Czarna Woda (miasto)
![Ziemia](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e9/Geographylogo.svg/20px-Geographylogo.svg.png)
miasto w gminie miejsko-wiejskiej | |||
![]() Kościół parafialny pw. Matki Boskiej Częstochowskiej | |||
| |||
Państwo | |||
---|---|---|---|
Województwo | |||
Powiat | |||
Gmina | |||
Prawa miejskie |
1 stycznia 1993 | ||
Burmistrz |
Arkadiusz Gliniecki | ||
Powierzchnia |
9,94 km² | ||
Populacja (30.06.2023) • liczba ludności • gęstość |
| ||
Strefa numeracyjna |
(+48) 58 | ||
Kod pocztowy |
83-262 | ||
Tablice rejestracyjne |
GST | ||
Położenie na mapie gminy Czarna Woda ![]() | |||
Położenie na mapie Polski ![]() | |||
Położenie na mapie województwa pomorskiego ![]() | |||
Położenie na mapie powiatu starogardzkiego ![]() | |||
![]() | |||
TERC (TERYT) |
2213014 | ||
SIMC |
0162139 | ||
Urząd miejski ul. Mickiewicza 783-262 Czarna Woda | |||
Strona internetowa |
Czarna Woda (niem. Schwarzwasser) – miasto w północnej Polsce, w woj. pomorskim, w powiecie starogardzkim. Położone nad rzeką Wdą, na obszarze Borów Tucholskich, na Kociewiu, na pograniczu borowiacko-kociewskim. Miasto jest (od 2014) siedzibą gminy miejsko-wiejskiej Czarna Woda.
Według danych z 1 stycznia 2018 Czarna Woda liczyła 2 841 mieszkańców[2][3].
Historia
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e9/Most_kolejowy_Chojnice_-_Tczew_nad_Wd%C4%85.jpg/240px-Most_kolejowy_Chojnice_-_Tczew_nad_Wd%C4%85.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/6e/Zesp%C3%B3%C5%82_Szk%C3%B3%C5%82_Publicznych_w_Czarnej_Wodzie_01.jpg/240px-Zesp%C3%B3%C5%82_Szk%C3%B3%C5%82_Publicznych_w_Czarnej_Wodzie_01.jpg)
Położone jest na skraju Borów Tucholskich było ośrodkiem przemysłu drzewnego, od końca XIX wieku istniał tam tartak. Atrakcyjne położenie nad rzeką, a jednocześnie przy szlaku drogowo-kolejowym Berlin-Królewiec spowodowało, że w Czarnej Wodzie w latach 50. XX wieku zlokalizowano fabrykę płyt pilśniowych.
W latach 1919–1939 Czarna Woda należała do województwa pomorskiego. W latach 1945–1950 wieś administracyjnie należała do woj. gdańskiego (dużego). W latach 1993–1998 miasto administracyjnie należało do woj. gdańskiego (małego).
W 1958 do Czarnej Wody przyłączono część Łęga i Starych Prus[4].
Czarna Woda posiada prawa miejskie od 1 stycznia 1993 roku[5]. Uzyskała je za sprawą odłączenia się od gminy wiejskiej Kaliska (jako sołectwo należała do niej równe 20 lat, po reformie znoszącej gromady na rzecz gmin w 1973 r.) i utworzenia gminy miejskiej. Obecnie jest najmłodszym miastem województwa pomorskiego oraz Kociewia; niecałe dwa lata wcześniej (1 kwietnia 1991 r.) w ten sam sposób powstała gmina miejska Krynica Morska (dawniej sołectwo gminy wiejskiej Sztutowo).
30 grudnia 1994 r. z gminy Kaliska zostały wyłączone następne dwa sołectwa: Huta Kalna oraz Lubiki, które przeszły do miasta Czarna Woda, stając się częściami miasta[6].
