Marceli Cerklewicz
![]() | |
![]() | |
Data i miejsce urodzenia |
8 maja 1889 |
---|---|
Data i miejsce śmierci |
1942 |
Przebieg służby | |
Siły zbrojne | |
Jednostki | |
Stanowiska |
komendant organizacji |
Główne wojny i bitwy |
I wojna światowa |
![]() | |
Odznaczenia | |
![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() |
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9b/Cerklewicz.png/240px-Cerklewicz.png)
Marceli Cerklewicz (ur. 8 maja 1889[a] w Barze na Podolu, zm. 1941 w KL Auschwitz) – major piechoty Wojska Polskiego, działacz niepodległościowy, kawaler Orderu Virtuti Militari, komendant pomorskiej organizacji konspiracyjnej „Grunwald” (1939–1941).
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]Urodził się 8 maja 1889 w Barze, w ówczesnym powiecie mohylowskim guberni podolskiej, w rodzinie Franciszka, powstańca styczniowego, i Antoniny z Radziejowskich[2]. Uczęszczał do szkoły realnej w Płoskirowie, którą ukończył w 1907[3]. Dwa lata później ukończył Czugujewską Szkołę Wojskową w Czuhujiwie, lecz nie został promowany na oficera i wysłany jako szeregowiec do jednego z rosyjskich pułków[4]. 1 lutego 1934 napisał, że powodem był „zatarg z kolegami na tle politycznym”[4]. W 1910 został zwolniony z wojska, a w następnym roku rozpoczął studia na Wydziale Mechanicznym Kijowskiego Instytutu Politechnicznego[4]. Do wybuchu I wojny światowej ukończył siedem semestrów[5]. W 1914 został zmobilizowany do oddziału lotnictwa jako pilot[4]. Już 28 września 1914 został ranny podczas walki powietrznej z Niemcami nad Krasnostowcami. Został urlopowany na sześć miesięcy[4].
Od października 1915 służył w polskim Legionie Puławskim. Po przejściu kursu oficerskiego, przeszedł w stopniu chorążego do I Brygady formowanej w rejonie Bobrujska. Następnie od lutego 1916 był dowódcą kompanii w Polskiej Organizacji Wojskowej w Kijowie. Na początku listopada 1918 brał udział w akcji rozbrajania Niemców w Warszawie.
Następnie wstąpił do odrodzonego Wojska Polskiego, obejmując funkcję dowódcy kompanii w 21 pułku piechoty „Dzieci Warszawy”. Od marca 1919 uczestniczył w powstaniu wielkopolskim jako dowódca I batalionu w 5 pułku Strzelców Wielkopolskich (17 stycznia 1920 przemianowany na 59 pułk piechoty wielkopolskiej). Od 7 sierpnia do 26 września 1920, w przełomowym momencie wojny z bolszewikami dowodził swoim pułkiem. Za udział w walkach pod Warszawą 16–18 sierpnia otrzymał Order Virtuti Militari. 22 sierpnia został udekorowany przez dowódcę 15 Dywizji Piechoty generała Władysława Junga[6]. 15 listopada 1920 został bezpodstawnie zawieszony w czynnościach i sądzony. 8 sierpnia 1921 Wojskowy Sąd Okręgowy w Poznaniu uniewinnił go i przywrócił do służby wojskowej.
Po zakończeniu wojny zweryfikowany został w stopniu kapitana ze starszeństwem z dniem 1 lipca 1919 (w 1924 zajmował 20, a w 1928 – 27 lokatę w korpusie oficerów zawodowych piechoty). Sprawował różne stanowiska dowódcze kolejno w 59 pp, 67 pułku piechoty wielkopolskiej (1924), 7 batalionie granicznym KOP i 66 pułku piechoty w Chełmnie. 27 stycznia 1930 awansowany został na majora ze starszeństwem z dniem 1 stycznia 1930 i 99. lokatą w korpusie oficerów piechoty. W marcu tego roku został przeniesiony do 5 pułku strzelców podhalańskich w Przemyślu na stanowisko obwodowego komendanta Przysposobienia Wojskowego[7][8], a w czerwcu 1933 przeniesiony na takie samo stanowisko do 67 pp[9]. Latem 1934 został oddelegowany na stanowisko komendanta zgrupowania obozów letnich w Cetniewie. Z dniem 31 sierpnia 1935 przeniesiony został w stan spoczynku[10].
Początkowo zamieszkał w Brodnicy, a od 1938 w Toruniu. Tam jako działacz Konfederacji Związków Obrońców Ojczyzny został zaangażowany w tworzenie pomorskiej siatki dywersji pozafrontowej o kryptonimie „Grunwald”. Prawdopodobnie został inspektorem obszarowym Tajnej Organizacji Wojskowej „Grunwald” na teren Pomorza z ramienia dowództwa Dowództwa Okręgu Korpusu nr VII.
