Iris Murdoch
Imię i nazwisko |
Jean Iris Murdoch |
---|---|
Data i miejsce urodzenia | |
Data i miejsce śmierci | |
Narodowość | |
Język | |
Alma Mater | |
Dziedzina sztuki | |
Odznaczenia | |
Nagrody | |
|
Jean Iris Murdoch (ur. 15 lipca 1919 w Dublinie, zm. 8 lutego 1999 w Oksfordzie) – anglo-irlandzka pisarka i filozofka.
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]Studiowała filologię klasyczną, filozofię i historię starożytną w Somerville College w Oksfordzie, później filozofię w Newnham College w Cambridge, pod kierunkiem Wittgensteina. W 1948 została członkiem St Anne's College w Oksfordzie. W 1976 odznaczona Komandorią Orderu Imperium Brytyjskiego (CBE), w 1987 klasa tego orderu została podniesiona do Dama Komandor (DBE), co upoważniało Murdoch do tytułu szlacheckiego dame[1].
Swą pierwszą powieść W sieci wydała w 1954, wcześniej publikowawszy eseje o tematyce filozoficznej, w tym pierwsze studium w języku angielskim poświęcone Sartre’owi. W 1956 w Oksfordzie poznała również i wyszła za mąż za Johna Bayleya, wykładowcę literatury angielskiej i powieściopisarza. Była autorką ponad 20 powieści oraz wielu prac poświęconych filozofii. W 1995 zaczęła cierpieć z powodu objawów choroby Alzheimera. Zmarła w 1999 w wieku 79 lat.
Literatura
[edytuj | edytuj kod]Twórczość Murdoch ma charakter obyczajowo-psychologiczny, widoczne są w niej wpływy Platona, Freuda i Sartre’a. Jej powieści są pełne nieprzewidywalnych zwrotów akcji, czarnego niekiedy humoru, choć pisane głównie w konwencji realistycznej zawierają jednak często elementy fantastyczne i cechują się złożoną symboliką. Do najbardziej znanych powieści zaliczyć można: Dzwon (1958), Jednorożca (1963), Morze, morze (1978, za które otrzymała Nagrodę Bookera).
Filozofia
[edytuj | edytuj kod]Platonistka i egzystencjalistka; była jednym z niewielu w Wielkiej Brytanii filozofów nieanalitycznych (zob. filozofia analityczna). Jej zainteresowania filozoficzne, bliskie temu czym zajmowała się na polu literatury, koncentrowały się wokół religii i moralności, które stanowiły dla niej rodzaj platońskiego przedmurza przed światem, pozbawionym sensu i nie dającym się scalić w jedno.
Dzieła
[edytuj | edytuj kod]Powieści
[edytuj | edytuj kod]- W sieci (Under the Net, 1954)
- The Flight from the Enchanter (1956)
- The Sandcastle (1957)
- Dzwon (The Bell, 1958, wyd. pol. 1972)
- A Severed Head (1961)
- Skromna róża (An Unofficial Rose, 1962, wyd. pol. 1974)
- Jednorożec (The Unicorn, 1963, wyd. pol. 1999)
- The Italian Girl (1964)
- The Red and the Green (1965)
- Czas aniołów (The Time of the Angels, 1966, wyd. pol. 1974)
- Miły i dobry (The Nice and the Good, 1968)
- Sen Brunona (Bruno’s Dream, 1969)
- A Fairly Honourable Defeat (1970)
- Przypadkowy człowiek (An Accidental Man, 1971)
- Czarny Książę (The Black Prince, 1973, wyd. pol. 1977)
- Machina miłości czystej i wszetecznej (The Sacred and Profane Love Machine, 1974)
- A Word Child (1975)
- Henryk i Kato (Henry and Cato, 1976)
- Morze, morze (The Sea, the Sea, 1978, Nagroda Bookera)
- Rycerze i zakonnice (Nuns and Soldiers, 1980)
- The Philosopher’s Pupil (1983)
- Zacny uczeń (The Good Apprentice, 1985)
- Mędrcy i kochankowie (The Book and the Brotherhood, 1987)
- The Message to the Planet (1989)
- Zielony rycerz (The Green Knight, 1993)
- Dylemat Jacksona (Jackson’s Dilemma, 1995)
- Something Special (short story reprint, 1999; originally published 1957)
Filozofia
[edytuj | edytuj kod]- Sartre: Romantic Rationalist (1953)
- The Sovereignty of Good (1970)
- The Fire and the Sun (1977)
- Acastos: Two Platonic Dialogues (1986)
- Metaphysics as a Guide to Morals (1992)
- Existentialists and Mystics (1997)
Dramaty
[edytuj | edytuj kod]- A Severed Head (with J.B. Priestly, 1964)
- The Italian Girl (with James Saunders, 1969)
- The Three Arrows & The Servants and the Snow (1973)
- The Black Prince (1987)
Poezja
[edytuj | edytuj kod]- A Year of Birds (1978, wyd. popr. 1984)
- Poems by Iris Murdoch (1997)
O Iris Murdoch
[edytuj | edytuj kod]- Ewa Wełnic, Iris Murdoch – powieściopisarka i moralistka, ISBN 83-231-0401-8.
