Kościół ormiański w Iwano-Frankiwsku
![]() | |||||||||||||||||
sobór katedralny | |||||||||||||||||
Kościół ormiański w Iwano-Frankiwsku | |||||||||||||||||
Państwo | |||||||||||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Obwód | |||||||||||||||||
Miejscowość | |||||||||||||||||
Adres |
ul. Melnyczuka 5 | ||||||||||||||||
Wyznanie | |||||||||||||||||
Kościół | |||||||||||||||||
Eparchia | |||||||||||||||||
Sobór |
od 1990 | ||||||||||||||||
Wezwanie | |||||||||||||||||
Wspomnienie liturgiczne |
1/14 października | ||||||||||||||||
| |||||||||||||||||
| |||||||||||||||||
Położenie na mapie Iwano-Frankiwska ![]() | |||||||||||||||||
Położenie na mapie Ukrainy ![]() | |||||||||||||||||
Położenie na mapie obwodu iwanofrankiwskiego ![]() | |||||||||||||||||
![]() |
Kościół ormiański pod wezwaniem Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny – XVIII-wieczny kościół obrządku ormiańskiego w Iwano-Frankiwsku (dawnym Stanisławowie). Od 1991 prawosławny sobór pw. Opieki Matki Bożej, katedra eparchii iwanofrankiwskiej (początkowo w jurysdykcji Ukraińskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego, a od 2018 r. – Kościoła Prawosławnego Ukrainy).
Historia
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/33/%D0%92%D1%96%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B0_%D1%86%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B2%D0%B0%2C_%D0%86%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%BE-%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D1%96%D0%B2%D1%81%D1%8C%D0%BA.jpg/200px-%D0%92%D1%96%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B0_%D1%86%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B2%D0%B0%2C_%D0%86%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%BE-%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D1%96%D0%B2%D1%81%D1%8C%D0%BA.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/ee/Ivano-Frankivsk_Virmens%27ka_6-5.jpg/198px-Ivano-Frankivsk_Virmens%27ka_6-5.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/ad/Obraz_Matki_Boskiej_%C5%81askawej_w_ko%C5%9Bciele_ormia%C5%84skim_w_Stanis%C5%82awowie_%28-1937%29.jpg/240px-Obraz_Matki_Boskiej_%C5%81askawej_w_ko%C5%9Bciele_ormia%C5%84skim_w_Stanis%C5%82awowie_%28-1937%29.jpg)
Ormian do miasta z Mołdawii i Siedmiogrodu sprowadził w 1662 Andrzej Potocki[1]. Zbudowali oni tutaj własny, drewniany kościół. Okazał się on jednak za mały ze względu znajdujący się w nim obraz Matki Bożej Łaskawej, który cieszył się ogromnym kultem. Powodem tego kultu było wydarzenie z 22 sierpnia 1742 r., kiedy to na obrazie, będącym wierną kopią Madonny Częstochowskiej pojawiły się łzy[2].
Budowę nowego, murowanego kościoła rozpoczęto w 1743 r.; 28 maja kanonik kolegiaty stanisławowskiej Antoni Małachowski poświęcił kamień węgielny w obecności ówczesnego właśсiciela miasta hetmana Józefa Potockiego, który zapisem z 24 czerwca 1748 przeznaczył na dokończenie budowy rentę 1000 złotych rocznie wypłacaną przez kahał żydowski miasta[3]. Budowla została ukończona w 1762 r. dzięki wsparciu finansowym Józefa Potockiego[4] (zm. 1751). Poświęcenia dokonał 22 sierpnia 1773 r. ormiański abp Jakub Augustynowicz[3].
Kościół zbudowano w stylu włoskiego baroku. W XIX wieku był on dwukrotnie remontowany przez ówczesnego proboszcza Izaaka Mikołaja Isakowicza, późniejszego arcybiskupa ormiańskokatolickiego. Raz w 1858 r., drugi raz po pożarze we wrześniu 1868 r.[5]. Wprowadzono zmiany w jego architekturze. Obniżono wieże, zastępując barokowe kopuły dzwonowymi hełmami. Kościół został uszkodzony podczas I wojny światowej. 30 maja 1937 r. nastąpiła uroczysta koronacja obrazu Matki Bożej Łaskawej z udziałem z biskupów trzech obrządków katolickich, w tym prymasa Augusta Hlonda i arcybiskupa ormiańskokatolickiego Józefa Teodorowicza[6][7]. Wykonawcą obu koron do obrazu był lwowski złotnik Franciszek W. Dąbrowski[8].
W czasie II wojny światowej ówczesny proboszcz Leon Isakowicz ratował Żydów przez wystawianie im ormiańskich dokumentów kościelnych. W 1946 r. obraz Matki Bożej Łaskawej wraz z wotami i wieloma sprzętami kościelnymi został wywieziony przez ostatniego proboszcza, ks. Kazimierza Filipiaka do kościoła Świętych Piotra i Pawła w Gdańsku[9].