[potrzebny przypis]. 5 listopada 1939 na tajnym spotkaniu utworzył na bazie dywersji pozafrontowej, którą wcześniej organizował, organizację konspiracyjną „Grunwald”. Następnie wyjechał do Warszawy, gdzie założył struktury swojej organizacji, m.in. komórkę legalizacji[11]. Prawdopodobnie z powodu braku możliwości samodzielnej działalności pod koniec kwietnia 1940[potrzebny przypis] przystąpił do ogólnokrajowej Komendy Obrońców Polski; został szefem wydziału wojskowego i kierownikiem grup szturmowych Komendy Głównej KOP. W 1941 został aresztowany w Warszawie przez Gestapo, a następnie zesłany do niemieckiego obozu koncentracyjnego Auschwitz, gdzie zginął prawdopodobnie w 1941[12].
Był żonaty, miał pięcioro dzieci: Stanisława (ur. 25 października 1918), Bolesława (ur. 7 lipca 1921), Zbigniewa (ur. 31 marca 1923), Krystynę (ur. 29 grudnia 1928) i Wacława (ur. 17 sierpnia 1931)[5].
Ordery i odznaczenia
[edytuj | edytuj kod]- Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari nr 87[13] – 13 maja 1921[14]
- Krzyż Niepodległości – 9 października 1933 „za pracę w dziele odzyskania niepodległości”[15][16]
- Srebrny Krzyż Zasługi – 29 października 1926 „za zasługi położone około zabezpieczenia granic Państwa”[17][18]
- Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921[19]
- Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości[19]
- Państwowa Odznaka Sportowa – 1931[20]
- Medal Zwycięstwa[19]
Uwagi
[edytuj | edytuj kod]Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 2 z 26 stycznia 1934, s. 27.
- ↑ Kolekcja ↓, s. 1, 4.
- ↑ Kolekcja ↓, s. 2, 4.
- ↑ a b c d e Kolekcja ↓, s. 4.
- ↑ a b Kolekcja ↓, s. 2.
- ↑ Kolekcja ↓, s. 5.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 8 z 31 marca 1930, s. 106.
- ↑ Rocznik Oficerski 1932 ↓, s. 37, 619.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 8 z 28 czerwca 1933, s. 132.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 10 z 4 lipca 1935, s. 85.
- ↑ Gąsiorowski 1999 ↓, s. 43.
- ↑ Gąsiorowski 1999 ↓, s. 44.
- ↑ Kolekcja ↓, s. 1.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 21 z 28 maja 1921, s. 994.
- ↑ M.P. z 1933 r. nr 235, poz. 255.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 13 z 11 listopada 1933, s. 282.
- ↑ M.P. z 1926 r. nr 252, poz. 706.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 52 z 7 grudnia 1926, s. 426.
- ↑ a b c Kolekcja ↓, s. 1 foto.
- ↑ Kronika. Krajowa. „Gazeta Lwowska”, s. 5, Nr 230 z 6 października 1931.
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Cerklewicz Marceli. [w:] Kolekcja Orderu Wojennego Virtuti Militari, sygn. I.482.23-1699 [on-line]. Wojskowe Biuro Historyczne. [dostęp 2023-02-02].
- Andrzej Gąsiorowski: Początki konspiracji – jak powstawało Polskie Państwo Podziemne na Pomorzu. W: Grzegorz Górski (red.): Polskie Państwo Podziemne na Pomorzu 1939–1945. Toruń: Fundacja „Archiwum Pomorskie Armii Krajowej”, 1999. ISBN 83-910175-3-2.
- Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych. [dostęp 2022-01-19].
- Rocznik Oficerski 1923. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1923.
- Rocznik Oficerski 1924. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1924.
- Rocznik Oficerski 1928. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1928.
- Rocznik Oficerski 1932. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1932.
- Absolwenci Czugujewskiej Szkoły Wojskowej
- Członkowie „Grunwaldu” (1939–1941)
- Członkowie Komendy Obrońców Polski
- Członkowie Polskiej Organizacji Wojskowej
- Dowódcy 59 Pułku Piechoty Wielkopolskiej
- Majorowie piechoty II Rzeczypospolitej
- Obrońcy Modlina (1939)
- Obwodowi komendanci Przysposobienia Wojskowego (1928–1939)
- Odznaczeni Krzyżem Niepodległości
- Odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari (II Rzeczpospolita)
- Odznaczeni Medalem Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości
- Odznaczeni Medalem Pamiątkowym za Wojnę 1918–1921
- Odznaczeni Państwową Odznaką Sportową
- Odznaczeni Srebrnym Krzyżem Zasługi (II Rzeczpospolita)
- Oficerowie batalionu KOP „Podświle”
- Oficerowie 5 Pułku Strzelców Podhalańskich (II RP)
- Oficerowie 21 Pułku Piechoty (II RP)
- Oficerowie 66 Kaszubskiego Pułku Piechoty
- Oficerowie 67 Pułku Piechoty (II RP)
- Oficerowie piechoty Korpusu Ochrony Pogranicza
- Oficerowie Wojska Polskiego – ofiary KL Auschwitz
- Polacy odznaczeni Medalem Zwycięstwa
- Polscy żołnierze podziemia
- Powstańcy wielkopolscy (1918–1919)
- Uczestnicy Bitwy Warszawskiej (1920)
- Uczestnicy rozbrajania żołnierzy niemieckich w Królestwie Polskim 1918
- Urodzeni w 1889
- Zmarli w 1942
- Żołnierze Legionu Puławskiego