Jukon
terytorium | |||||
![]() | |||||
| |||||
Państwo | |||||
---|---|---|---|---|---|
Stolica | |||||
Data powstania |
1898 | ||||
Kod ISO 3166-2 |
CA-YT | ||||
Premier |
Ranj Pillai[1] | ||||
Zarządzający |
Adeline Webber[2] | ||||
Powierzchnia |
482 443 km² | ||||
Populacja (2021) • liczba ludności |
| ||||
• gęstość |
0,071 os./km² | ||||
Numer kierunkowy |
867 | ||||
Kod pocztowy |
YT | ||||
Strefa czasowa |
UTC -7 brak czasu letniego (przydomek „Yukon Standard Time” (YST) nadany przez rząd Jukonu)[4] | ||||
Liczba przedstawicieli w parlamencie | |||||
Liczba Senat |
1 | ||||
Liczba Izba Gmin |
1 | ||||
Położenie na mapie![]() | |||||
Strona internetowa |
Jukon (ang. i fr. Yukon) – terytorium Kanady. Graniczy z Terytoriami Północno-Zachodnimi od wschodu, z Kolumbią Brytyjską na południu i Alaską na zachodzie. Północną granicę terytorium stanowi wybrzeże Morza Beauforta.
Geografia Jukonu
[edytuj | edytuj kod]Ukształtowanie powierzchni
[edytuj | edytuj kod]Zachodnia granica Jukonu wyznaczona jest przez południk 141°W, początkowo przechodzący przez najdalej wysunięte na północ pasmo Kordylierów. W tym paśmie znajdują się 3 większe przełęcze: Chilkat, Chilkoot i White Pass, będące przejściami na terytorium amerykańskiej Alaski. W Jukonie znajduje się najwyższy szczyt Kanady – góra Logan, wznosząca się 5959 m n.p.m. W Jukonie znajduje się także 20 innych szczytów o wysokości ponad 3000 m n.p.m. Południową część powierzchni zajmuje równina pomiędzy Kordylierami na południowym zachodzie, a górami Selwyn na wschodzie i Ogilvie na północy. Wyżyna przecięta jest licznymi rzekami stanowiącymi dorzecze rzeki Jukon i porośnięta jest tajgą przechodzącą na północy w tundrę. Północną część Jukonu, począwszy od równoleżnika 66°N, stanowi nizina opadająca w kierunku północnych wybrzeży morskich. Północną granicą Jukonu jest 200-kilometrowy odcinek wybrzeża Morza Beauforta. Do terytorium należy też jedna wyspa morska – Herschel, która jest parkiem narodowym
Wody śródlądowe
Jukon jest terytorium o stosunkowo niewielkim udziale wód śródlądowych (1,7%) w ogólnej powierzchni. W Jukonie brak jest wielkich jezior. Do największych należą Kluane, Laberge, Kusawa i kilka mniejszych. Wszystkie one są rozlewiskami dopływów rzeki Jukon. Obok dorzecza tej rzeki, terytorium przecina gęsta sieć dorzeczy rzek Porcupine i Peel i Mackenzie. Duża część wód uwięziona jest w lodowcach w wyższych partiach gór.
Klimat
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f3/Fall_on_the_Yukon_Flats_NWR.jpg/220px-Fall_on_the_Yukon_Flats_NWR.jpg)
W Jukonie panuje klimat subarktyczny. Średnia temperatura utrzymuje się powyżej +10 °C jedynie przez 4 miesiące w roku. Średnia temperatura w lipcu, najcieplejszym miesiącu roku, wynosi +14 °C. W pogodne dni lipca temperatura w słońcu może osiągnąć nawet +32 °C. Poza kołem polarnym na przemian panuje dzień polarny i noc polarna. Długie zimy, rozpoczynające się już w październiku i trwające do maja, są bardzo zimne. Temperatury utrzymują się w przedziale od –20 do –30 °C. Zważywszy jednak na silne północne wiatry temperatury odczuwalne są dużo niższe. Najniższa temperatura została zanotowana w 1947 w Snag i wynosiła –62 °C. Jukon jest raczej suchym obszarem – średnie roczne opady wynoszą 250 mm na równinach i 600 mm w górach. Niewielkie opady powodują, że średnia pokrywa śnieżna wynosi zaledwie 50 do 70 cm, znacznie mniej niż w wielu rejonach Kanady położonych znacznie dalej na południe.