W czasach ZSRR w świątyni w Stanisławowie znajdowało się muzeum religii i ateizmu. W 1990 budynek został przekazany eparchii iwano-frankowskiej Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Moskiewskiego[1], jednak już w 1991 zarządzający nim ks. Stepan Abramczuk przeniósł się do Ukraińskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego. Jako prawosławna cerkiew obiekt nosi wezwanie Opieki Matki Bożej, a w nowej jurysdykcji otrzymał rangę soboru. Nowi właściciele przemalowali ściany zewnętrzne na niebieski kolor – heraldyczny kolor Matki Boskiej. W 2008 r. w mediach pojawiła się informacja, że podczas renowacji budynku pracownicy zamalowali malowidła ścienne Jana Sołeckiego, co wywołało skandal[potrzebny przypis]. W 2010 renowacja kościoła ormiańskiego została zakończona.
Zbigniew Hornung wysunął przypuszczenie, że projektantem kościoła mógł być kapitan A. Schülzer z komendy twierdzy stanisławowskiej. W 1996 autorstwo projektu budynku nadal było nieustalone. Jerzy Kowalczyk twierdził, że autor zaprojektował fasadę kościoła na wzór jednej z elewacji kościoła Cystersów w Oseku.
Przed II wojną światową Z. Hornung łączył ze szkołą Baltazara Permosera i Józefem Fedewothem rzeźby zdobiące wnętrze kościoła, natomiast już po wojnie przypisywał je Janowi Jerzemu Plerschowi. Tadeusz Mańkowski uznał szereg rzeźb w kościele za dzieła Macieja Polejowskiego[10].
Ciemno polichromowane rzeźby z kaplic bocznych znajdują się w magazynach Lwowskiej Galerii Obrazów w Olesku[11].
Zobacz też
[edytuj | edytuj kod]Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b Aleksander Strojny, Krzysztof Bzowski, Artur Grossman: Ukraina zachodnia: tam szum Prutu, Czeremoszu.... Kraków: Wyd. Bezdroża, 2005, s. 212–213. ISBN 83-921981-6-6.
- ↑ Parafia ormiańska - Historia - Stanisławów Kresy [online], stanislawow.net [dostęp 2022-11-12] .
- ↑ a b Jacek Chrząszczewski, Kościół ormiański w Stanisławowie, s. 169.
- ↑ Instytut Historii Sztuki <Krakau> [Hrsg.]: Sztuka Kresów Wschodnich: materiały sesji naukowej (2.1996) [online], digi.ub.uni-heidelberg.de [dostęp 2016-09-26] .
- ↑ Parafia ormiańska - Historia - Stanisławów Kresy [online], stanislawow.net [dostęp 2022-11-12] .
- ↑ Historia koronacji obrazu Matki Bożej Łaskawej w Stanisławowie [online], PolskieRadio.pl [dostęp 2022-11-12] .
- ↑ Wielki dzień Ziemi Stanisławowskie! Uroczystości kościelne i jubileusz ks. arcybiskupa Teodorowicza. „Wschód”. Nr 50, s. 1, 10 czerwca 1937.
- ↑ Złotnik lwowski wykonawcą złotych koron do Cudownego Obrazu w Stanisławowie. „Wschód”. Nr 50, s. 6, 10 czerwca 1937.
- ↑ Ks. Prałat Kazimierz Filipiak - Sławni ludzie - Stanisławów Kresy [online], stanislawow.net [dostęp 2022-11-12] .
- ↑ Jacek Chrząszczewski, Kościół ormiański w Stanisławowie, s. 168.
- ↑ Jacek Chrząszczewski, Kościół ormiański w Stanisławowie, s. 173.
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Jacek Chrząszczewski. Kościół ormiański w Stanisławowie [w:] Sztuka kresów wschodnich: materiały sesji naukowej, Kraków 1996, t. 2, 457 s., il. ISBN 83-86050-18-7 s. 167-191. [dostęp 2017-06-15]
- Ukraina zachodnia: tam szum Prutu, Czeremoszu..., zespół red. A. Strojny, K. Bzowski, A. Grossman, Kraków, Wyd. Bezdroża, 2005, ISBN 83-921981-6-6, s. 209.
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Archiwalne widoki kościoła w bibliotece Polona
- Cerkwie eparchii iwanofrankiwskiej (Kościół Prawosławny Ukrainy)
- Obiekty sakralne w Iwano-Frankiwsku
- Prawosławne katedry na Ukrainie
- Świątynie pod wezwaniem Opieki Matki Bożej
- Zabytkowe kościoły w obwodzie iwanofrankiwskim
- Zabytkowe cerkwie w obwodzie iwanofrankiwskim
- Architektura barokowa na Ukrainie
- Zabytki architektury Ukrainy o znaczeniu narodowym