Inflacja w Polsce
Inflacja w Polsce – proces wzrostu cen w gospodarce polskiej. Jest mierzona przez GUS i prezentowana w formie wskaźników cen. Inflacja najczęściej jest rozumiana jako średnie zmiany cen konsumpcyjnych towarów i usług nabywanych przez przeciętne gospodarstwo domowe[1].
Za utrzymanie inflacji w Polsce na optymalnym poziomie odpowiada Narodowy Bank Polski, zaś przepisy ustawy o NBP mówią, że „podstawowym celem działalności NBP jest utrzymanie stabilnego poziomu cen, przy jednoczesnym wspieraniu polityki gospodarczej Rządu, o ile nie ogranicza to podstawowego celu NBP”[2].
Zgodnie z opracowaną przez Radę Polityki Pieniężnej Strategią Polityki Pieniężnej po 2003 roku, celem NBP jest ustabilizowanie inflacji na poziomie 2,5 proc. z dopuszczalnym przedziałem wahań +/− 1 punkt procentowy[3]. Jest to w ocenie RPP optymalny poziom inflacji dla rozwoju gospodarczego i społecznego Polski.
Metodyka
[edytuj | edytuj kod]Bieżące dane na temat stopy inflacji w Polsce podaje Główny Urząd Statystyczny w ujęciu rocznym[4], półrocznym[5], kwartalnym[6] oraz miesięcznym[7]. Wskaźniki te są obliczane na podstawie:
- badania cen towarów i usług konsumpcyjnych na rynku detalicznym,
- badania budżetów gospodarstw domowych, dostarczającego danych o przeciętnych wydatkach na towary i usługi konsumpcyjne; dane te wykorzystywane są do opracowania systemu wag, tzw. koszyka inflacyjnego[8].
Koszyk inflacyjny miał w 2021 roku następujący skład[9]:
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a5/Koszyk_inflacyjny_2021.png/330px-Koszyk_inflacyjny_2021.png)
Pozycja | Waga w koszyku inflacyjnym (%) |
---|---|
Żywność i napoje bezalkoholowe | 27,77 |
Napoje alkoholowe i wyroby tytoniowe | 6,91 |
Odzież i obuwie | 4,21 |
Użytkowanie mieszkania lub domu i nośniki energii | 19,14 |
Wyposażenie mieszkania i prowadzenie gospodarstwa domowego | 5,83 |
Zdrowie | 5,39 |
Transport | 8,88 |
Łączność | 5,00 |
Rekreacja i kultura | 5,78 |
Edukacja | 1,02 |
Restauracje i hotele | 4,56 |
Inne towary i usługi | 5,51 |
W pierwszej kolejności GUS oblicza, jak zmieniły się ceny w danej kategorii. Następnie na tej podstawie oblicza zagregowany wskaźnik inflacji biorąc pod uwagę system wag z koszyka inflacyjnego. Na przykład gdy ceny żywności i napojów stanowią 27% koszyka i ceny żywności wzrosną o 10%, to jeśli wszystkie inne ceny pozostaną bez zmian, wskaźnik inflacji wyniesie 2,7%. W związku z tym, że wagi poszczególnych pozycji w koszyku zmieniają się z roku na rok, wpływ poszczególnych pozycji na wskaźnik również się zmienia[9].
Historia
[edytuj | edytuj kod]Historia przeciwdziałania hiperinflacji w Polsce ma dwa szczególne momenty, w których gospodarka kraju znalazła się przez nią na skraju bankructwa. Było to na początku lat 20. XX wieku oraz w latach 1989–1990[10].
W lipcu 2014 r., po raz pierwszy od czasu transformacji systemowej, Główny Urząd Statystyczny odnotował deflację – wskaźnik cen towarów i usług konsumpcyjnych (CPI) spadł o 0,2% licząc rok do roku[11].