1 stycznia 2014 Czarna Woda zmieniła rodzaj gminy z miejskiej na miejsko-wiejski[7]. W praktyce oznaczało to wyłączenie poza administrację miasta obszarów sołectw Huta Kalna i Lubiki. Z wyłączonych terenów powstał obszar wiejski gminy miejsko-wiejskiej Czarna Woda. 1 stycznia 2014 odebrany został też status miasta gminie miejskiej Czarna Woda z równoczesnym (tego samego dnia) nadaniem statusu miasta miejscowości Czarna Woda. Był to dwuetapowy zabieg administracyjny związany ze zmianą rodzaju gminy z miejskiej na miejsko-wiejską (z identyczną sytuacją spotkała się w 2008 roku Szczawnica[8], kiedy to przekształcono gminę miejską Szczawnica w miejsko-wiejską gminę Szczawnica. Zmiana statusu gminy podyktowana była wieloma warunkami. W części "wiejskiej" jednostki dominują funkcje rolnicze oraz usługi związane z obsługą rolnictwa i turystyki. Brak tam kanalizacji sanitarnej; jest tam też samodzielny wodociąg niezależny od miejskiej sieci wodociągowej. Tereny "miejskie" i "wiejskie" różnią się znacznie pod względem stopnia urbanizacji i rodzaju zabudowy. Wydzielenie części wiejskiej z miasta Czarna Woda umożliwi jej mieszkańcom korzystanie ze środków Unii Europejskiej przeznaczonych dla obszarów wiejskich oraz pozwoli na utworzenie gospodarstw agroturystycznych (m.in. dostęp do kredytów z tym związanych)[7]. Przy frekwencji 0,65% (miasto Czarna Woda), 18,39% (sołectwo Huta Kalna) i 14,21% (sołectwo Lubiki) za zmianą statusu gminy z miejskiej na miejsko-wiejski opowiedziało się 100% głosujących we wszystkich jednostkach[7].
Odebranie tej gminie statusu miasta i nadanie go miejscowości wiejskiej Czarna Woda, co spowodowało zmniejszenie powierzchni miasta ogółem o 1779 ha (o powierzchnię obszaru wiejskiego wydzielonego w tej gminie). Obecnie (1 stycznia 2015) powierzchnia miasta wynosi 994 ha a ludność 2865 osób[9].
Przynależność administracyjna
[edytuj | edytuj kod]- do 31 VII 1934: gmina jednostkowa Czarna Woda[10]
- 1 VIII 1934 – 31 XII 1947: gromada w gminie Piece[11]
- 1 I 1948 – 4 X 1954: gromada w gminie Kaliska[12]
- 5 X 1954 – 31 XII 1957: wieś w gromadzie Czarna Woda[13]
- 1 I 1958 – 31 XII 1972: osiedle Czarna Woda[14]
- 1 I 1973 – 31 XII 1992: wieś w gminie Kaliska[15]
- 1 I 1993 – 31 XII 2013: miasto (gmina miejska) Czarna Woda[16]
- od 1 I 2014: miasto w gminie miejsko-wiejskiej Czarna Woda[17]
Położenie
[edytuj | edytuj kod]Czarna Woda leży w południowej części województwa pomorskiego, na zachodnim krańcu powiatu starogardzkiego. Około 2 km na południowy zachód leży wieś Łąg.
Według danych z 1 stycznia 2014 r. powierzchnia miasta wynosiła 9,94 km²[18][19]. Miasto obejmowało 35,8% powierzchni gminy Czarna Woda.
Miasto jest położone w centralnej części mezoregionu Bory Tucholskie. Znajduje się nad rzeką Wdą. Przy północno-zachodniej części miasta do Wdy uchodzi rzeka Niechwaszcz.
Według danych z roku 2002[20] Czarna Woda miała obszar 27,75 km², w tym: użytki rolne: 33%, przewaga gruntów o klasie bonitacyjnej VI, użytki leśne: 54%[21]
Demografia
[edytuj | edytuj kod]31 grudnia 2014 r. miasto miało 2865 mieszkańców[18]. Dane z 31 grudnia 2014[22]:
Opis | Ogółem | Kobiety | Mężczyźni | |||
---|---|---|---|---|---|---|
Jednostka | osób | % | osób | % | osób | % |
Populacja | 2865 | 100 | 1470 | 51,3 | 1395 | 48,7 |
Gęstość zaludnienia [mieszk./km²] |
288,2 | 147,9 | 140,3 |
Szlaki turystyczne
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b0/Czarna_Woda%2C_ul._Starogardzka.jpg/240px-Czarna_Woda%2C_ul._Starogardzka.jpg)
Przez miasto Czarna Woda przebiegają następujące szlaki turystyczne:
Szlak Kociewski (5,2 km), trasa szlaku przebiega z Tczewa do Czarnej Wody, a na terenie gminy Kaliska, biegnie przez Młyńsk, Czarne i Czubek[23]
Szlak Kręgów Kamiennych (5,5 km), trasa szlaku prowadzi z Sierakowic przez Odry, teren Kręgów Kamiennych do Czarnej Wody, a końcowy jej fragment biegnie zachodnią granicą gminy Kaliska przez Klonowice, przecinając w tym miejscu rzekę Wdę i dalej przy osadzie Kocia Góra[24]
- Szlak Kultur Megalitycznych (27 km), trasa szlaku i miejsca, które warto zobaczyć: Czarna Woda, Leśna Huta, Wojtal, Odry, Kamienne kręgi, Czarna Woda (lub Bąk).
