 1780[11], zm. 27 października 1848 we Lwowie) – austriacki hrabia, ziemianin galicyjski, przemysłowiec, filantrop, mecenas kultury narodowości polskiej.
Sprawiedliwi wśród Narodów Świata (ratujący Żydów w Obertynie)
[edytuj | edytuj kod]- Na polskiej liście Sprawiedliwych:
- Anna Gawlińska[12]
- Ludwik i Karolina Gawlińscy oraz ich dzieci: Stanisław i Czesława (po mężu Szymkowicz)[13]
- Antoni i Weronika Stangretowie[14]
- Na ukraińskiej liście Sprawiedliwych:
- Jurij i Paraskowija Jakubowscy oraz ich córki Olga i Tekla[15]
- Petro Pochodenko[16][17]
- Mychajło Romanycia[18]
Zobacz też
[edytuj | edytuj kod]Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Чисельність наявного населення України на 1 січня 2018 року. Державна служба статистики України. Київ, 2018. стор.37
- ↑ Henryk Komański , Szczepan Siekierka, Eugeniusz Różański , Ludobójstwo dokonane przez nacjonalistów ukraińskich na Polakach w Województwie Stanisławowskim 1939-1946, Wrocław: ALTA 2, 2008, s. 115, ISBN 978-83-85865-13-1, OCLC 261139661 .
- ↑ Всесоюзная перепись населения 1989 г. Численность городского населения союзных республик, их территориальных единиц, городских поселений и городских районов по полу
- ↑ Чисельність наявного населення України на 1 січня 2013 року. Державна служба статистики України, 2013. [dostęp 2023-09-02]. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-09-21)]. (ukr.).
- ↑ 261 lat od powstania i 25 lat odnowienia parafii w Obertynie [online], www.zakliczyninfo.pl [dostęp 2023-02-26] .
- ↑ OBERTYN. Dawny kościół p.w. św. Ap. Piotra i Pawła (1889 - 1891). Iwano-Frankiwski obw., Iwano-Frankowski r-n (Tłumacki r-n) | Kościoły i kaplice Ukrainy [online], www.rkc.in.ua [dostęp 2023-02-26] .
- ↑ Instytut Gość Media , Ukraina: Rekonsekracja kościoła w Obertynie [online], Instytut Gość Media, 27 września 2009 [dostęp 2023-02-26] .
- ↑ Obertyn [online], www.rkc.lviv.ua [dostęp 2023-02-26] .
- ↑ Władysław Łoziński: Prawem i lewem. Obyczaje na Czerwonej Rusi w pierwszej połowie XVII wieku. Lwów, 1903, s. 98.
- ↑ Henryk Kopia: Spis nauczycieli szkół średnich w Galicyi oraz polskiego gimnazyum w Cieszynie. Lwów: Towarzystwo Nauczycieli Szkół Wyższych, 1909, s. 8.
- ↑ Stanisław hr. Skarbek. „Kurjer Lwowski”. Nr 128, s. 1, 8 maja 1888.
- ↑ Gawlińska Anna. collections.yadvashem.org. [dostęp 2024-07-30]. (ang.).
- ↑ Gawliński Ludwik & Gawlińska Karolina (Gawlińska); Son: Stanisław ; Daughter: Szymkowicz Czesława (Gawlińska). collections.yadvashem.org. [dostęp 2024-07-30]. (ang.).
- ↑ Stangret Antoni & Weronika. collections.yadvashem.org. [dostęp 2024-07-30]. (ang.).
- ↑ Yakubovski Yuri & Jakubovskaya Praskovya ; Child: Jakubovskaya Olga ; Child: Jakubovskaya Teklya. collections.yadvashem.org. [dostęp 2024-07-30]. (ang.).
- ↑ Pokhodenko Peotr. collections.yadvashem.org. [dostęp 2024-07-31]. (ang.).
- ↑ Походенко Петро. righteous.jew.org.ua. [dostęp 2024-07-31]. (ukr.).
- ↑ Romanitsa Mikhail. collections.yadvashem.org. [dostęp 2024-07-30]. (ang.).
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Michał Baliński, Tymoteusz Lipiński: Obertyn. W: Starożytna Polska pod względem historycznym, geograficznym, i statystycznym. T. 2. Cz. 2. Warszawa, 1845, s. 743.
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Obertyn, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. VII: Netrebka – Perepiat, Warszawa 1886, s. 323 .
- Obertyn, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. XV, cz. 2: Januszpol – Wola Justowska, Warszawa 1902, s. 396 .