Roczne wskaźniki cen towarów i usług konsumpcyjnych od roku 1917 w ujęciu procentowym[12][13][14][15][16][4]:
Rok, inflacja | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Przedstawione wartości reprezentują średnie stopy inflacji w danym roku i są zgodne ze Zharmonizowanymi Wskaźnikami Cen Konsumpcyjnych (HICPs)[17][18]. |
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Ewa Adach-Stankiewicz, Jacek Białek, Renata Bielak, Anna Bobel, Alina Dominiczak-Astin, Dorota Turek, Bohdan Wyżnikiewicz: Co warto wiedzieć o inflacji. Warszawa: 2019.
- ↑ Art. 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o Narodowym Banku Polskim (Dz.U. z 1997 r. nr 140, poz. 938).
- ↑ Działalność Narodowego Banku Polskiego. nbp.pl. [dostęp 2014-08-29].
- ↑ a b Roczne wskaźniki cen towarów i usług konsumpcyjnych od 1950 roku. stat.gov.pl. [dostęp 2018-04-29].
- ↑ Półroczne wskaźniki cen towarów i usług konsumpcyjnych od 1989 roku. stat.gov.pl. [dostęp 2018-04-29].
- ↑ Kwartalne wskaźniki cen towarów i usług konsumpcyjnych od 1995 roku. stat.gov.pl. [dostęp 2018-04-29].
- ↑ Miesięczne wskaźniki cen towarów i usług konsumpcyjnych od 1982 roku. stat.gov.pl. [dostęp 2018-04-29].
- ↑ Wskaźniki cen towarów i usług konsumpcyjnych (pot. inflacja). stat.gov.pl. [dostęp 2014-08-29].
- ↑ a b c Wskaźniki cen towarów i usług konsumpcyjnych w lutym 2021 roku. GUS, 2021-03-15.
- ↑ Polska – Wskaźnik cen dóbr konsumpcyjnych (CPI) (r/r) [online], Investing.com Polska [dostęp 2019-09-12] (pol.).
- ↑ Deflacja w Polsce. Historyczne dane GUS. onet.pl, 13 sierpnia 2014. [dostęp 2022-09-23].
- ↑ W latach 1917–1924 średni roczny stosunek wartości marki polskiej na podstawie tabeli waloryzacyjnej w rozporządzeniu Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 14 maja 1924 r. o przerachowaniu zobowiązań prywatno-prawnych.
- ↑ W latach 1924–1938 na podstawie: „Mały Rocznik Statystyczny 1939”, Warszawa 1939, s. 245.
- ↑ W latach 1939–1944 orientacyjny wskaźnik na podstawie średniej zmiany wolnorynkowych cen (14 towarów) na terenie Generalnego Gubernatorstwa na podstawie: J. Kostrowicka, Z. Landau, J. Tomaszewski, „Historia gospodarcza Polski XIX i XX wieku”, Warszawa 1984, s. 414, B. Kroll, Opieka i samopomoc społeczna w Warszawie 1939-1945, Warszawa 1977, s. 91 i dokumentów Rady Głównej Opiekuńczej w Archiwum Akt Nowych; dane z 1945 na podstawie cen dla Warszawy z kwietnia 1945, porównane z ww. danymi (8 towarów).
- ↑ W latach 1946–1949 na podstawie: L. Beskid, „System cen detalicznych w Polsce”, Warszawa 1962, s. 53.
- ↑ W latach od 1950 dane GUS.
- ↑ Główny Urząd Statystyczny / Obszary tematyczne / Ceny. Handel / Wskaźniki cen / Wskaźniki cen towarów i usług konsumpcyjnych (pot. inflacja). stat.gov.pl. [dostęp 2022-09-23].
- ↑ HICP – inflation rate. ec.europa.eu. [dostęp 2022-09-23].
Uwagi
[edytuj | edytuj kod]- ↑ W czerwcu 1939 r. 0,0%
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Inflacja bazowa, Narodowy Bank Polski