Edward Gibbon
![]() Portret Edwarda Gibbona, mal. Joshua Reynolds | |
Data urodzenia | |
---|---|
Data śmierci | |
Poseł do Izby Gmin z okręgu Lymington | |
Okres |
od 1781 |
Przynależność polityczna | |
Poseł do Izby Gmin z okręgu Liskeard | |
Okres |
od 1774 |
Przynależność polityczna | |
![]() |
Edward Gibbon (ur. 16 kwietnia?/27 kwietnia 1737 w Putney, zm. 16 stycznia 1794 w Londynie) – angielski historyk, polityk, członek Royal Society, wolnomularz.
Biografia
[edytuj | edytuj kod]Edward Gibbon urodził się w Putney 27 kwietnia 1737 roku. Pochodził z zamożnej rodziny mieszczańskiej. Ojciec przyszłego pisarza Edward żył z fortuny zdobytej przez dziadka również Edwarda, matka Judith Porten pochodziła z rodziny o korzeniach niemieckich. W 1752 roku Edward został wysłany do oksfordzkiego Magdalene College. Pod wpływem pism katolickiego teologa Jacquesa-Bénigne’a Bossueta, w których się rozczytywał, 8 czerwca 1753 roku przeszedł na katolicyzm. Wiązało się to z eliminacją z życia publicznego i utratą wielu praw, co przeraziło jego ojca. Edward został wysłany do szkoły do Lozanny pod opieką pastora Daniela Pavillarda. Gibbon powrócił na łono Kościoła anglikańskiego przy okazji świąt Bożego Narodzenia w 1754 roku[1].
Studia w Lozannie ukończył w 1758 roku. W latach 1760–1762, w trakcie wojny siedmioletniej, służył w milicji w Hampshire w stopniu kapitan. Pierwszą książkę Essai sur l’étude de la littérature opublikował w 1761 roku. W latach 1763–1765 odbył podróż po Europie. Przebywał w Paryżu, Szwajcarii oraz we Włoszech. Po śmierci ojca w 1770 roku został jedynym spadkobiercą. W latach 1774–1783 był posłem do Izby Gmin z ramienia Partii Wigów. Opowiadał się przeciwko niepodległości kolonii w Ameryce. W 1776 roku ukazał się pierwszy tom Zmierzchu i upadku cesarstwa rzymskiego[2].
Natchnieniem do napisania dzieła, jak sam autor opowiadał współczesnym, był widok ruin Kapitolu i Forum Romanum w dniu 15 października 1764 roku. Wieczornej panoramie miał towarzyszyć słyszany śpiew franciszkanów z pobliskiego klasztoru Aracoeli. Wszystko to miało mieć dla pisarza przejmującą wymowę. Wówczas postanowił zgłębić przyczyny upadku cesarstwa rzymskiego[1].
Drugi i trzeci tom monografii wydane zostały w 1781 roku. Książka cieszyła się dużą popularnością. Tomy czwarty, piąty i szósty ukazały się w 1788 roku. Pisarz zmarł 16 stycznia 1794 roku w Londynie[2]. Został pochowany w Fletching Church w Sussex[3].
Edward Gibbon był wolnomularzem[4].
Zmierzch cesarstwa rzymskiego
[edytuj | edytuj kod]- Osobny artykuł:
Jako autor monografii, stanowiącej syntezę historii cesarstwa rzymskiego i bizantyńskiego od 180 do 1453 roku, Edward Gibbon uważany jest za klasyka angielskiej literatury historycznej doby oświecenia. Na popularność opracowania wpłynęło szereg czynników: nowatorski sposób przeprowadzenia syntezy, erudycja autora, śmiałość w krytycznym podejściu do źródeł, styl pisarski, ale również rozpowszechniana o Gibbonie opinia, jako o obrazoburcy[1]. Książka została wpisana do katolickiego indeksu ksiąg zakazanych dekretem z 1783 roku[5].
Gibbon oparł się m.in. na opracowaniu Historie d’empereurs et des autres princes qui ont régné pendant les six premiers siècles de l’Eglise francuskiego historyka Louisa-Sébastiena Le Nain de Tillemont w sześciu tomach, wydanego w latach 1690–1738. Wymieniając szereg czynników upadku cesarstwa, Gibbon głównie wskazuje na słabość w sensie militarnym, przeniesienie stolicy do Konstantynopola oraz chrześcijaństwo, jako czynnik ograniczający postawy związane z użyciem siły[1]. Historyk w swoich pracach opierał się na źródłach, dzięki czemu tworzył narrację precyzyjną naukowo, ale również o wysokich walorach literackich. Dzięki temu jego dzieła do dzisiaj nie straciły aktualności i są nadal podstawą historiografii[6].
Polski przekład dzieła Gibbona obejmuje czasy od zgonu Marka Aureliusza do zabicia Odoakra (180-493 n.e.).
Zobacz też
[edytuj | edytuj kod]Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b c d Tadeusz Zawadzki: Edward Gibbon – historyk i pisarz. W: Edward Gibbon: Zmierzch Cesarstwa Rzymskiego. Stanisław Kryński (tłum.). Wyd. 4. T. 1. Warszawa: PIW, 2020, s. 9–14. ISBN 978-83-64822-61-2.
- ↑ a b Tadeusz Zawadzki: Niektóre daty biograficzne Edwarda Gibbona. W: Edward Gibbon: Zmierzch Cesarstwa Rzymskiego. Stanisław Kryński (tłum.). Wyd. 4. T. 1. Warszawa: PIW, 2020, s. 15. ISBN 978-83-64822-61-2.
- ↑ Edward Gibbon - The Decline and Fall, [w:] Encyclopædia Britannica [dostęp 2022-08-20] (ang.).
- ↑ Wolnomularstwo w świetle encyklopedyj. Wypisy, Warszawa 1934, s. 7.
- ↑ Index librorum prohibitorum Ssmi D.N. Leonis XIII iussu et auctoritate recognitus et editus: praemittuntur constitutiones apostolicae de examine et prohibitione librorum, Rzym 1900, s. 141.
- ↑ Gibbon Edward, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2022-08-20] .
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Tadeusz Zawadzki: Edward Gibbon – historyk i pisarz. W: Edward Gibbon: Zmierzch Cesarstwa Rzymskiego. Stanisław Kryński (tłum.). Wyd. 4. T. 1. Warszawa: PIW, 2020, s. 9–14. ISBN 978-83-64822-61-2.
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- ISNI: 0000000121244125
- VIAF: 24601933
- LCCN: n80005416
- GND: 118717286
- NDL: 00440838
- LIBRIS: pm1336b75vdlfpt
- BnF: 11904825c
- SUDOC: 026890305
- SBN: CFIV040137
- NLA: 35122113
- NKC: jn20000601790
- RSL: 000085074, 000021949
- BNE: XX1722374
- NTA: 068374909
- BIBSYS: 90053005
- CiNii: DA00375637
- Open Library: OL130168A
- PLWABN: 9810560587205606
- NUKAT: n95002429
- OBIN: 10589
- J9U: 987007261763005171
- PTBNP: 32600
- CANTIC: a11000570
- LNB: 000003392
- NSK: 000033922
- CONOR: 26824547
- BNC: 000115694
- ΕΒΕ: 67404
- BLBNB: 000216866
- KRNLK: KAC199609988
- LIH: LNB:V*317192;=BJ