- John Bayley, Iris – Najpiękniejsza historia miłości (Elegy for Iris), ISBN 83-7337-186-9.
- W 2001 powstał film biograficzny pt. Iris w reżyserii Richarda Eyre oparty na wspomnieniach męża pisarki.
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Peter J. Conradi , Iris Murdoch. A life, New York: Norton, s. 571, 575, ISBN 0-393-04875-6 [dostęp 2022-09-30] (ang.).
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Richard Nicholls , Iris Murdoch, Novelist and Philosopher, Is Dead [online], nytimes.com, 9 lutego 1999 [dostęp 2014-02-25] (ang.).
- Julia Keller , Iris Murdoch, 79, Revered British Author [online], articles.chicagotribune.com, 9 lutego 1999 [dostęp 2014-02-25] (ang.).
- Paul Levy , Obituary: Dame Iris Murdoch [online], independent.co.uk, 10 lutego 1999 [dostęp 2014-02-25] (ang.).
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Lawrence Blum , Iris Murdoch, [w:] Stanford Encyclopedia of Philosophy, CSLI, Stanford University, 23 marca 2022, ISSN 1095-5054 [dostęp 2022-04-12] (ang.).
- Iris Murdoch w bazie Notable Names Database (ang.)
- Anna Głąb, Moralność jako uwaga, Słownik etyczny Iris Murdoch, logos_i_ethos_2013
- Iris Murdoch kochała Philippę Foot, booklips.pl
- ISNI: 0000000115071934
- VIAF: 89499452
- LCCN: n80013587
- GND: 118585835
- NDL: 00450833
- LIBRIS: sq46718b2wthx77
- BnF: 11917259z
- SUDOC: 027511898
- SBN: CFIV023576
- NLA: 35416349
- NKC: jn19981001872
- BNE: XX1062858
- NTA: 068935757
- BIBSYS: 90057894
- CiNii: DA00415196
- Open Library: OL135196A
- PLWABN: 9810610427905606
- NUKAT: n95200066
- OBIN: 71228
- J9U: 987007265774805171
- PTBNP: 100603
- CANTIC: a10127963
- LNB: 000005687
- NSK: 000013727
- CONOR: 9439843
- ΕΒΕ: 62134
- BLBNB: 000303636
- KRNLK: KAC199619646
- LIH: LNB:V*116068;=BI
- Absolwenci Newnham College (Cambridge)
- Absolwenci Uniwersytetu Oksfordzkiego
- Angielscy prozaicy XX wieku
- Doktorzy honoris causa Uniwersytetu Oksfordzkiego
- Irlandzcy prozaicy XX wieku
- Odznaczeni Orderem Imperium Brytyjskiego
- Laureaci Nagrody Bookera
- Ludzie urodzeni w Dublinie
- Prozaicy anglojęzyczni
- Urodzeni w 1919
- Zmarli w 1999