Zasoby naturalne
[edytuj | edytuj kod]W Jukonie znajdują się bogate pokłady minerałów, przede wszystkim: złoto, srebro, gaz ziemny oraz nieeksploatowane od 1998 rudy ołowiu i cynku. Znaczna powierzchnia Jukonu pokryta jest lasami, które dostarczają surowca dla przemysłu drzewnego. Spadek rzek wykorzystywany jest do produkcji energii elektrycznej.
Historia Jukonu
[edytuj | edytuj kod]- Osobny artykuł:
Jukon stał się terenem kolonizacji przez kompanie handlowe, najpierw Kompanię Północno-Zachodnią, a potem Kompanię Zatoki Hudsona od końca XVIII w. i przez pierwszą połowę XIX w. Potem, wraz z załamaniem się rynków na wyroby skórzane i futrzarskie, ponownie opustoszał. W 1867 region Jukonu wszedł pod administrację kanadyjską jako Dystrykt Jukon, część Terytoriów Północno-Zachodnich. W 1908 wobec konieczności rozszerzenia administracji w czasie gorączki złota w Klondike, Jukon został oddzielnym terytorium. Po wygaśnięciu gorączki złota pozostał terytorium, z bardzo ograniczoną administracją. Dopiero w drugiej połowie XX w. nastąpiło powolne odradzanie się terytorium, głównie w wyniku nowych odkryć geologicznych i rozwoju turystyki.
Demografia
[edytuj | edytuj kod]Według danych szacunkowych Kanadyjskiego Urzędu Statystycznego, Jukon w IV 2011 zamieszkiwało 34 377 mieszkańców, co oznacza wzrost liczby ludności o 13,2% w porównaniu ze spisem ludności w 2006 (terytorium zamieszkiwało wówczas 30 372 osoby).
Jukon jest oficjalnie dwujęzyczny, jego językami urzędowymi są angielski i francuski. Język angielski jest językiem ojczystym dla 87,8%; natomiast francuski dla 3,7% mieszkańców (2006)[5].
Religia
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/ad/Iglesia_cat%C3%B3lica_de_Santa_Mar%C3%ADa%2C_Dawson_City%2C_Yuk%C3%B3n%2C_Canad%C3%A1%2C_2017-08-27%2C_DD_32.jpg/220px-Iglesia_cat%C3%B3lica_de_Santa_Mar%C3%ADa%2C_Dawson_City%2C_Yuk%C3%B3n%2C_Canad%C3%A1%2C_2017-08-27%2C_DD_32.jpg)
Struktura religijna (2011)[6]:
- brak religii – 49,9% (agnostycy – 0,38% i ateiści – 0,18%),
- protestanci:
- anglikanie – 8,2%,
- Zjednoczony Kościół Kanady – 4,4%,
- baptyści – 2,3%,
- zielonoświątkowcy – 1,8%,
- luteranie – 1,2%,
- katolicy – 18,4%,
- pozostali chrześcijanie – 8,9% (w tym nieokreśleni i mniejsze grupy protestanckie)
- tradycyjne religie plemienne – 1,2%,
- buddyści – 0,89%,
- hinduiści – 0,48%,
- prawosławni – 0,48%,
- bahaiści – 0,32%,
- mormoni – 0,27%,
- sikhowie – 0,27%,
- neopoganie – 0,24%,
- świadkowie Jehowy – 0,17%,
- muzułmanie – 0,12%,
- żydzi – 0,08%,
- pozostałe religie – 0,4%.
