Jenő Etter
![]() Tablica upamiętniająca Jenő Ettera w Ostrzyhomiu | |
Data i miejsce urodzenia | |
---|---|
Data śmierci | |
Miejsce spoczynku | |
Zawód, zajęcie |
burmistrz Ostrzyhomia, portier |
Miejsce zamieszkania | |
Narodowość | |
Tytuł naukowy |
doktor nauk prawnych |
Alma Mater |
Królewska Węgierska Akademia Ekonomiczna, Akademia Handlowa w MagyaróváUniwersytet Prawa |
Stanowisko |
burmistrz Ostrzyhomia |
Rodzice |
Etter Ödön, Legény Irén |
Odznaczenia | |
![]() |
Jenő Etter (ur. 30 lipca 1897 w Ostrzyhomiu, zm. 16 września 1973[1]) – węgierski prokurator, doktor nauk prawnych, w okresie II wojny światowej burmistrz Ostrzyhomia. W 2021 roku pośmiertnie odznaczony przez Prezydenta RP Andrzeja Dudę medalem Virtus et Fraternitas za niesienie pomocy polskim uchodźcom.
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]Jego ojciec, Ödön Etter (1870–1941), był m.in. członkiem rady miejskiej, przewodniczącym Kasyna Széchenyiego oraz prezesem i dyrektorem naczelnym Ostrzyhomskiego Banku Oszczędnościowego. Jego matką była Irén Legény (1877-1961). Jenő Etter był najstarszym z pięciorga dzieci, urodził się w 1897 roku w Ostrzyhomiu. W 1915 ukończył gimnazjum benedyktynów. Po ukończeniu szkoły oficerskiej służył na froncie rosyjskim. Został ranny w Polsce, a ocalenie zawdzięczał polskim chłopom. Ukończył Królewską Węgierską Akademię Ekonomiczną i Akademię Handlową w Magyaróvár, po odbyciu służby wojskowej uzyskał doktorat na Uniwersytecie Prawa, a następnie został mianowany Prokuratorem Generalnym Ostrzyhomia. W 1933 ukazała się praca „Ostrzyhom w służbie węgierskiej kultury łaźni”, a w 1938 praca „Sto lat kasyna Széchenyi w Ostrzyhomiu 1837-1937”[2].
Działalność na stanowisku burmistrza Ostrzyhomia
[edytuj | edytuj kod]20 stycznia 1941 r. został burmistrzem miasta wybranym spośród pięciu kandydatów[3]. Wśród jego idei rozwoju obszarów miejskich, zrealizowano budowę przystani Stowarzyszenia Levente i zakup sprzętu straży pożarnej[4]. Po niemieckiej inwazji na Polskę podjął kroki z ministrem obrony i udostępnił kurort oficerski w Ostrzyhomiu polskim oficerom uchodźczym[5][6]. Jako burmistrz działał na rzecz polepszenia warunków bytowych w obozie dla internowanych żołnierzy i cywili z Polski. Udzielił pomocy 5 tys. Polakom przy ucieczce na Zachód i na Bliski Wschód[6][7]. Gromadził informacje o życiu internowanych na Węgrzech i wysyłał je do krajów alianckich, a także udziela ochrony członkom polskiej konspiracji[6]. Począwszy od marca 1944 r., gdy Węgry zostały zajęte przez Niemcy, Etter wystawiał Polakom dokumenty chroniące ich przed aresztowaniami. Oprócz tego bronił Żydów przez oficjalne przeciwwstawienie się utworzeniu w Ostrzyhomiu getta[6]. Za swoje czyny został zgłoszony do Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Gestapo. Aresztowany przez Gestapo 19 marca 1944 r. został pozbawiony urzędu burmistrza w lipcu 1944 r., miał być przeniesiony do Maramures jako burmistrz, ale odmówił stanowiska. W tym samym czasie w mieście rozpoczęły się pierwsze deportacje Żydów z Ostrzyhomia. Został wyciągnięty z więzienia dzięki pomocy wysoko postawionych przyjaciół, którzy następnie zorganizowali dla niego służbę wojskową na froncie wschodnim. Tam trafił do niewoli sowieckiej. Po powrocie z sowieckiego obozu jenieckiego na Węgry został odsunięty przez władze komunistyczne od sprawowania funkcji publicznych i do przejścia na emeryturę pracował jako portier[6].
20 lipca 2021 r. został odznaczony przez Prezydenta RP Andrzeja Dudę medalem Virtus et Fraternitas[8][9][10]
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Etter Jenő gyászjelentése, 1973 [dostęp 2021-07-28] .
- ↑ Szülei házasságkötési bejegyzése az esztergomi polgári házasság [online], akv. 12/1895 [dostęp 2020-08-06] (węg.).
- ↑ Pifkó Péter: Esztergom helytörténeti kronológiája a kezdetektől 1950-ig
- ↑ Urbánné Treutz Ágnes i inni, Movie Induced Tourism and Its Effects on Settlements, a Literature Study, „SocioEconomic Challenges”, 2 (3), 2018, s. 26–36, DOI: 10.21272/sec.3(2).26-36.2018, ISSN 2520-6621 [dostęp 2021-07-28] .
- ↑ http://portal.ksh.hu/pls/portal/cp.hnt_telep?NN=25131
- ↑ a b c d e Odznaczeni - Instytut Pileckiego [online], instytutpileckiego.pl [dostęp 2021-07-28] (pol.).
- ↑ Medale Virtus et Fraternitas. Wspomnienia o odznaczonych [online], dzieje.pl [dostęp 2021-07-28] (pol.).
- ↑ POSTANOWIENIE PREZYDENTA RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ z dnia 20 maja 2021 r. o nadaniu odznaczeń, „MONITOR POLSKI”, 20 lipca 2021 .
- ↑ Nadanie odznaczeń. - Prawo.pl [online], www.prawo.pl [dostęp 2021-07-28] .
- ↑ Oficjalna strona Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej / Aktualności / Ordery i odznaczenia / Medale Virtus et Fraternitas wręczone [online], www.prezydent.pl [dostęp 2021-07-28] .