- Szlak Arboretum (26 km), trasa szlaku i miejsca, które warto zobaczyć: Czarna Woda, Zimne Zdroje (punkt widokowy na rzekę Wdę), Lubiki, Huta Kalna, Młyńsk, Mały Bukowiec, Twardy Dół (Jezioro Niedackie), Arboretum Wirty i Ogród Dendrologiczny[25]
Kociewskie trasy rowerowe
[edytuj | edytuj kod]Trasa Starogardzka (46,5 km), Trasa: Czersk – Będźmierowice – Łąg – Czarna Woda – Leśna Huta – Bartel Wielki – Kaliska – Cieciorka – Cis – Zblewo – Pinczyn – Semlin – Starogard Gdański[26]
Zobacz też
[edytuj | edytuj kod]- cmentarz parafialny w Czarnej Wodzie
- Huta Kalna
- Lubiki
- parafia Matki Bożej Częstochowskiej w Czarnej Wodzie
- Czarna Woda (stacja kolejowa)
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Wyniki badań bieżących - Baza Demografia - Główny Urząd Statystyczny [online], demografia.stat.gov.pl [dostęp 2023-11-28] (pol.).
- ↑ Czarna Woda w liczbach [online], Polska w liczbach [dostęp 2016-11-14] , liczba ludności na podstawie danych GUS.
- ↑ Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2018r.
- ↑ Dz.U. z 1958 r. nr 76, poz. 390.
- ↑ Dz.U. z 1992 r. nr 100, poz. 500.
- ↑ Dz.U. z 1994 r. nr 132, poz. 671.
- ↑ a b c Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2013 r. w sprawie ustalenia granic niektórych gmin i miast, nadania niektórym miejscowościom statusu miasta oraz zmiany siedziby władz gminy (Dz.U. z 2013 r. poz. 869)
- ↑ Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2007 r. w sprawie ustalenia granic niektórych gmin i miast oraz nadania miejscowościom statusu miasta (Dz.U. z 2007 r. nr 136, poz. 961)
- ↑ GUS
- ↑ Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej opracowany na podstawie wyników Pierwszego Powszechnego Spisu Ludności z dn. 30 września 1921 r. i innych źródeł urzędowych T. 11, Województwo Pomorskie
- ↑ Dz.U. 1934 nr 69 poz. 652
- ↑ Dz.U. 1947 nr 75 poz. 483
- ↑ Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku z dnia 30 listopada 1954 r., Nr. 16, Poz. 91
- ↑ Dz.U. 1957 nr 59 poz. 316
- ↑ Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku z dnia 15 grudnia 1972 r., Nr 20, Poz. 195
- ↑ Dz.U. 1992 nr 100 poz. 500
- ↑ Dz.U. 2013 poz. 869
- ↑ a b Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2014 r.. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2014-07-24. ISSN 1505-5507.
- ↑ Zmiany wchodzące w życie z dniem 1 stycznia 2014 roku. Główny Urząd Geodezji i Kartografii. [dostęp 2017-02-15].
- ↑ Portal Regionalny i Samorządowy REGIOset. regioset.pl. [dostęp 2010-09-14]. (pol.).
- ↑ WebEWID [online], webewid.powiatstarogard.pl [dostęp 2017-11-22] [zarchiwizowane z adresu 2015-01-23] (pol.).
- ↑ Baza demograficzna – Tablice predefiniowane – Wyniki badań bieżących; Stan i struktura ludności; Ludność według płci, województw, powiatów i gmin – 31.12.2014. GUS. [dostęp 2015-08-13]. (pol.).
- ↑ PTTK Szlak Kociewski. pomorskie.pttk.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-08-04)]..
- ↑ PTTK Szlak Kręgów Kamiennych. pomorskie.pttk.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-04-25)]..
- ↑ szlaki turystyczne Powiatu Starogardzkiego.
- ↑ kociewskie trasy rowerowe.
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Czarna woda, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. I: Aa – Dereneczna, Warszawa 1880, s. 740 .
- Gminna Ewidencja Zabytków