Gospodarka
[edytuj | edytuj kod]W Jukonie w 2002 zatrudnionych było 13 458 osób. Całkowity dochód terytorialny wyniósł 1211 mln dolarów kanadyjskich.
Głównymi gałęziami gospodarki Jukonu są:
- górnictwo – od kiedy zaniechano wydobycia cynku i ołowiu, wydobywa się złoto, srebro i gaz ziemny. Wartość wydobytych surowców w 2002 przekroczyła 75 mln dolarów.
- turystyka – w turystyce znajduje zatrudnienie prawie 30% zatrudnionych. Jukon oferuje unikalne możliwości uprawiania aktywnej turystyki – spływy kajakowe, konne wędrówki, myślistwo, wędkarstwo i wspinaczkę górską.
- przemysł leśny – 75 tys. km² lasów przeznaczonych jest pod wyręb. Ogranicza go niewielki roczny przyrost drzewostanu.
- łowiectwo i rybołówstwo – łowiectwo jest ciągle ważnym elementem lokalnej gospodarki, w której znajduje zatrudnienie wielu Indian.
- rolnictwo – jest niewielkim, lecz stale wzrastającym sektorem gospodarki. Sprzedaż lokalnych produktów rolnych, głównie ziemniaków, przynosi 2 mln dolarów rocznie.
Polityka
[edytuj | edytuj kod]Zgromadzenie Legislacyjne Jukonu
[edytuj | edytuj kod]Zgromadzenie Legislacyjne wybierane w powszechnych wyborach w jednomandatowych okręgach składa się z 18 deputowanych.
Obecnie (2021) mandaty podzielone są następująco:
- Osobny artykuł:
Premier Jukonu
[edytuj | edytuj kod]Premier Jukonu jest szefem rządu terytorialnego. Posiada on bardzo szerokie uprawnienia, pozwalające prowadzić skuteczne rządy, jeśli tylko ma zapewnione poparcie w zgromadzeniu legislacyjnym. Premierem zostaje lider partii zdobywającej większość w zgromadzeniu. Jeśli z jakichś powodów w czasie trwania sesji zgromadzenia przewodniczący rządzącej partii zostaje zmieniony, następuje automatyczna zmiana na stanowisku premiera Jukonu.
Rząd Jukonu
[edytuj | edytuj kod]- Department of Community Services – Departament Spraw Komunalnych
- Department of Economic Development – Departament Rozwoju Gospodarczego
- Department of Education – Departament Edukacji
- Department of Energy, Mines, and Resources – Departament Energetyki, Górnictwa i Zasobów Naturalnych
- Department of Environment – Departament Ochrony Środowiska
- Department of Finance – Departament Finansów
- Department of Health & Social Services – Departament Zdrowia i Spraw Socjalnych
- Department of Highways and Public Works – Departament Robót Publicznych
- Department of Justice – Departament Sprawiedliwości
- Department of Tourism and Culture – Departament Turystyki i Kultury
- Public Service Commission – Komisja ds. Służb Publicznych
- Women’s Directorate – Dyrektoriat ds. Kobiet
- French Language Services Directorate – Dyrektoriat Usług Pomocy w Języku Francuskim
- Executive Council Office – Biuro Rady Wykonawczej
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Ranj Pillai sworn in as Yukon’s 10th premier, The Globe and Mail
- ↑ Yukon Government, Statement from Premier Pillai on Commissioner Bernard’s years of service and welcome to incoming Commissioner Adeline Webber
- ↑ [https://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2021/dp-pd/prof/details/page.cfm?Lang=E&SearchText=Yukon&DGUIDlist=2021A000260&GENDERlist=1&STATISTIClist=1&HEADERlist=0 Spis powszechny 2021 Kanadyjskiego Urzędu Statystycznego].
- ↑ Yukon Government, „Update devices and calendars to Yukon Standard Time”.
- ↑ Statistics Canada. 2006 Community Profiles / Statistique Canada. Profils des communautés de 2006.
- ↑ 2011 National Household Survey: Data tables [online], Statistics Canada [dostęp 2019-07-10] .