Alfred Jarry
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f2/Ubu.gif/240px-Ubu.gif)
Alfred Henry Marie Jarry (ur. 8 września 1873 w Laval, zm. 1 listopada 1907 w Paryżu) – francuski dramaturg, powieściopisarz i poeta.
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]Ekscentryk, zapalony cyklista, bohater setek anegdot, głośna postać paryskiej bohemy przełomu wieków. Jako poważny twórca odkryty dopiero przez surrealistów. Urodził się w zubożałej bretońskiej rodzinie mieszczańskiej. Gruntowne wykształcenie zdobył w Rennes, następnie studiował w paryskiej École Normale Supérieure. W wieku 12 lat zaczął pisywać poezję i prozę. W Paryżu jego przyjacielem został późniejszy poeta Léon-Paul Fargue. Początkowo literackich inspiracji szukał w Pieśni Maldorora Lautrémonta, potem związał się z paryską cyganerią. W 1896 roku w Théâtre de l’Oeuvre reżyser Aurélian Lugné-Poe wystawił jego najsłynniejszą farsę Ubu Król czyli Polacy. Sztuka wywołała skandal i uważana jest za antycypację teatru absurdu. Przez następne lata utrzymywał się z regularnego pisania do kilku gazet m.in. Mercure de France. Zainspirowany Wehikułem czasu H.G. Wellsa, napisał pseudonaukową pracę O budowie wehikułu czasu, tworząc w niej pojęcie patafizyki – dowcipnego połączenia metafizyki i fizyki teoretycznej. Żył życiem awangardowego artysty. Zmarł w wieku 34 lat z powodu powikłań wywołanych gruźlicą i alkoholizmem.
Napisał cykl sztuk o strasznym mieszczuchu imieniem Ubu, misterium Cezar-Antychryst, opowiadania Odwiedziny Amora, powieści: Dni i noce, Czyny i myśli doktora Faustrolla, patafizyka (1911), Nadsamiec, Miłość absolutna, Dragonka oraz setki felietonów.
Ukuł nowy wulgaryzm – „grówno” (fr. Merdre!, tłum. T. Boy-Żeleński) oraz stworzył nową „dziedzinę nauki” – patafizykę (fr. la ’Pataphysique).
Na wpół żartobliwe badania najdrobniejszych aspektów jego dzieła prowadzi założone w 1948 roku Collège de 'Pataphysique, skupiające wielu awangardowych artystów z całego świata (Eugène Ionesco, Boris Vian, Jean Baudrillard).
Publikacje
[edytuj | edytuj kod]- Les Minutes de sable mémorial, 1894
- Cezar-Antychryst (César-Antéchrist, 1895)
- Ubu Król czyli Polacy (Ubu Roi ou les Polonais, 1896[1])
- Dni i noce (Les Jours et les Nuits, 1897)
- Odwiedziny Amora (L’Amour en visities, 1898)
- Miłość absolutna (L’Amour absolu, 1899)
- Nadsamiec (Le Surmâle, 1902)
- Ubu skowany (Ubu enchaîné, 1902)
- Czyny i myśli doktora Faustrolla, Patafizyka: powieść neoscjentystyczna (Gestes et opinions du docteur Faustroll, pataphysicien) (1911, post-mortem)
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ T. Żeleński (Boy) w przedmowie od tłumacza podaje, że sztukę napisał mając lat 15, w roku 1888[potrzebny przypis]
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Collège de 'Pataphysique (fr.)
- Utwory Alfreda Jarrego w serwisie Wolne Lektury
- Alfred Jarry – utwory w bibliotece Polona
- ISNI: 0000000121371722
- VIAF: 66469054
- ULAN: 500199881
- LCCN: n79145397
- GND: 11871189X
- NDL: 00444576
- LIBRIS: 1zcfgmck1hkprjw
- BnF: 11908634r
- SUDOC: 02693583X
- SBN: CFIV031344
- NLA: 35243628
- NKC: jn19990003996
- DBNL: jarr002
- BNE: XX1028041
- NTA: 068490585
- BIBSYS: 90066342
- CiNii: DA00480201
- Open Library: OL127707A
- PLWABN: 9810671980805606
- NUKAT: n93125388
- J9U: 987007277635305171
- PTBNP: 43243
- CANTIC: a10731945
- LNB: 000040023
- NSK: 000031818
- BNC: 000092847
- ΕΒΕ: 73627
- BLBNB: 000249311
- KRNLK: KAC2019G3860
- LIH: LNB:V*322417;=BF
- RISM: people/41008397
- Bretońscy pisarze francuskojęzyczni
- Dramaturdzy francuskojęzyczni
- Francuscy dramaturdzy XIX wieku
- Francuscy poeci XIX wieku
- Francuscy poeci XX wieku
- Francuscy prozaicy XIX wieku
- Francuscy prozaicy XX wieku
- Ludzie urodzeni w Laval (Mayenne)
- Pisarze związani z Paryżem
- Pisarze związani z Rennes
- Poeci francuskojęzyczni
- Prozaicy francuskojęzyczni
- Urodzeni w 1873
- Zmarli na gruźlicę
- Zmarli w 1907